Các chương trình nghệ thuật cộng đồng: Tạo sức sống mới cho không gian đô thị

Mở rộng không gian thưởng thức nghệ thuật thưởng thức nghệ thuật

Gần 1 năm qua, kể từ khi các chương trình “Âm nhạc cuối tuần”, “Điểm hẹn cuối tuần” được tổ chức định kỳ vào mỗi chủ nhật, không gian “Nhà kèn” - Nhà Bát Giác (phường Hoàn Kiếm) đã trở thành điểm hẹn âm nhạc quen thuộc, thu hút đông đảo người dân Thủ đô và du khách. Chị Nguyễn Thúy Hường (phường Thanh Xuân) cho biết, nơi đây không chỉ là điểm dừng chân khi dạo phố, mà còn là không gian kết nối cộng đồng, giúp chị thêm gắn bó với thành phố qua các hoạt động nghệ thuật.

Tại những sân khấu mở, khoảng cách giữa nghệ sĩ và công chúng được thu hẹp, tạo điều kiện để người dân tiếp cận nhiều loại hình nghệ thuật vốn chưa thật sự gần gũi với đông đảo công chúng, nhất là tại khu vực ngoại thành. Tiêu biểu, tại xã Bát Tràng, chương trình “Giai điệu Tổ quốc” do Nhà hát Cải lương Hà Nội biểu diễn đã đưa nghệ thuật chuyên nghiệp đến gần hơn với người dân địa phương. Bà Nguyễn Vân Thư (người dân xã Bát Tràng) chia sẻ: “Lâu nay, tôi rất thích cải lương nhưng không phải lúc nào cũng có điều kiện đi xem ở nhà hát. Bây giờ có chương trình ngay tại địa phương, bà con chỉ cần đi một đoạn ngắn là có thể đến xem. Nhiều người trong làng cùng đến, vừa xem văn nghệ vừa có dịp gặp gỡ, trò chuyện với nhau”.

Không chỉ có các chương trình tại trung tâm thành phố hay một vài địa bàn, hoạt động biểu diễn nghệ thuật phục vụ người dân đang được nhiều đơn vị nghệ thuật của Thủ đô tích cực triển khai tại cơ sở. Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long phục vụ người dân xã Đan Phượng; Nhà hát Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Hà Nội biểu diễn tại xã Minh Châu; Nhà hát Múa rối Thăng Long đến với xã Đại Xuyên; Nhà hát Chèo Hà Nội mang những làn điệu truyền thống đến Vườn hoa đền Bà Kiệu (phường Hoàn Kiếm)... Cùng với đó, các chương trình tại Công viên Thống Nhất (phường Hai Bà Trưng), Vườn hoa Lạc Long Quân (phường Tây Hồ) và nhiều không gian công cộng khác tiếp tục mở rộng cơ hội thưởng thức nghệ thuật, đưa văn hóa đến gần hơn với người dân.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Lê Thị Ánh Mai, việc đưa nghệ thuật chất lượng cao đến gần người dân, khai thác không gian công cộng và các công trình di sản để tổ chức hoạt động văn hóa đang góp phần tạo sức sống mới cho đô thị, từng bước hình thành những điểm hẹn văn hóa mang bản sắc riêng của Thủ đô.

Cần bảo đảm nguồn lực để duy trì hoạt động

Đưa nghệ thuật đến gần công chúng bằng các sân khấu mở là bước khởi đầu quan trọng. Tuy nhiên, để các sân khấu mở thực sự trở thành một phần của đời sống đô thị, điều cần thiết là duy trì chất lượng nghệ thuật, sức hấp dẫn và sự gắn bó của khán giả. Hiệu quả của những chương trình này không chỉ thể hiện ở sức hút của từng buổi biểu diễn, mà còn ở những giá trị văn hóa được bồi đắp bền bỉ theo thời gian.

Nghệ sĩ ưu tú Quyền Văn Minh cho rằng, việc đưa nhạc Jazz ra không gian mở tại Nhà Bát Giác, gần hồ Hoàn Kiếm, là bước chuyển ý nghĩa trong đời sống văn hóa đô thị. Từ sân khấu, nhà hát, âm nhạc hòa vào nhịp sống cộng đồng, tạo cơ hội để người nghe ở nhiều lứa tuổi tiếp cận, tương tác trực tiếp với nghệ sĩ, qua đó từng bước hình thành thói quen thưởng thức và khám phá những giá trị nghệ thuật mới. Để hoạt động này phát triển bền vững, bên cạnh tâm huyết của người biểu diễn, cần có sự đồng hành của các cơ quan quản lý văn hóa và nhà tài trợ. Nguồn lực ổn định không chỉ giúp duy trì lịch biểu diễn, bảo đảm chất lượng chuyên môn, mà còn tạo điều kiện để nghệ sĩ gắn bó lâu dài với các hoạt động nghệ thuật cộng đồng.

Từ góc nhìn của người nhiều năm gắn bó với công tác bảo tồn, phát huy âm nhạc dân tộc, nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, bảo tồn và phát huy âm nhạc dân tộc đánh giá cao ý nghĩa của việc đưa nghệ thuật đến gần công chúng.

Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa cho rằng, Hà Nội sở hữu nguồn chất liệu văn hóa dân gian phong phú, nhưng để chuyển hóa thành những sản phẩm nghệ thuật hấp dẫn, cần có sự đầu tư bài bản. Thành phố cần tăng cường vai trò tư vấn, thẩm định của các chuyên gia trong lĩnh vực nghệ thuật, lịch sử, văn hóa; đồng thời có chính sách quan tâm, đãi ngộ đối với những nghệ sĩ, nhà nghiên cứu bền bỉ gìn giữ các giá trị truyền thống. Đây là nguồn lực quan trọng để xây dựng những chương trình có chiều sâu, đáp ứng nhu cầu thưởng thức đương đại mà vẫn giữ được bản sắc văn hóa Hà Nội.

Từ thực tế đó, yêu cầu đặt ra là chuyển từ những buổi biểu diễn đơn lẻ sang xây dựng đời sống nghệ thuật cộng đồng thường xuyên, có tính kết nối và sức lan tỏa. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, đơn vị nghệ thuật, nghệ sĩ và người dân trong lựa chọn nội dung, địa điểm, thời gian tổ chức, cùng việc bảo đảm nguồn lực duy trì lâu dài, sẽ góp phần đưa các sân khấu mở trở thành những điểm hẹn văn hóa quen thuộc.

Khi chiều buông bên hồ Hoàn Kiếm, các nghệ sĩ lưu luyến chào khán giả, hẹn gặp lại vào tuần sau. Khi những sân khấu ở khu dân cư khép lại, người dân ra về vẫn mang theo dư âm của những giai điệu. Chính những cuộc gặp gỡ bình dị ấy đang góp phần tạo nên những điểm neo văn hóa trong đời sống tinh thần, để nghệ thuật không còn là điều xa cách mà trở thành một phần gần gũi của đời sống thường ngày, từ đó bồi đắp tình yêu và niềm tự hào về Thủ đô.