DÒNG SỰ KIỆN. * KỲ HỌP THỨ 15 - HĐND TP HÀ NỘI KHÓA XV * HÀ NỘI 2020 - HỢP TÁC ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN * GÓP Ý DỰ THẢO VĂN KIỆN ĐẠI HỘI XVII ĐẢNG BỘ TP HÀ NỘI * ĐẠI HỘI ĐẢNG BỘ CÁC CẤP VÀ ĐẠI HỘI XIII CỦA ĐẢNG * ĐẠI DỊCH COVID-19

Nhớ Bác - nghĩ về kiến trúc Hà Nội hôm nay

KTS Phạm Thanh Tùng
18-05-2020 09:23
Kinhtedothi - Trong sự nghiệp hoạt động cách mạng vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh, vấn đề nhà ở cho dân sinh, kiến thiết xây dựng đất nước luôn được Bác quan tâm và chăm lo đặc biệt.
Tin liên quan
Chủ tịch Hồ Chí Minh xem đề án quy hoạch xây dựng Thủ đô tháng 11/1959. Ảnh: Tư liệu
I. Cách đây 72 năm, theo chỉ đạo của Bác, Hội nghị thành lập Đoàn Kiến trúc sư (KTS) (tiền thân của Hội KTS Việt Nam hôm nay) đã được tiến hành tại chiến khu Việt Bắc ngày 27/4/1948, hôm đó Người đã có Thư chúc mừng và căn dặn Hội nghị. Thư Bác viết: “Trong 4 điều quan trọng cho dân sinh: Ở và đi là hai vấn đề cũng cần thiết như ăn và mặc. Vì vậy, việc kiến trúc là một việc rất quan hệ. Chúng ta phải tùy hoàn cảnh mà xây dựng ngay trong khi kháng chiến và sau khi kháng chiến thành công. Tôi mong Hội nghị sẽ đi tới những kế hoạch thiết thực với tình thế hiện tại, và những chương trình kiến thiết hợp với tương lai, kế hoạch và chương trình đúng tinh thần đời sống mới. Tôi lại mong Hội nghị chú trọng đặc biệt tới vấn đề nhà ở tại thôn quê, tìm ra những kiểu nhà giản dị và cao ráo, sáng sủa và rẻ tiền” (Trích Thư Bác Hồ gửi Hội nghị thành lập Đoàn KTS, ngày 27/4/1948).
Sau ngày Thủ đô được giải phóng (10/10/1954), công tác quy hoạch xây dựng Hà Nội được Đảng, Nhà nước rất quan tâm. Khi xem xét đồ án quy hoạch xây dựng mở rộng Hà Nội, Bác Hồ đã căn dặn: "Trong thiết kế phải đồng bộ đường sá, hệ thống thoát nước, lưới điện... tránh cản trở sự đi lại của Nhân dân. Phải có quy hoạch trước, tránh làm rồi lại phá đi". Bác cũng nhắc “công tác quy hoạch phải hợp lý, bảo đảm được cả về kinh tế, mỹ quan và quốc phòng, phải có kế hoạch vận động quần chúng tham gia, có Ban Phụ trách để chịu trách nhiệm, tránh lỗi lầm, lãng phí” hay “quy hoạch thành phố phải có nhiều cây xanh, đường phải thẳng, có đường trung tâm buôn bán, hệ thống cống ngầm phải đảm bảo vệ sinh, hệ thống đường xe điện, xe lửa phải bố trí sao cho phù hợp”.
Và bức ảnh chụp Bác tại Hội nghị Quy hoạch xây dựng mở rộng Hà Nội ngày 16/11/1959 đã trở thành tư liệu vô giá của ngành quy hoạch xây dựng Thủ đô và của cả nước. Vài năm sau, khi cuộc chiến tranh chống Mỹ xâm lược diễn ra khốc liệt nhất, Bác đã ra lời kêu gọi đồng bào, đồng chí cả nước với niềm tin tuyệt đối vào thắng lợi “... Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa, Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố, xí nghiệp có thể bị tàn phá, song Nhân dân Việt Nam quyết không sợ! Không có gì quý hơn độc lập, tự do. Đến ngày thắng lợi, Nhân dân ta sẽ xây dựng lại đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn!” (Trích Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày 17/7/1966).
Nhiều năm đã đi qua, cứ mỗi lần kỷ niệm ngày sinh của Bác, đọc lại lời căn dặn của Bác Hồ, tôi lại tìm thấy ở đó từng câu từ rất giản dị của Người, những bài học lớn về một tầm nhìn chiến lược, một tư tưởng lớn và khoa học về quy hoạch - kiến trúc, một tấm lòng bác ái, nhân văn luôn nghĩ về đồng bào, về đất nước của vị Lãnh tụ. Và đặc biệt, những điều Bác căn dặn ngày nào đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị, là những lời nhắc nhở, là kim chỉ nam trong hành động không chỉ cho giới KTS mà cho cả những người làm công tác quản lý quy hoạch kiến trúc đô thị và quản trị đất nước.
Một góc phía Tây Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng
II. Công cuộc đổi mới mở cửa, hội nhập quốc tế sâu rộng dưới sự lãnh đạo của Đảng và quá trình đô thị hóa nhanh đã cho làm diện mạo đất nước không ngừng thay đổi theo hướng văn minh, hiện đại và bản sắc. Hà Nội đã trở thành một siêu đô thị, là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa lớn nhất của cả nước. Qua hơn 30 năm đổi mới, nhất là sau khi sáp nhập hành chính và mở rộng địa giới theo Nghị quyết của Quốc hội (năm 2008), và khi Đồ án Quy hoạch xây dựng Thủ đô Hà Nội đến 2030, tầm nhìn 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt (2011) thì sự nghiệp quy hoạch kiến trúc đô thị của Hà Nội được đẩy mạnh, nâng lên một tầm vóc mới để phù hợp với sự phát triển của Thủ đô.
Kiến trúc đô thị Hà Nội thay đổi từng ngày. Một Hà Nội mới văn hiến - văn minh - xanh - hiện đại và bản sắc đang dần rõ nét với hàng trăm nghìn công trình kiến trúc hiện đại, cao tầng phục vụ kinh tế, văn hóa, giáo dục, thương mại, phát triển du lịch… được xây dựng. Nhiều khu đô thị mới với kiến trúc xanh và đầy đủ tiện nghi đáp ứng nhu cầu bức thiết về nhà ở, về môi trường sống của người dân được đưa vào sử dụng. Một hệ thống hạ tầng giao thông hiện đại được cải tạo và xây dựng. Những cây cầu mới bắc qua sông Hồng, những tuyến đường Vành đai 2, Vành đai 3, Vành đai 4… cùng các cầu vượt, hầm đường bộ, đường trên cao đã và đang được xây dựng, mở rộng có nhiều làn xe, dải cây xanh, thảm hoa phân cách… kết nối khu vực đô thị trung tâm lịch sử với các đô thị mới và làng quê nông thôn mới đang đô thị hóa, tạo điều kiện để kiến trúc phát triển, đi lại của Nhân dân được thuận tiện, góp phần giảm ùn tắc giao thông và áp lực gia tăng dân số. Nhiều công viên, không gian công cộng, hồ nước trong TP được quan tâm cải tạo chỉnh trang. Những tuyến phố đi bộ khu vực quanh hồ Hoàn Kiếm và vài nơi khác nữa trong TP chính thức đưa vào hoạt động, với nhiều sinh hoạt văn hóa cộng đồng… tạo nên một hình ảnh Hà Nội yên bình, thân thiện và hiếu khách.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu to lớn mà Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Thủ đô đã đạt được, thì công tác quy hoạch kiến trúc và quản lý đô thị của TP vẫn còn nhiều bất cập. Chúng ta xây dựng nhiều nhưng ít công trình kiến trúc đẹp mang tầm thời đại. Đường phố mở rộng, hiện đại nhưng nhiều đoạn, nhiều tuyến phố lại không đàng hoàng, khang trang bởi công tác giải phóng mặt bằng kéo dài, vỉa hè bị lấn chiếm, những công trình xây dựng lộn xộn sai phép và không phép. Một số dự án trọng điểm như tuyến đường vành đai, tuyến đường Metro bị chậm tiến độ mà điển hình là tuyến Cát Linh - Hà Đông gây bức xúc xã hội và cản trở sự phát triển. Nhiều dòng sông trong TP chưa được hồi sinh như sông Tô Lịch, sông Nhuệ, sông Lừ, sông Sét, sông Kim Ngưu luôn sặc mùi ô uế bởi ô nhiễm nước thải công nghiệp và nước bẩn sinh hoạt do người dân thải ra. Còn nhiều dự án triển khai xây dựng không đúng quy hoạch đã được duyệt bởi điều chỉnh quy hoạch tùy tiện…
III. Khi tôi khép lại bài viết này, Hà Nội đang triển khai kế hoạch lập Quy hoạch Thủ đô giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2045. Đây có thể nói là một “Quy hoạch đổi mới”, với sự tích hợp đa ngành, với tư duy khoa học biện chứng, khách quan, phù hợp với kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế... Để đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm ngày thành lập nước (2/9/1945 - 2/9/2045), Hà Nội sẽ có một diện mạo mới. Một Thăng Long - Hà Nội hiện đại, giàu bản sắc của thời kỷ nguyên số, với đô thị thông minh, quản trị thông minh, có môi trường sống xanh an toàn, trong lành, một nền kinh tế phát triển bền vững, xứng đáng là trái tim của cả nước.