Chưa có vaccine, Virus Nipah nguy hiểm ra sao?

Sáng 27/1, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho biết, từ ngày 27/12/2025 đến 26/1/2026, Ấn Độ ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah, trong đó có 2 ca đã được xét nghiệm khẳng định, tại một bệnh viện ở bang West Bengal. Nhà chức trách Ấn Độ buộc phải truy vết, cách ly gần 100 trường hợp tiếp xúc gần. Đáng chú ý, tại bang Kerala, đây đã là đợt bùng phát thứ tư trong vòng 5 năm qua, cho thấy nguy cơ dịch bệnh vẫn âm ỉ và khó lường.

Virus Nipah được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1999 tại Malaysia, sau đó ghi nhận ở Bangladesh và Ấn Độ. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bệnh do virus Nipah thường xuất hiện rải rác, quy mô nhỏ, chưa tạo thành các ổ dịch lớn nhưng lại đặc biệt nguy hiểm bởi tỷ lệ tử vong cao, dao động từ 40 đến 75% trong các trường hợp nhập viện. Hiện nay, bệnh chưa có vaccine phòng ngừa cũng như thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật.

Bệnh do virus Nipah được xếp vào nhóm bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm (nhóm A). Virus lây truyền chủ yếu từ động vật sang người, trong đó nguồn lây chính được xác định là dơi ăn quả hoặc lợn mang mầm bệnh. Con người có thể nhiễm virus thông qua việc tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh, tiêu thụ thực phẩm hoặc vật phẩm bị ô nhiễm bởi dịch tiết của động vật. Đáng lo ngại hơn, virus Nipah cũng có khả năng lây từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết hoặc giọt bắn đường hô hấp.

Thời gian ủ bệnh của virus Nipah thường từ 4 đến 14 ngày. Giai đoạn đầu, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, ho hoặc khó thở. Sau đó, bệnh có thể tiến triển nhanh với các biểu hiện thần kinh nghiêm trọng như chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức, lú lẫn và viêm não cấp tính. Trong nhiều trường hợp nặng, người bệnh có thể rơi vào hôn mê chỉ sau 24 - 48 giờ và nếu sống sót, vẫn có nguy cơ chịu di chứng lâu dài như co giật hoặc thay đổi tính cách.

Đến ngày 26/1, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah. Tuy nhiên, trước nguy cơ hiện hữu từ tình hình dịch bệnh khu vực và quốc tế, Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương không được chủ quan, tăng cường giám sát dịch tễ tại cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng. Các đơn vị y tế được yêu cầu sẵn sàng phương án đáp ứng, từ phát hiện sớm, cách ly, điều trị đến kiểm soát lây nhiễm.

Bộ Y tế cũng cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát tình hình dịch bệnh trên thế giới, phối hợp chặt chẽ với WHO và các quốc gia liên quan để kịp thời đưa ra các biện pháp phòng, chống phù hợp, hiệu quả với thực tiễn.

Tại TP Hồ Chí Minh, trước diễn biến phức tạp của virus Nipah tại Ấn Độ, ngành y tế thành phố đã chủ động triển khai hàng loạt biện pháp phòng ngừa ở mức cao. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hồ Chí Minh (HCDC) hiện đang duy trì giám sát y tế 24/24h đối với người nhập cảnh tại các cửa khẩu quốc tế, bao gồm Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất và hệ thống cảng hàng hải trên địa bàn.

Công tác kiểm soát tập trung vào việc phát hiện sớm các trường hợp có biểu hiện sốt hoặc triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm để kịp thời cách ly, xử lý ngay tại cửa khẩu. Đặc biệt, những hành khách đến hoặc trở về từ các vùng đang có dịch được đặt trong diện giám sát chặt chẽ hơn. Song song đó, HCDC cũng rà soát lại toàn bộ phương án ứng phó, từ cơ sở vật chất, trang thiết bị đến nhân lực y tế, nhằm đảm bảo sẵn sàng tiếp nhận, điều trị nếu xuất hiện ca bệnh.

Để chủ động phòng, chống dịch bệnh do virus Nipah, Bộ Y tế và HCDC khuyến cáo người dân không nên đến các khu vực đang có dịch nếu không thực sự cần thiết. Trường hợp trở về từ vùng dịch, cần tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày; nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, đồng thời hạn chế tiếp xúc với người khác và thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.

Người dân cũng cần đặc biệt chú trọng an toàn thực phẩm, thực hiện ăn chín uống sôi, rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn, tuyệt đối không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu bị dơi, chim hoặc động vật khác cắn, gặm nhấm; tránh uống các loại nhựa cây sống hoặc chưa qua chế biến. Việc hạn chế tiếp xúc với dơi ăn quả, lợn hoặc động vật nghi mang mầm bệnh; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi tiếp xúc với động vật là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm.

Trong bối cảnh chưa có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu, sự chủ động của ngành y tế cùng ý thức phòng bệnh của mỗi người dân được xem là “lá chắn” quan trọng nhất để ngăn chặn virus Nipah, không để mối nguy hiểm này trở thành gánh nặng y tế mới đối với cộng đồng.