Bộ GD&ĐT: Sách giáo khoa không phải là khuôn mẫu cứng nhắc

Không áp đặt phương pháp dạy học

Lý giải việc lựa chọn bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống trở thành bộ sách được sử dụng thống nhất từ năm học tới, Bộ GD&ĐT cho hay, so với 3 bộ sách được phát triển trong giai đoạn xã hội hóa SGK, Kết nối tri thức với cuộc sống là bộ sách có nhiều nhất SGK của các môn học/hoạt động giáo dục ở cả 3 cấp (tiểu học, THCS, THPT) được quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) 2018.

Kết nối tri thức với cuộc sống cũng được lựa chọn nhiều trong các bộ SGK đã có; do vậy, khi tổ chức thực hiện sử dụng bộ sách này sẽ có sự tác động ít nhất đến nhà trường, giáo viên và học sinh. Mặt khác, bộ SGK “Kết nối tri thức với cuộc sống” là tài sản thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam – doanh nghiệp có 100% vốn Nhà nước, là đơn vị có đủ năng lực kỹ thuật, hệ thống kho vận và phân phối để bảo đảm cung ứng sách đến tận vùng sâu, vùng xa, hải đảo.

Trước những vấn đề phụ huynh, giáo viên quan tâm khi sử dụng bộ SGK thống nhất, Bộ GD&ĐT khẳng định: không phủ nhận giá trị khoa học, sư phạm và thực tiễn của các bộ SGK đã được biên soạn, thẩm định và phê duyệt trước đây (như “Cánh diều”, “Chân trời sáng tạo”,…). Đây đều là các sản phẩm trí tuệ được xây dựng và phê duyệt đúng quy trình, đúng quy định, đáp ứng đầy đủ yêu cầu của Chương trình GDPT 2018 do Bộ GD&ĐT ban hành.

Trong giai đoạn chuyển đổi, các bộ sách này không bị loại bỏ, mà chuyển từ vai trò SGK chính khóa sang vai trò tài liệu tham khảo và học liệu bổ trợ quan trọng. Các nhà trường, thư viện có thể tiếp tục lưu trữ, khai thác và sử dụng các bộ sách này để giáo viên và học sinh tham khảo, so sánh, đối chiếu, làm phong phú nội dung dạy học và bài giảng.

Bộ GD&ĐT cũng nhấn mạnh, việc thống nhất sử dụng một bộ SGK không đồng nghĩa với việc áp đặt phương pháp dạy học. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 là chương trình mở, trong đó SGK chỉ là tài liệu cụ thể hóa các yêu cầu cần đạt, không phải là khuôn mẫu cứng nhắc cho hoạt động dạy học.

Bộ GD&ĐT tiếp tục chỉ đạo giáo viên phát huy tính chủ động, sáng tạo trong tổ chức dạy học, lựa chọn phương pháp, hình thức và học liệu phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện thực tiễn của nhà trường. Giáo viên dạy học theo yêu cầu cần đạt của Chương trình, không dạy học theo lối “đọc – chép” nội dung SGK, bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh đúng định hướng đổi mới giáo dục.

Bộ GD&ĐT xác định tập huấn giáo viên và bảo đảm đầy đủ các điều kiện triển khai là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của việc sử dụng một bộ SGK thống nhất toàn quốc. Việc chuyển đổi SGK chỉ đạt mục tiêu khi giáo viên được trang bị đầy đủ về chuyên môn, phương pháp và học liệu cần thiết.

Theo đó, Bộ sẽ chỉ đạo tổ chức tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng SGK thống nhất theo hình thức linh hoạt, kết hợp trực tuyến và trực tiếp, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn của các địa phương và không làm phát sinh áp lực không cần thiết cho giáo viên. Nội dung tập huấn tập trung vào cách tiếp cận chương trình, tổ chức dạy học theo yêu cầu cần đạt, khai thác hiệu quả SGK và học liệu, thay vì hướng dẫn dạy học theo lối máy móc, rập khuôn.

Cùng với đó, Bộ chỉ đạo bảo đảm cung ứng đầy đủ SGK để giáo viên và học sinh tiếp cận, sử dụng thuận lợi ngay từ đầu năm học.

Bảo đảm chất lượng SGK và năng lực triển khai của giáo viên

Để tổ chức triển khai hiệu quả chủ trương sử dụng một bộ SGK thống nhất toàn quốc từ năm học 2026 - 2027, Bộ GD&ĐT đã, đang và sẽ tập trung thực hiện 4 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Việc đầu tiên, Bộ bảo đảm chất lượng SGK, năng lực triển khai của đội ngũ giáo viên.

Tới đây, Bộ sẽ tổ chức rà soát, đánh giá và chỉnh lý, hoàn thiện (nếu cần thiết) bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống nhằm bảo đảm chất lượng khoa học, sư phạm và tính chuẩn mực khi triển khai sử dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Đồng thời, Bộ chỉ đạo tổ chức tập huấn, bồi dưỡng giáo viên trên toàn quốc về cách tiếp cận, khai thác bộ SGK thống nhất, gắn với việc sử dụng linh hoạt các nguồn học liệu tham khảo khác, phù hợp với yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông.

Bộ GD&ĐT tích cực phối hợp với các địa phương rà soát, điều chỉnh cơ cấu ngân sách, từng bước chuyển từ hỗ trợ mua nhiều bộ SGK sang hỗ trợ trực tiếp cho học sinh, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành việc cung cấp miễn phí SGK. Đồng thời, Bộ chỉ đạo xây dựng cơ chế tổ chức in ấn, phát hành tập trung, áp dụng đấu thầu theo quy định của pháp luật nhằm tiếp tục giảm giá SGK, bảo đảm khả năng tiếp cận công bằng cho mọi học sinh.

Cùng với đó, Bộ cũng triển khai số hóa toàn bộ bộ SGK thống nhất, đồng thời xây dựng hệ sinh thái học liệu số đi kèm. Các học liệu này được phát triển theo hướng dùng chung, truy cập thuận lợi, miễn phí, phục vụ giáo viên, học sinh và người dân, góp phần nâng cao chất lượng dạy học và thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục phổ thông.

Có thể thấy, việc quyết định sử dụng một bộ SGK thống nhất sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về học liệu, giảm gánh nặng chi phí SGK cho người dân, tạo sự công bằng giáo dục, hỗ trợ giáo viên – học sinh tiếp cận nội dung học tập nhất quán, liên thông từ lớp 1 đến lớp 12.

Bộ GD&ĐT khẳng định: việc thống nhất một bộ SGK là bước đi chiến lược nhằm thực hiện đột phá giáo dục theo Nghị quyết số 71-NQ/TW, bảo đảm mọi học sinh Việt Nam, dù ở vùng thuận lợi hay vùng sâu vùng xa, đều được tiếp cận một nền tảng tri thức chuẩn mực, bình đẳng và nhân văn.