DÒNG SỰ KIỆN. * 50 năm thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh * HÀ NỘI - 20 NĂM “THÀNH PHỐ VÌ HÒA BÌNH” * DỊCH TẢ LỢN CHÂU PHI * AN TOÀN PHÒNG CHÁY CHỮA CHÁY

Những thói quen gây thừa cân - béo phì

PGS.TS Nguyễn Hoài Nam
27-07-2019 10:08
Kinhtedothi - Nhiều nguyên nhân dẫn đến một cơ thể thừa cân - béo phì. Dinh dưỡng giữ vai trò hàng đầu trong số các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến hiện tượng thừa cân - béo phì.
Khẩu phần và thói quen ăn uống
Khi chế độ ăn cung cấp năng lượng vượt quá nhu cầu, nếp sống làm việc tĩnh lại, ít tiêu hao năng lượng sẽ làm cân nặng cơ thể tăng lên. Nhiều người thường khó kiểm soát chế độ ăn của mình. Các nhà nghiên cứu cho rằng chỉ cần ăn dư ra 70 calo mỗi ngày sẽ dẫn tới tăng cân mặc dù số calo này nhỏ có thể không nhận ra dễ dàng, nhất là khi ta ăn những thức ăn giàu năng lượng.
Các loại thức ăn giàu chất béo thường ngon miệng nên người ta dễ bị ăn quá thừa mà không biết. Mỡ có độ năng lượng cao gấp 2 lần đường, lại cần ít calo hơn để dự trữ dưới dạng triglyxerit, trong khi đó đường cần năng lượng để chuyển thành axít béo tự do trước khi dự trữ. Vì vậy, khẩu phần ăn nhiều mỡ dẫn đến thừa calo và tăng cân.
 Ảnh minh họa.
Các chất sinh năng lượng có trong thức ăn như protid, lipid, gluxid trong thức ăn đều chuyển nhanh thành chất béo dự trữ. Như vậy, một khẩu phần không chỉ nhiều chất béo mới gây béo mà ăn quá nhiều tinh bột, đường, đồ ngọt đều gây béo.
Các thói quen khác như ăn nhiều cơm, ăn nhiều vào bữa tối, thích ăn các thức ăn chứa nhiều năng lượng (đường mật, nước ngọt, thịt mỡ, dầu mỡ...), thích ăn các món ăn xào rán cũng là những thói quen không tốt có thể dẫn đến nguy cơ bị béo phì.
Hoạt động thể lực
Hoạt động thể lực tham gia vào quá trình thiết lập cân bằng giữa năng lượng tiêu hao và năng lượng nạp vào cơ thể do đó có vai trò hết sức quan trọng đối với tình trạng thừa cân - béo phì. Mặt khác, hoạt động thể lực còn giúp cơ thể chuyển hóa tích cực. Cùng với yếu tố ăn uống, sự gia tăng tỷ lệ béo phì thường đi song song với giảm hoạt động thể lực trong lối sống tĩnh lại.
Một điểm đáng lưu ý là những người hoạt động thể lực nhiều thường ăn thức ăn giàu năng lượng nhưng khi điều kiện làm việc thay đổi và lối sống thay đổi, hoạt động thể lực giảm, nếu vẫn giữ thói quen ăn nhiều họ thường dễ bị béo. Điều này giải thích cho hiện tượng béo phì ở tuổi trung niên, các vận động viên sau khi giải nghệ hay những công nhân lao động chân tay sau khi về hưu.
Yếu tố di truyền
Yếu tố di truyền có vai trò nhất định đối với béo phì. Theo Grant và Clark (1976) trẻ có cha mẹ béo phì thường bị béo phì. Một nghiên cứu ở Thái Lan trên trẻ từ 6 - 13 tuổi (1996) cho thấy tỉ lệ con cái có cha mẹ béo phì bị béo phì nhiều hơn gấp 3,1 lần so với những trẻ em có cha mẹ không bị béo phì.
Trong số trẻ béo phì, khoảng 80% có cha hoặc mẹ bị béo phì, 30% có cả cha và mẹ bị béo phì. Gia đình có nhiều cá nhân bị béo phì thì nguy cơ béo phì cho những thành viên khác là rất lớn. Tuy nhiên trên cộng đồng, vai trò của yếu tố di truyền này không lớn. Mặt khác, một gia đình có nhiều thành viên bị béo phì có thể còn liên quan đến chế độ ăn uống chung của toàn hộ gia đình đó.
Yếu tố kinh tế
Ở các nước đang phát triển, kinh tế còn nghèo, tỉ lệ người béo ở tầng lớp nghèo thường thấp. Nguyên nhân chính là do nguồn cung cấp thực phẩm còn hạn chế, năng lượng tiêu hao nhiều không chỉ do lao động chân tay nặng nhọc mà tiêu hao năng lượng còn tăng lên do đi lại chủ yếu bằng phương tiện thô sơ hay đi bộ. Ngược lại, ở cộng đồng có điều kiện kinh tế - xã hội tốt hơn, tỷ lệ béo phì thường cao hơn.
Tuy nhiên, điều này không nhất thiết như vậy. Hiện tượng "gánh nặng kép" đã xuất hiện ở nhiều nước châu Á nghĩa là tồn tại đồng thời cả tình trạng thừa cân - béo phì và cả suy dinh dưỡng, thậm chí thừa cân - béo phì gặp không ít ở các cộng đồng nghèo. Điều này gắn liền với quá trình đô thị hóa đã quan sát thấy ở nhiều nước đang phát triển.
Mặt khác, ở các nước công nghiệp phát triển, sự thiếu ăn không còn phổ biến nữa, tỷ lệ béo phì lại thường cao ở tầng lớp nghèo, ít học so với các tầng lớp khá giả hơn. Nguyên nhân là do tầng lớp nghèo vẫn giữ thói quen ăn uống có nguy cơ đối với thừa cân, còn tầng lớp khá giả lại có xu hướng kiểm soát tốt hơn tình trạng béo phì so với tầng lớp nghèo.

Béo phì có thể ảnh hưởng đến tim, phổi, khớp xương và xương. Có thể dẫn đến các bệnh nghiêm trọng như: Cao huyết áp, tiểu đường, bệnh tim, tai biến mạch máu não, các bệnh hô hấp, bệnh tĩnh mạch, bệnh xương khớp, bệnh ung thư... Phòng ngừa béo phì bằng cách: Tập thể dục ít nhất 3 lần (ít nhất 30 phút) mỗi tuần; tăng cường vận độngnhư đi bộ, chơi thể thao, làm vườn...; bỏ thuốc lá; ăn nhiều trái cây và rau; ống ít rượu.

  • Bệnh nhân có khối u lách nặng 2,3kg
    Kinhtedothi - Sáng 19/9, theo thông tin từ Bệnh viện (BV) Đa khoa Xanh Pôn, Khoa Phẫu thuật tim mạch lồng ngực và Đơn nguyên Ung Bướu của BV vừa phẫu thuật thành công ca u lách khổng lồ.
    19-09-2019 11:32
  • Bé 3 tuổi bị bỏ quên trên xe ô tô đã được ra viện
    Kinhtedothi - Sau gần 6 ngày điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương, sáng 19/9, bé trai 3 tuổi bị bỏ quên trên xe ô tô tại Bắc Ninh đã được ra viện.
    19-09-2019 10:26
  • Hà Nội: Huyện Sóc Sơn đã xử lý 36/68 vi phạm đất rừng
    Kinhtedothi - UBND huyện Sóc Sơn vừa có báo cáo về công tác xử lý 68 vi phạm đất rừng phòng hộ, đặc dụng phát sinh trong giai đoạn 2017 – 2018 trên địa bàn.
    19-09-2019 09:55
  • Cõng rùa lên núi
    Kinhtedothi - Đường núi càng lên cao càng dốc, cây cối rậm rạp, dây rừng chằng chịt. Nhiều đoạn, dốc dựng đứng, gót chân người đi trước chạm cả vào mặt người đi sau. Đoàn người vẫn lặng lẽ, kiên nh...
    19-09-2019 09:05
  • Huyện Sóc Sơn: Chậm xử lý vi phạm bến bãi ven sông
    Kinhtedothi - Theo thống kê, trên địa bàn huyện Sóc Sơn hiện có 9 bến bãi tập kết, trung chuyển vật liệu xây dựng. Đáng chú ý, 31 chủ bến bãi hiện hoạt động không phép nhưng việc xử lý trên thực tế...
    19-09-2019 08:57