Bỏ thuế khoán: hỗ trợ để hộ kinh doanh yên tâm chuyển đổi

Hộ kinh doanh loay hoay giữa áp lực thuế, vốn và quản trị

Từ ngày 1/1/2026, toàn bộ hộ kinh doanh sẽ phải chuyển sang hình thức tự khai, tự tính, tự nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế, thay vì nộp thuế khoán cố định như nhiều năm qua. Đây là bước cải cách có ý nghĩa lớn trong việc xây dựng hệ thống quản lý thuế minh bạch, công bằng, dựa trên dữ liệu số. Tuy nhiên, hiện nay nhiều hộ kinh doanh vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn khi chuyển đổi sang mô hình DN.

Theo chuyên gia Quách Chánh Đại Thanh Tâm - CEO Công ty Tapro, việc chuyển đổi lên DN giúp hộ kinh doanh nâng uy tín, dễ tiếp cận vốn, tuân thủ pháp luật và minh bạch tài chính, đồng thời được hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Việc chuyển sang kê khai thuế là tất yếu, nhưng nếu không được hướng dẫn kỹ, người dân sẽ dễ nản vì “đụng đâu cũng khó”.

Ông Tâm chỉ ra 5 nhóm rào cản chính mà hộ kinh doanh đang gặp phải: tâm lý ngại thay đổi, sợ thuế, sợ kiểm tra; chi phí, thủ tục rườm rà; thiếu kỹ năng kế toán, quản trị; khó minh bạch tài chính để vay vốn, cạnh tranh gay gắt; thiếu chính sách hỗ trợ, tư vấn đồng hành. “Khó khăn là thực tế, nhưng có thể vượt qua nếu có người hướng dẫn cụ thể” – ông Tâm chia sẻ.

Chia sẻ thực tế từ hoạt động kinh doanh, anh Phương Nam (kinh doanh phụ liệu hoa) cho biết: hộ kinh doanh như anh thường nhập số lượng lớn nguyên liệu, sau đó chuyển thành thành phẩm để bán. Ví dụ, nhập một tấn giấy, rồi ép thành các tờ giấy A4 hoặc túi. Khi lập sổ sách kế toán, đơn vị tính là gì (giữa đầu vào và đầu ra không khớp), chưa kể còn phá sinh hao hụt. Ngoài ra, nhiều loại hàng tồn kho, nguyên phụ liệu không có chứng từ đầu vào rõ ràng, nên anh băn khoăn không biết phải kê khai đầu ra thế nào. Song song đó, hiện nay anh tự kinh doanh, phải quản lý tới 500 - 600 mặt hàng, việc kiểm soát số lượng để kê khai rất khó chính xác. Với tình hình này, anh lo ngại "rất sợ bị sai", có bị xử phạt không và được hỗ trợ gì để tuân thủ pháp luật tốt?

Bên cạnh yếu tố tâm lý, các hộ còn gặp khó khăn về chi phí và thủ tục. Việc đăng ký DN, mở mã số thuế, lập sổ kế toán, hay thuê kế toán viên đều tốn kém, đặc biệt với những hộ quy mô nhỏ. Giám đốc Khối khách hàng DN vừa và nhỏ Ngân hàng VIB Nguyễn Quang Huy nhận xét: “Nhiều hộ kinh doanh có doanh thu cao nhưng lại khó vay vốn do thiếu minh bạch tài chính. Khi họ kê khai rõ ràng hơn, ngân hàng hoàn toàn có thể thiết kế các gói tín dụng phù hợp và đồng hành trong quá trình chuyển đổi.

Không chỉ vấn đề vốn, năng lực quản trị và nhân sự cũng là điểm yếu cố hữu. Nhiều chủ hộ chưa quen với việc vận hành doanh nghiệp theo quy trình, chưa có kỹ năng lập kế hoạch hay tuân thủ quy chế tài chính – kế toán. Trong khi đó, chính sách hỗ trợ chuyển đổi còn thiếu đồng bộ, nhiều hộ không biết bắt đầu từ đâu hoặc lo bị bỏ rơi sau khi hoàn tất thủ tục.

Tăng hỗ trợ, tạo niềm tin để hộ kinh doanh yên tâm chuyển đổi

Theo thống kê của Cục Thuế, hiện cả nước có khoảng 5 triệu hộ kinh doanh phải chuyển sang hình thức kê khai thuế. Đây là con số rất lớn, đòi hỏi công tác chuẩn bị, tập huấn và hỗ trợ phải được tiến hành sớm, có lộ trình cụ thể theo từng nhóm ngành nghề, từng quy mô hộ.

Để thực hiện chủ trương xóa bỏ thuế khoán, GS.TS Hoàng Văn Cường - Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội cho rằng, Nhà nước phải hỗ trợ rất lớn, nên có các phần mềm hỗ trợ với mức giá thấp, hoặc được trợ giá, để tiểu thương dễ tiếp cận. “Về lâu dài, Nhà nước không thiệt. Khi bà con kinh doanh lớn mạnh, nền kinh tế phát triển, nước nổi thì thuyền cũng nổi” - PGS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Từ góc nhìn tài chính, Giám đốc Khối Khách hàng Doanh nghiệp Vừa và Nhỏ, Ngân hàng Quốc Tế (VIB) Nguyễn Quang Huy cho rằng, minh bạch thu nhập là chìa khóa để hộ kinh doanh dễ tiếp cận vốn ngân hàng. Hiện nay nhiều hộ có doanh thu tốt nhưng không chứng minh được dòng tiền, nên rất khó vay vốn. Khi họ kê khai đúng, ngân hàng sẽ có dữ liệu rõ ràng, từ đó xây dựng hạn mức phù hợp và hỗ trợ vay nhanh hơn.

VIB đang triển khai các gói tài chính riêng cho hộ kinh doanh trong giai đoạn chuyển đổi, kèm theo nền tảng thanh toán điện tử giúp lưu vết giao dịch và tạo cơ sở dữ liệu minh bạch. “Chúng tôi cam kết đồng hành cùng hộ kinh doanh từ mở tài khoản, thanh toán điện tử đến cấp tín dụng với chi phí thấp nhất có thể trong năm đầu. Mục tiêu là để hộ làm quen với quản lý hiện đại, không còn sợ ‘làm đúng mà khó” - ông Huy nhấn mạnh.

Ở góc độ quản lý Nhà nước, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) Nguyễn Thành Nam cho biết, hiện các cơ quan Nhà nước đang triển khai nhiều chính sách đồng bộ nhằm hỗ trợ hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi số.

Cụ thể, Cục Thuế (Bộ Tài chính) đã hướng dẫn hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử, kê khai thuế trực tuyến, đồng thời tổ chức tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật thông qua cổng thông tin điện tử. Song song đó, Bộ Công Thương cũng đẩy mạnh hỗ trợ DN và hộ kinh doanh tham gia các sàn thương mại điện tử, đào tạo kỹ năng quảng bá thương hiệu và bán hàng trực tuyến. Ở cấp địa phương, theo ông Nam, UBND các tỉnh, thành phố đã thành lập Ban chỉ đạo chuyển đổi số, đồng thời mở các trung tâm hỗ trợ DN và trung tâm chuyển đổi. Các trung tâm này phối hợp cùng bưu điện, ngân hàng và DN công nghệ để hướng dẫn hộ kinh doanh từng bước chuyển đổi số.

Các tổ chức xã hội - nghề nghiệp như Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) hay Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cũng vào cuộc mạnh mẽ, thông qua việc tư vấn, đào tạo về pháp lý, thuế và công nghệ, đưa nhiều sản phẩm nông sản địa phương đã từng bước được đưa lên các sàn thương mại điện tử. Các nền tảng công nghệ hiện nay đều có chính sách ưu đãi cho hộ kinh doanh.