Cấp phép xây dựng online: Gỡ khó cho người dân vùng đô thị hóa

Bằng việc liên thông cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai và dân cư để đơn giản hóa hồ sơ, Luật mới được các chuyên gia và người dân kỳ vọng sẽ xóa bỏ những nút thắt về quy hoạch, giúp việc tạo dựng nơi an cư trở nên minh bạch và dễ dàng hơn…

Giảm thời gian, chi phí cho người dân

Với hơn 92% đại biểu tán thành, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Xây dựng (sửa đổi), mở ra một chương mới trong cải cách hành chính ngành xây dựng. Điểm mấu chốt của luật mới là việc đơn giản hóa tối đa thủ tục theo hướng thực hiện trực tuyến toàn trình, rút ngắn thời gian cấp phép xuống còn 7 - 10 ngày (thay vì 15 - 30 ngày như trước đây).

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, quy trình mới tuân thủ nguyên tắc “mỗi công trình, dự án chỉ phải thực hiện 1 thủ tục” từ khâu chuẩn bị đến khi khởi công. Việc này dự kiến giúp giảm ít nhất 30% thời gian và chi phí cho người dân và DN. Bên cạnh đó, trách nhiệm của tư vấn thiết kế sẽ được nâng cao nhằm đảm bảo an toàn công trình, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào khâu tiền kiểm của cơ quan Nhà nước.

Chủ trương này nhanh chóng nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ dư luận xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh sự hoan nghênh, người dân cũng mong mỏi các nghị định hướng dẫn cần được ban hành nhanh chóng và sát thực tế để tháo gỡ những khó khăn tồn đọng bấy lâu nay. Ông Nguyễn Văn Hùng (Hà Nội) bày tỏ sự phấn khởi nhưng cũng xen lẫn lo lắng khi nhà xuống cấp nghiêm trọng mà không thể xây lại do vướng quy định đô thị cần giấy phép. Ông tha thiết mong Chính phủ sớm ban hành nghị định hướng dẫn, triển khai liên thông cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai và dân cư để người dân được cấp phép kịp thời, tránh tình trạng chờ đợi vô thời hạn hoặc phải xây dựng không phép.

Tương tự, bà Lê Thị Thắm (ngụ phường Tam Long, TP Hồ Chí Minh) bày tỏ ủng hộ chủ trương cấp phép trực tuyến toàn trình, nguyên tắc "không tiếp xúc, không giấy tờ" để tránh đi lại nhiều lần và phòng ngừa tiêu cực. Tuy nhiên, bà Thắm cũng phản ánh bất cập hiện tại ở các vùng quê mới lên phường, nơi người dân bị dừng xây dựng hoàn toàn vì thiếu quy hoạch chi tiết, dù nhu cầu nhà ở rất cấp thiết. Bà mong muốn Chính phủ và Bộ Xây dựng sớm có hướng dẫn nhanh, cơ chế đặc thù cho các khu vực đô thị hóa, đồng thời công khai các mẫu thiết kế và quy hoạch trên hệ thống để người dân biết rõ mình được làm gì, ở đâu, tháo gỡ khó khăn cho các hộ gia đình có giấy tờ pháp lý chưa hoàn thiện do yếu tố lịch sử.

Chấm dứt cảnh "xin - cho" rườm rà

Về mặt kinh tế, TS Đinh Thế Hiển đánh giá cao con số cắt giảm tối thiểu 30% thời gian và chi phí tuân thủ do Bộ Xây dựng công bố, khẳng định đây là một cột mốc ý nghĩa vượt trội về kinh tế. Trong bối cảnh nền kinh tế đang khát vốn như hiện nay, ông nhấn mạnh "thời gian chính là tiền bạc”. Vì vậy, việc rút ngắn quy trình cấp phép xuống chỉ còn 7 - 10 ngày không chỉ là cải cách hành chính mà còn là đòn bẩy chiến lược, giải phóng một khối lượng vốn khổng lồ đang nằm bất động trong các dự án chờ khởi công, sẵn sàng đổ vào thị trường.

" Đặc biệt, với phương châm “không tiếp xúc, không giấy tờ”, chúng ta đang tiến thẳng tới việc đập tan vĩnh viễn cơ chế “xin - cho” đầy phiền hà, vốn là rào cản bấy lâu nay ” - TS Đinh Thế Hiển nói và nhấn mạnh rằng, để những cải cách mang tính đột phá này không chỉ là lời hứa suông trên văn bản, Chính phủ cần gấp rút ban hành các nghị định hướng dẫn, tuyệt đối không thể trì hoãn đến năm 2026, thời điểm Luật có hiệu lực toàn diện mới triển khai đồng bộ. Ông cảnh báo, nếu sự chậm trễ này tiếp diễn, những khu vực đang trong quá trình chuyển mình từ nông thôn lên đô thị sẽ tiếp tục mắc kẹt trong vòng xoáy trì trệ, không chỉ gây lãng phí trầm trọng nguồn lực đất đai mà còn kìm hãm đáng kể tiến trình đô thị hóa của địa phương.

Đồng quan điểm, chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang cũng nhận định, việc chuyển đổi sang hình thức cấp phép trực tuyến là một bước đột phá chiến lược, mang tính quyết định trong việc minh bạch hóa mối quan hệ vốn dĩ phức tạp giữa người dân và cơ quan công quyền. Theo ông, cách làm này không chỉ giúp triệt tiêu tận gốc các chi phí không chính thức, mà còn kiến tạo một môi trường công bằng, bình đẳng trong việc tiếp cận dịch vụ công.

“Vấn đề của hiện tại là chúng ta cần những “cẩm nang” hướng dẫn đơn giản, dễ hiểu để ngay cả người dân ở vùng sâu, vùng xa cũng có thể tự thực hiện trên hệ thống dữ liệu liên thông về đất đai và dân cư. Chỉ khi quy trình thực thi nhanh chóng và thông suốt như ý chí của Quốc hội, các nút thắt về nhà ở mới thực sự được cởi bỏ, tạo đà cho thị trường vật liệu xây dựng và lao động địa phương phát triển ” – ông Trần Khánh Quang nói.

Dưới góc nhìn pháp lý, luật sư Lê Thu Thảo (Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh) khẳng định, việc số hóa thủ tục hành chính không chỉ là một xu thế, mà còn là một công cụ sắc bén, hữu hiệu để bảo vệ trọn vẹn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Luật sư Lê Thu Thảo phân tích rằng, hệ thống cấp phép online mang một ưu điểm vượt trội với khả năng lưu vết chi tiết mọi quy trình xử lý. Nếu cán bộ có ý gây khó dễ hoặc cố tình kéo dài thời gian trái với quy định, hệ thống sẽ ghi nhận tức thì. Đây chính là phương thức phòng ngừa tiêu cực và tham nhũng hiệu quả nhất trong một lĩnh vực nhạy cảm như xây dựng.

“ Điểm đáng chú ý là sự liên thông giữa dữ liệu đất đai và xây dựng. Điều này sẽ giúp giải quyết bài toán cho người dân ở các khu vực đang chuyển đổi từ nông thôn lên đô thị, nơi mà quy hoạch và Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thường xuyên có sự chồng chéo hoặc chưa cập nhật kịp thời. Tuy nhiên, để chính sách không chỉ nằm trên giấy, Chính phủ sớm ban hành các nghị định hướng dẫn chi tiết, đảm bảo hệ thống hạ tầng số vận hành thông suốt để tinh thần của Luật Xây dựng (sửa đổi) thực sự đi vào đời sống, tháo gỡ khó khăn cho hàng triệu hộ gia đình ” - luật sư Lê Thu Thảo đề xuất.