Báo chí - lá chắn tiên phong chống lừa đảo qua ứng dụng ngân hàng số

Ngày 18/12, tại TP Hồ Chí Minh, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia và Tạp chí An ninh mạng Việt Nam tổ chức Hội thảo: "Báo chí với công tác nhận diện và phòng, chống lừa đảo qua ứng dụng ngân hàng số".

Hội thảo là diễn đàn trao đổi, nhận diện toàn diện các rủi ro, đề xuất giải pháp đồng bộ để bảo vệ an toàn cho người dùng và hệ thống tài chính - ngân hàng, đặc biệt nhấn mạnh vai trò không thể thiếu của báo chí.

Hàng nghìn tỷ đồng “bốc hơi” từ ví điện tử

Theo Vụ Thanh toán - Ngân hàng Nhà nước, từ đầu năm 2025, hệ thống SIMO đã phát hiện 592.000 bản ghi tài khoản thanh toán/ví điện tử có dấu hiệu lừa đảo, giúp cảnh báo và ngăn chặn hàng trăm nghìn giao dịch, bảo vệ hơn 2.570 tỷ đồng. Tuy nhiên, Cục An ninh mạng (A05) ghi nhận 8 tháng đầu năm 2025, cả nước vẫn có hơn 1.500 vụ lừa đảo trực tuyến, thiệt hại trên 1.660 tỷ đồng, chủ yếu liên quan đến giao dịch và ứng dụng ngân hàng số.

Phát biểu tại hội thảo, Thiếu tướng Lê Minh Mạnh - Chi hội Trưởng Chi hội phía Nam, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, nguyên Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, khẳng định: "Tội phạm hiện không tấn công trực diện vào hệ thống lõi được bảo vệ nhiều lớp của ngân hàng, mà tập trung khai thác sơ hở từ người dùng. Các thủ đoạn đã vượt xa tính đơn lẻ, thủ công, chuyển mình thành các kịch bản tinh vi, có tổ chức, xuyên biên giới. Chúng tận dụng triệt để trí tuệ nhân tạo (AI), deepfake, giả mạo sinh trắc học và khai thác sâu tâm lý chủ quan, thiếu kỹ năng an toàn số của nạn nhân".

Đồng quan điểm về sự cần thiết phải thay đổi cách tiếp cận, Tiến sĩ Đinh Thế Hiển - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tin học và Kinh tế ứng dụng chỉ ra sự lệch pha trong công tác truyền thông của các nhà băng. Theo ông Hiển, ngân hàng có đội ngũ tiếp thị (marketing) rất giỏi kinh doanh, bán hàng nhưng lại yếu và lúng túng khi truyền thông về an toàn bảo mật. Ông kiến nghị ngân hàng không nên cố ôm mảng cảnh báo nếu không đủ năng lực chuyên biệt mà cần cái bắt tay thực chất với cơ quan báo chí. Báo chí có kỹ năng chuyển tải các thông điệp khô khan thành nội dung dễ hiểu, giúp người dân nâng cao cảnh giác hiệu quả hơn cách làm cục bộ hiện nay.

Lá chắn pháp lý và nền tảng giáo dục

Để đối phó với những thách thức trên, khung pháp lý đóng vai trò vô cùng quan trọng. Luật sư Lê Ngô Trung - Giám đốc Công ty Luật TNHH Trung Lê và Cộng sự, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh, thông tin rằng Luật An ninh mạng 2025 đã dành phần lớn các quy định liên quan đến chế tài mạnh mẽ đối với hành vi tội phạm mạng.

Điểm nhấn của luật mới không chỉ dừng lại ở việc xử phạt mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược của Nhà nước trong việc phòng ngừa:

Phổ biến kiến thức: Nhà nước sẽ tham gia mạnh mẽ vào quá trình phổ biến kiến thức an ninh mạng trên phạm vi cả nước.

Khuyến khích hợp tác: Thúc đẩy các cơ quan nhà nước phối hợp với tổ chức tư nhân, cá nhân thực hiện các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức về an ninh mạng.

Phát triển công nghệ và nhân lực: Luật còn quy định về việc thúc đẩy chuyển giao, nghiên cứu, làm chủ và phát triển công nghệ, sản phẩm, dịch vụ công nghiệp an ninh mạng, đồng thời tổ chức đào tạo, tối ưu hóa nguồn nhân lực an ninh mạng chất lượng cao.

Như vậy, để đối phó hiệu quả với tội phạm lừa đảo ngân hàng số, theo luật sư Lê Ngô Trung cần một chiến lược toàn diện, kết hợp giữa sự minh bạch và chủ động trong truyền thông từ phía ngân hàng, kỹ năng chuyển tải thông điệp của báo chí, cùng với nền tảng pháp lý vững chắc và sự chung tay nâng cao nhận thức từ cộng đồng.

Tại hội thảo, các chuyên đã chỉ ra các hình thức lừa đảo phổ biến như phishing (giả mạo website, ứng dụng), smishing (tin nhắn giả mạo), vishing (gọi điện giả danh) và các thủ đoạn sử dụng AI, deepfake. Để chống lại chúng, sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, ngân hàng, lực lượng chức năng và báo chí là chìa khóa để ngân hàng số thực sự trở thành một nền tảng an toàn, hiệu quả cho sự phát triển của quốc gia.