Cải cách nguồn vốn - chìa khóa cho doanh nghiệp công nghệ bứt phá
Kinhtedothi - Bài toán vốn đang trở thành rào cản lớn nhất của DN công nghệ Việt Nam. Nếu không cải cách mạnh mẽ thị trường vốn và cơ chế huy động tài chính, mục tiêu hình thành thêm nhiều “kỳ lân” và xây dựng nền kinh tế sáng tạo, tự chủ sẽ khó thành hiện thực.
Startup công nghệ khát vốn, nhà đầu tư còn e ngại
Hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ tại Việt Nam trong những năm qua đã có bước phát triển đáng kể. Việt Nam hiện đứng thứ ba Đông Nam Á về số lượng “kỳ lân”, với bốn cái tên: VNG, MoMo, VNLife (VNPay) và Sky Mavis. Tuy nhiên, con số này vẫn còn khá khiêm tốn so với tiềm năng và so với các quốc gia láng giềng như Singapore hay Indonesia.
Nguyên nhân lớn nhất chính là khó khăn trong tiếp cận vốn. Theo Viện Chiến lược phát triển kinh tế số (IDS), nhiều công ty công nghệ có tiềm năng cạnh tranh quốc tế nhưng không thể mở rộng quy mô vì vướng rào cản huy động vốn. Một trong những điểm nghẽn là Luật Chứng khoán 2019 yêu cầu DN phải có lợi nhuận liên tục 2 năm và không có lỗ lũy kế trước khi IPO. Với đặc thù của startup công nghệ, giai đoạn đầu luôn cần chi phí lớn cho nghiên cứu và phát triển, thua lỗ là tất yếu. Quy định này vô tình khiến nhiều DN tiềm năng bị chặn lại ngay trước “cánh cửa” thị trường vốn.
Công nghệ là một trong những điểm nhấn nổi bật tại Triển lãm. Ảnh: Duy Khánh.
Phó Tổng Giám đốc Tài chính cấp cao của MoMo Manisha Shah cho biết, quá trình gọi vốn thường kéo dài nhiều tháng, trong khi nhiều quỹ quốc tế vẫn e ngại vì lo ngại tính thanh khoản và khả năng thoái vốn tại Việt Nam. “Chúng tôi đủ may mắn khi tìm được đối tác, nhưng không phải công ty nào cũng thuận lợi như vậy” - bà Manisha Shah chia sẻ.
Ở góc nhìn nhà đầu tư, ông Minh Đỗ - đại diện Warburg Pincus thẳng thắn chỉ ra, Luật hiện hành quá chặt chẽ với startup. Với công nghệ, lỗ lũy kế không phải thước đo duy nhất để đánh giá tương lai. Chúng ta nên để nhà đầu tư quyết định dựa trên tiềm năng thay vì bị giới hạn bởi rào cản pháp lý.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy cải cách thị trường vốn chính là động lực trực tiếp cho sự bùng nổ công nghệ. Hàn Quốc, vào giữa thập niên 1990, từng có GDP chỉ khoảng 510 tỷ USD. Nhưng sau khi ban hành Luật Đầu tư mạo hiểm năm 1998 và mở rộng kênh IPO cho startup, hệ sinh thái công nghệ phát triển vượt bậc, trung bình mỗi năm có hơn 100 DN công nghệ IPO, tạo ra hàng loạt thương hiệu toàn cầu.
Tại Singapore, chính phủ đóng vai trò “bà đỡ” thông qua cơ chế đồng đầu tư cùng quỹ tư nhân, bảo lãnh tín dụng và chính sách pháp lý linh hoạt. Nhờ vậy, đảo quốc sư tử nhanh chóng trở thành trung tâm khởi nghiệp và tài chính của khu vực.
Giám đốc điều hành NEXTRANS Chris Chae - quỹ đã đầu tư vào 38 DN Việt Nam nhận định, DN công nghệ nào cũng cần vốn lớn để mở rộng ra khu vực và toàn cầu. Ở Việt Nam, cơ hội rất lớn, nhưng chúng ta cần cải thiện hành lang pháp lý và tạo ra “cánh cửa an toàn” cho nhà đầu tư. Khi niềm tin được củng cố, vốn sẽ chảy mạnh mẽ hơn.
Cần hành lang pháp lý và tài chính linh hoạt
Để đạt mục tiêu có ít nhất 5 DN công nghệ số tầm cỡ quốc tế vào năm 2030, cải cách nguồn vốn là điều kiện bắt buộc. Phó Tổng Giám đốc Cấp cao Công ty Chứng khoán Thiên Việt Bùi Thành Trung cho rằng, ngoài việc mở rộng kênh vốn, cần phát triển thêm các công cụ bảo hiểm rủi ro tài chính, phòng ngừa tỷ giá để nhà đầu tư yên tâm rót vốn dài hạn.
Ở cấp độ vĩ mô, việc hình thành các trung tâm tài chính quốc tế tại TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng theo Nghị quyết 57 không chỉ nhằm tăng tính kết nối toàn cầu mà còn mở ra cơ hội tiếp cận trực tiếp với các quỹ đầu tư lớn. “Thị trường vốn Việt Nam đang mở, nhưng phải cải thiện mạnh về thanh khoản, khung pháp lý và cơ chế thoái vốn thì mới đủ sức hút” - ông Trung nhấn mạnh.
PGS.TS Nguyễn Văn Thạo - nguyên Trợ lý Chủ tịch nước lưu ý thêm rằng, vốn chỉ là đòn bẩy, yếu tố then chốt vẫn là nhân lực. Không có tài năng, không thể hình thành công ty công nghệ đủ sức cạnh tranh. Vốn rất quan trọng, nhưng hạt nhân vẫn phải là nhân lực chất lượng cao.
Các chuyên gia, DN và nhà đầu tư thống nhất rằng để khơi thông nguồn vốn, cần điều chỉnh quy định IPO theo hướng linh hoạt hơn. DN công nghệ nên được niêm yết ngay cả khi còn lỗ lũy kế, miễn là chứng minh được tiềm năng tăng trưởng và có nhà đầu tư bảo trợ. Đây là cách tiếp cận thực tế hơn với đặc thù của startup, vốn phải chấp nhận thua lỗ ở giai đoạn đầu do chi phí nghiên cứu phát triển quá lớn.
Song song với đó, cần phát triển các công cụ tài chính mới như bảo hiểm rủi ro, quỹ đầu tư mạo hiểm công - tư kết hợp để đa dạng hóa nguồn vốn.
TS Lê Xuân Sang - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam khẳng định, cải cách tài chính công không chỉ là cắt giảm chi tiêu, mà là tái định hướng phát triển, dồn lực cho những lĩnh vực có khả năng lan tỏa mạnh mẽ nhất. Nếu làm quyết liệt, Việt Nam có thể bước vào giai đoạn tăng trưởng bền vững hơn, tiến gần ngưỡng thu nhập cao trong thập kỷ tới. Một vấn đề khác là tính thanh khoản của thị trường. Cần xây dựng thị trường thứ cấp cho cổ phiếu start-up, giúp quỹ đầu tư dễ dàng thoái vốn và khuyến khích dòng vốn mới. Song hành với đó là các chính sách đãi ngộ đặc thù để thu hút và giữ chân nhân tài, từ chế độ lương thưởng, quyền chọn cổ phiếu cho đến môi trường làm việc thuận lợi.
Không kém phần quan trọng là chuẩn hóa kế toán, kiểm toán theo thông lệ quốc tế nhằm đảm bảo tính minh bạch và đáp ứng yêu cầu của các quỹ ngoại. Chúng ta hãy bắt đầu từ những việc đơn giản như chuẩn hóa chế độ kế toán cho start-up, tạo niềm tin minh bạch, từ đó mới mở rộng đến câu chuyện lớn hơn về cải cách toàn diện.
Theo các chuyên gia, từ ngân sách Nhà nước, thị trường chứng khoán cho đến đầu tư mạo hiểm, nguồn vốn chính là chìa khóa. Nếu cải cách mạnh mẽ, Việt Nam có thể nuôi dưỡng thêm nhiều “kỳ lân” công nghệ, qua đó hình thành một nền kinh tế tự chủ, sáng tạo và bền vững, đúng với khát vọng mà Nghị quyết 57 đã đặt ra.
