Cao tốc thiếu trạm sạc: Điểm nghẽn trên hành trình giao thông xanh

Trạm dừng nghỉ có trạm sạc vẫn thiếu

Theo báo cáo của Cục Đường bộ Việt Nam, trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông có 36 trạm dừng nghỉ. Trong số 7 trạm đã hoàn thành, đưa vào khai thác trước năm 2024, mới có 2 trạm được trang bị hệ thống sạc xe điện. Trạm Tây Ninh Bình (Km269+410, bên phải tuyến) đã lắp đặt, vận hành đủ 24/24 vị trí; trạm Xuân Khiêm Ninh Bình (Km269+313, bên trái tuyến) mới vận hành 12/26 vị trí.

Đáng chú ý, 5 trạm dừng nghỉ trên các tuyến Hà Nội - Bắc Giang, Cầu Giẽ - Ninh Bình, La Sơn - Hòa Liên, thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây và Bến Lức - Trung Lương vẫn chưa có trạm sạc. Ngay cả những tuyến cao tốc khai thác nhiều năm, hạ tầng phục vụ phương tiện điện cũng chưa theo kịp nhu cầu.

Với 21 trạm dừng nghỉ do Bộ Xây dựng là cơ quan chủ quản đã ký hợp đồng đầu tư kinh doanh, hạ tầng sạc điện được đưa vào thiết kế, với yêu cầu tối thiểu 10% vị trí đỗ xe có trạm sạc. Tuy nhiên, giữa yêu cầu trong thiết kế và khả năng đưa vào vận hành vẫn còn khoảng cách.

Trong số này, 9 trạm do Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đầu tư. Trạm Mai Sơn - Quốc lộ 45 đã vận hành 10 trụ sạc mỗi bên, mỗi trụ có 2 cổng, tương đương 20 vị trí đỗ sạc mỗi bên. 8 trạm còn lại, trên các đoạn Nghi Sơn - Diễn Châu, Diễn Châu - Bãi Vọt, Bùng - Vạn Ninh, Vạn Ninh - Cam Lộ, Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Vân Phong - Nha Trang và Nha Trang - Cam Lâm, được thiết kế 20-22 vị trí sạc mỗi bên, dự kiến hoàn thành trong năm 2026.

5 trạm do liên danh FUTABUSLINE - Thành Hiệp Phát đầu tư cũng được thiết kế 10-26 vị trí sạc mỗi bên, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Một số trạm khác đã lắp đặt nhưng chưa đạt công suất thiết kế. 2 trạm Hàm Nghi - Vũng Áng và Vũng Áng - Bùng mới vận hành lần lượt 12/34 và 12/36 vị trí sạc mỗi bên. Nhà đầu tư đang hợp tác với V-Green để mở rộng mô hình siêu trạm sạc, dự kiến bổ sung tới 400 vị trí.

Thiếu trạm sạc cũng là thực trạng tại nhiều tuyến khác. Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng mới vận hành 68/136 vị trí tại 3 trạm dừng nghỉ; cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên có 20/40 vị trí. Trên tuyến Nội Bài - Lào Cai, cả 6 trạm dừng nghỉ chưa có trạm sạc. Tuyến Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái chưa có trạm dừng nghỉ; các tuyến Láng - Hòa Lạc, Hà Nội - Bắc Ninh, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Cam Lộ - Lao Bảo và Biên Hòa - Vũng Tàu cũng chưa có trạm dừng nghỉ.

Thiếu trạm sạc ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn phương tiện. Anh Nguyễn Phi Long (phường Vĩnh Tuy, Hà Nội) cho biết, mỗi lần đi Hà Nội - Lào Cai hoặc Hà Nội - Móng Cái (Quảng Ninh), do lo ngại không có đủ điểm sạc, anh thường phải mượn ô tô của đồng nghiệp thay vì dùng xe điện. Theo anh, bất tiện này khiến nhiều người vẫn chọn mua xe chạy xăng.

Gỡ vướng từ quy hoạch, nguồn điện và trách nhiệm đầu tư

Lý giải tình trạng trên, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam Ngô Lâm cho biết, nhiều trạm dừng nghỉ được đầu tư trước khi quy chuẩn mới có hiệu lực nên còn thiếu các hạng mục, trong đó có hạ tầng sạc điện và cung cấp nhiên liệu xanh. Các nhà đầu tư hiện mới bắt đầu nghiên cứu, thiết kế phương án bổ sung. Một số trạm đã có trụ sạc nhưng chưa đáp ứng nhu cầu dùng chung của nhiều loại xe điện.

Khó khăn khác nằm ở nguồn điện. Nhiều trạm dừng nghỉ ở xa khu dân cư, trong khi lưới điện khu vực chưa đáp ứng công suất lớn của trạm sạc nhanh, thường từ 180 đến 480kW. Đầu tư thêm đường dây trung, hạ thế và trạm biến áp đòi hỏi chi phí lớn, ảnh hưởng đến tiến độ. Bên cạnh đó, một số trạm do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) quản lý trên các tuyến Cầu Giẽ - Ninh Bình, Nội Bài - Lào Cai và thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây chưa thể triển khai hạ tầng sạc do vướng thủ tục hợp đồng với các nhà đầu tư đang kinh doanh, khai thác trạm dừng nghỉ.

Bài toán vì thế không chỉ là lắp đặt thiết bị, mà còn liên quan đến mặt bằng, khả năng cấp điện và phân định trách nhiệm đầu tư, vận hành.

PGS.TS Lê Văn Nghĩa (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho rằng, điện hóa phương tiện chưa đủ bảo đảm mục tiêu giao thông xanh nếu nguồn năng lượng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào điện lưới. Trạm sạc cần trở thành nút năng lượng thông minh, kết nối điện tái tạo, hệ thống lưu trữ, điện lưới và phương tiện, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm áp lực cho hệ thống điện và hạn chế phát thải gián tiếp.

Trước tình hình đó, Cục Đường bộ Việt Nam đã kiến nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo các địa phương, ban quản lý dự án, tổng công ty và nhà đầu tư rà soát, bổ sung hạ tầng sạc theo quy chuẩn. Với 21 trạm dừng nghỉ đang xây dựng trên cao tốc Bắc - Nam phía Đông, cần hoàn thành đồng bộ hạ tầng sạc trong năm 2026. Các dự án cao tốc mới cũng phải bố trí trạm dừng nghỉ và hạ tầng sạc ngay từ quá trình đầu tư.

Cùng với đó, địa phương, chủ đầu tư và đơn vị kinh doanh trạm dừng nghỉ cần phối hợp kết nối nguồn điện, bảo đảm công suất phục vụ nhu cầu sạc; đồng thời bổ sung quy hoạch hạ tầng cấp điện và xác định rõ trách nhiệm đầu tư đưa điện đến các trạm.

Đại diện Cục Đường bộ Việt Nam cho rằng, cần rà soát, hoàn thiện hạ tầng sạc tại các trạm hiện hữu, tính toán đầy đủ mặt bằng và phương án cấp điện ngay từ khi lập dự án cao tốc mới. Cùng với hạ tầng sạc điện, cần nghiên cứu quy hoạch hệ thống cung cấp nhiên liệu xanh như CNG, LNG, hydrogen trên các tuyến cao tốc huyết mạch, trước mắt là cao tốc Bắc - Nam phía Đông và phía Tây. Đây là điều kiện để hạ tầng giao thông đáp ứng tốt hơn nhu cầu sử dụng phương tiện năng lượng sạch, thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh.