DÒNG SỰ KIỆN. * HỘI NGHỊ WEF ASEAN 2018 * HÀ NỘI SAU 10 NĂM MỞ RỘNG ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH * HÀ NỘI VỚI CHƯƠNG TRÌNH TRỒNG MỚI 1 TRIỆU CÂY XANH * AN TOÀN PHÒNG CHÁY CHỮA CHÁY

Nhà ở xã hội còn nặng tư duy…“chờ” Nhà nước

Bài, ảnh: Vân Hằng
19-09-2018 11:39
Kinhtedothi - Đó là góc nhìn thẳng của TS. Phạm Sỹ Liêm - Phó Chủ tịch Tổng hội xây dựng Việt Nam, khi bàn luận về chính sách nhà ở phi thị trường (non market - housing), nước ta gọi là nhà ở xã hội (NƠXH).
TS. Phạm Sỹ Liêm - Phó Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam
Theo vị chuyên gia này, sở dĩ nước ta phải chuyển đổi nền kinh tế bao cấp sang kinh tế thị trường là để sử dụng và phát huy hiệu quả của cơ chế thị trường. Nếu Nhà nước chỉ đạo, quyết định tất cả, không còn chỗ cho cơ chế thị trường hoạt động, hiển nhiên quay trở lại cơ chế bao cấp thông qua đất và thuế. Chính sách NƠXH hiện hành là chủ trương tốt, song khi thực hiện lại chịu ảnh hưởng nặng nề của tư duy cũ và cách làm dựa vào Nhà nước.
Thực tế, các tổ chức phát triển quốc tế đều khuyên chỉ nên xây dựng chính sách nhà ở quốc gia như một “chính sách tạo điều kiện”. Không nên nghĩ, hễ là chính sách, Nhà nước phải sử dụng “bàn tay hữu hình” để làm phần lớn hoặc tất cả mọi việc, mà không chịu hoặc cho rằng không thể huy động “bàn tay vô hình” của thị trường.
“Tôi tự hỏi cần gì phải quy định rõ số m2 tối thiểu và tối đa của nhà ở. Vì cầu thế nào, thị trường sẽ tìm cách cung thế ấy, cả về địa điểm, diện tích, giá cả cũng như chất lượng và số lượng. Còn nếu đã đưa ra giới hạn cho giá bán, hiển nhiên thủ tiêu cơ chế thị trường vì giá thị trường chịu tác động của cơ chế giá cả (thuận mua vừa bán), cơ chế cung cầu và cơ chế cạnh tranh” - TS Phạm Sỹ Liêm phân tích.
Từ lập luận trên, Phó Chủ tịch Tổng hội xây dựng Việt Nam khuyến nghị, Nhà nước cần sử dụng bộ công cụ của chính sách để tạo điều kiện cho đối tượng thụ hưởng đủ năng lực đạt tới và tự chủ trong việc thụ hưởng. Đồng thời, tạo điều kiện cho thị trường đáp ứng nhu cầu của họ thông qua cơ chế thị trường. Ngoài mảng NƠXH, có thể kích cầu nhà ở cho thuê giá rẻ theo lối win - win.
“Mục tiêu của chính sách cần có sự riêng biệt cho mỗi nhóm người ưu tiên, chứ không thể gộp chung vào cùng một chính sách. Mấu chốt, chính sách NƠXH còn không nên chỉ quan tâm đến mái che trên đầu. Chỗ ở thích hợp cần được thiết lập lại với còn hàm nghĩa sự riêng tư; không gian; chiếu sáng, sưởi ấm và thông gió; hạ tầng cơ bản thích hợp. Như, cấp nước, vệ sinh, quản lý rác; chất lượng môi trường và các yếu tố sinh thái; địa điểm và khả năng tiếp cận thích hợp với việc làm và các cơ sở dịch vụ cơ bản: tất cả được cung ứng với chi phí chấp nhận được” - TS Liêm nhấn mạnh.
Nhằm kích thích thị trường tiêu dùng nội địa để ứng phó với sự sụt giảm thị trường xuất khẩu do khủng hoảng tiền tệ châu Á và tạo thêm nhiều việc làm, Trung Quốc từng ban hành Văn kiện số 23 quyết định đình chỉ chế độ phân phối nhà ở theo lối bao cấp và xây dựng hệ thống cung ứng nhà ở mới. Bao gồm: nhà ở thương mại để bán và cho thuê cho các hộ thu nhập cao; nhà ở kinh tế thích dụng để bán cho các hộ thu nhập trung bình và thấp; nhà ở cho thuê giá rẻ cho hộ thu nhập thấp nhất.

Nếu theo cơ chế thị trường, khi cầu vượt cung, giá cả tăng lên để điều tiết quan hệ cung cầu. Nhưng dạng NƠXH vẫn giữ nguyên mức giá nên nảy sinh trục lợi. Tại nhiều khu NƠXH tại 2 khu đô thị lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, dưới nhà đỗ toàn xe con hạng sang. Còn trên thị trường chợ đen, để mua một căn hộ phải chi thêm hàng chục đến hàng trăm triệu đồng để giành nhau một suất ngoại giao.