Cần Thơ đẩy mạnh mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Cần Thơ, Chủ tịch Hội Nông dân TP - Nguyễn Văn Sử, Cần Thơ được giao triển khai vùng sản xuất 170.000 ha theo đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Việc triển khai đề án tại Cần Thơ đạt nhiều kết quả tích cực, đến giữa năm 2025, TP có trên 104.000 ha, với 191 tổ hợp tác, hợp tác xã (HTX) tham gia. Các mô hình thí điểm cho thấy năng suất tăng từ 0,3-0,7 tấn/ha, giảm 40-50% lượng giống, giảm trên 30% lượng phân đạm, giảm 2-3 lần phun thuốc, lợi nhuận tăng ít nhất 20%, khí phát thải giảm từ 2-12 tấn CO2/ha so với sản xuất thông thường.

Nhiều HTX đã mạnh dạn áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn phát thải thấp, sử dụng phân hữu cơ, thuốc sinh học, quản lý nước tiết kiệm, ghi chép sổ tay điện tử. Đáng chú ý, nhận thức của nông dân và doanh nghiệp đã thay đổi rõ rệt, từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết chuỗi giá trị, chú trọng đến tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm và yêu cầu thị trường xanh, sạch, bền vững.

Bên cạnh đó, Cần Thơ là một trong những địa phương đầu tiên triển khai mô hình nông nghiệp tuần hoàn từ rơm rạ và đã cho thấy nhiều kết quả rõ rệt. Mô hình giúp thay đổi tư duy của nông dân, từ tập quán đốt rơm sang thu gom để tạo ra các sản phẩm giá trị gia tăng. Nông dân tận dụng được lao động địa phương, nhất là lao động nữ, tham gia sản xuất nấm rơm, phân hữu cơ, qua đó tăng thêm thu nhập.

Điển hình như HTX nông nghiệp Tiến Thuận tận dụng rơm rạ làm nấm rơm, phân hữu cơ, giúp nông dân tăng thu nhập và giảm chi phí phân bón hóa học đến 63%. Nhờ hệ thống ruộng liền thửa, gần nhà dân và đường bộ, đường thủy thuận tiện, việc thu gom rơm rạ hiệu quả, sử dụng lao động địa phương.

Sản phẩm phân hữu cơ và giá thể trồng nấm tiêu thụ hết tại chỗ, phản hồi tích cực, hiệu quả kinh tế cao. Ý thức nông dân thay đổi, từ đốt rơm sang bán hoặc cung cấp cho HTX, coi rơm là nguồn thu mới. Quy mô HTX mở rộng từ 50 ha lên 122 ha, diện tích liên kết đạt 512 ha.

Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Cần Thơ Phạm Thị Minh Hiếu cho biết, nông dân đã giảm sử dụng phân hóa học, chuyển sang phân hữu cơ từ rơm, cải thiện sức khỏe và chất lượng môi trường. Tuy nhiên, không phải hợp tác xã nào cũng triển khai được mô hình vì yêu cầu cao về nguồn lực, công nghệ, trình độ quản lý và mặt bằng. Sự đồng thuận trong nội bộ HTX cũng là yếu tố then chốt.

Trong thời gian tới, ngành nông nghiệp Cần Thơ sẽ lựa chọn HTX đủ điều kiện về năng lực, mặt bằng và sự đồng thuận để hỗ trợ triển khai, đồng thời tạo điều kiện tiếp cận vốn và nâng cao năng lực kỹ thuật, đảm bảo mô hình nông nghiệp tuần hoàn phát triển bền vững.

Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ hiện đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ nông dân, các hợp tác xã trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ Nguyễn Thị Giang, ngành chức năng thành phố đang tích cực phối hợp với Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các tổ chức tín dụng triển khai các gói vay vốn ưu đãi cho nông dân và HTX để đầu tư vào máy móc, thiết bị và công nghệ mới phục vụ sản xuất chất lượng cao, phát thải thấp; thực hiện cơ chế chi trả thưởng (thưởng tiền) cho những nông dân thực hiện thay đổi thực hành canh tác và đạt được mức giảm phát thải khí CO2 đo lường được, tạo thêm nguồn thu nhập từ tín chỉ carbon ngoài giá bán lúa cho nông dân.