An ninh mạng trước thách thức mới trong tiến trình chuyển đổi số

Việc các bộ luật liên quan đến an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân từng bước đi vào thực tiễn được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao nhận thức số của người dân, qua đó bảo đảm an toàn trên môi trường số. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nguy cơ mất an toàn thông tin vẫn hiện hữu, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý, cộng đồng và mỗi người dùng trong quá trình tham gia không gian mạng.

Lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi

Theo khảo sát của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, các đối tượng lừa đảo vẫn chủ yếu sử dụng những kịch bản quen thuộc như mạo danh cơ quan, tổ chức; giả mạo trúng thưởng; giả nhân viên giao hàng; giả người quen; kết bạn tình cảm hoặc mời gọi đầu tư tài chính. Tuy không mới về bản chất, song các chiêu trò này ngày càng tinh vi, khiến nhiều người dùng khó phân biệt thật, giả.

Trong đó, mạo danh lực lượng công an tiếp tục là hình thức lừa đảo phổ biến nhất trong năm 2025. Các đối tượng thường dựng kịch bản cáo buộc người dùng liên quan đến các vụ án hình sự, yêu cầu giữ liên lạc để gây áp lực tâm lý, sau đó dẫn dắt đến việc “chuyển tiền chứng minh trong sạch” hoặc cài đặt phần mềm giả mạo nhằm chiếm đoạt tài sản.

Không chỉ dừng lại ở các cuộc gọi thông thường, nhiều đối tượng còn dàn dựng trụ sở công an giả, sử dụng nhiều người đóng vai khác nhau, kết hợp gọi video để tăng độ tin cậy và thao túng nạn nhân trong thời gian dài.

Một thực tế đáng lo ngại là thói quen trình báo của người dân khi gặp lừa đảo chưa được cải thiện. Chỉ hơn 32% nạn nhân báo cáo sự việc với cơ quan chức năng, trong khi phần lớn chỉ cảnh báo cho người thân, bạn bè hoặc chấp nhận mất tiền mà không có động thái tiếp theo. Việc không trình báo khiến cơ quan chức năng thiếu dữ liệu phục vụ công tác điều tra, xử lý và cảnh báo sớm cho cộng đồng.

Thống kê cho thấy, số nạn nhân của lừa đảo trực tuyến trong năm 2025 đã giảm rõ rệt so với năm 2024. Tuy nhiên, theo thống kê của Bộ Công an, trong 11 tháng năm 2025, thiệt hại do tội phạm lừa đảo trực tuyến vẫn ở mức trên 6.000 tỷ đồng, cho thấy rủi ro an ninh mạng đối với người dùng cá nhân còn rất lớn.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cho biết, chỉ một cú nhấp chuột cũng có thể khiến người dùng trở thành nạn nhân của lừa đảo, bị tổn thương hoặc đánh mất cảm giác an toàn trên chính không gian số gắn bó hằng ngày. Đây là một trong những lý do để cơ quan quản lý và cộng đồng cần hành động quyết liệt nhằm xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh và bền vững.

Deepfake và AI: nguy cơ mới trên không gian số

Nhận định về tình hình an ninh mạng trong năm 2026, ông Vũ Ngọc Sơn - Trưởng ban Công nghệ, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho rằng, các nhóm tội phạm mạng sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ Deepfake để tạo ra hình ảnh, video và giọng nói giả mạo có độ chân thực rất cao.

"Nội dung giả mạo có thể được sử dụng để mạo danh người quen, lãnh đạo cơ quan, cán bộ công quyền hoặc đại diện các tổ chức tài chính, ngân hàng, khiến người dân rất khó phân biệt thật - giả" - ông Vũ Ngọc Sơn nói.

Cùng với đó, mã độc tiếp tục là mối đe dọa phổ biến đối với người dùng cá nhân. Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo AI cho phép tội phạm mạng tạo ra các biến thể mã độc mới, tự động hóa quá trình phát tán, né tránh các biện pháp bảo mật truyền thống và thực hiện các cuộc tấn công có chọn lọc.

Chuyên gia Ngô Minh Hiếu, đại diện Dự án chống lừa đảo phân tích rằng: "AI đang đưa tội phạm công nghệ cao bước sang giai đoạn tự động hóa hoàn toàn quy trình lừa đảo. Từ việc trò chuyện, phân tích tâm lý đến sàng lọc nạn nhân tiềm năng đều có thể được thực hiện liên tục, khiến hiệu suất lừa đảo tăng lên nhiều lần so với trước".

Nâng cao kỹ năng số để bảo vệ người dùng

Trước những nguy cơ ngày càng phức tạp, các chuyên gia khuyến cáo người dân: Tuyệt đối không thực hiện giao dịch tài chính chỉ dựa trên tin nhắn hay cuộc gọi video, cần chủ động gọi lại qua các kênh liên lạc truyền thống để xác minh. Đồng thời, hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân quá chi tiết trên không gian mạng nhằm giảm nguy cơ bị khai thác dữ liệu.

Đặc biệt, “nguyên tắc 5 giây” được nhấn mạnh như một kỹ năng số quan trọng, giúp người dùng dừng lại để kiểm chứng thông tin trước mỗi yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp mã xác thực, tránh hành động theo cảm xúc.

Các chuyên gia cho rằng, nâng cao nhận thức và kỹ năng số cho người dân, song song với việc hoàn thiện hành lang pháp lý và tăng cường năng lực bảo vệ dữ liệu cá nhân, tiếp tục là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro an ninh mạng và bảo đảm quá trình chuyển đổi số diễn ra an toàn, bền vững.