Cùng với thể chế, các quy định pháp lý mở đường, việc thay đổi tư duy, đồng bộ giải pháp đã tạo nên những bước chuyển trong thực tiễn, để chuyển đổi số đi vào các lĩnh vực, phục vụ hiệu quả hơn cho vận hành của chính quyền và tạo thuận lợi cho người dân.

Để chuyển đổi số thành công trước hết cần chuyển đổi tư duy tư duy, đúng như nhận định của các chuyên gia, bởi khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, với cấp xã mới, tư duy đang chuyển từ quản lý Nhà nước sang quản trị địa phương; chuyển từ nền hành chính “quản lý, kiểm soát”, “bao sân” sang nền hành chính “phục vụ và đổi mới sáng tạo”, phát huy mọi nguồn lực trong xã hội để phát triển bền vững, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.

Trong thực tế, chuyển đổi số không còn là câu chuyện công nghệ. Theo TS Nguyễn Sỹ Dũng, nguyên Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, chuyển đổi số không phải là câu chuyện về công nghệ, mà là câu chuyện về con người và tư duy. Công nghệ chỉ là công cụ, còn tư duy mới quyết định cách sử dụng công cụ đó để tạo ra giá trị. Nếu không thay đổi tư duy, công nghệ dù có hiện đại đến đâu cũng không thể tạo ra sự chuyển đổi thực sự. Vì vậy, để chuyển đổi số thành công, trước hết cần thay đổi tư duy - từ lãnh đạo đến nhân viên, từ cách quản lý đến cách cung cấp dịch vụ, từ cách nhìn nhận thách thức đến cách nắm bắt cơ hội.

Để đưa chuyển đổi số vào đồng bộ, thúc đẩy sự chuyển đổi về tư duy, các quy định mang tính định hướng, thể chế đã được ban hành. Đặc biệt, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW “về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”. Tiếp đó, việc triển khai nghị quyết đã được thúc đẩy mạnh mẽ ở các cấp, ngành. Đồng thời, để thúc đẩy chuyển đổi số, Kế hoạch số 02-KH/BCĐTW ngày 19/6/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đã đưa ra những giải pháp để thúc đẩy chuyển đổi số liên thông, đồng bộ, nhanh, hiệu quả đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

Kế hoạch được ban hành như một bước đi kịp thời, và mang tính chiến lược nhằm cụ thể hóa việc sắp xếp tổ chức bộ máy gắn liền với đổi mới phương thức vận hành trong thời kỳ chuyển đổi số. Mục tiêu xuyên suốt không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm tính liên thông, đồng bộ trong toàn hệ thống chính trị, mà cao hơn, là kiến tạo mô hình quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, trong đó người dân và doanh nghiệp thực sự được đặt ở vị trí trung tâm của mọi hoạt động phục vụ. Điểm khác biệt mang tính đột phá của kế hoạch này là sự chuyển động đồng bộ, toàn diện của tất cả các khối trong hệ thống chính trị; mỗi khối đều có nhiệm vụ cụ thể, gắn với trách nhiệm cụ thể.

Trong bức tranh chung về thể chế phục vụ chuyển đổi số, một điểm nhấn quan trọng đang được chuẩn bị là Luật Chuyển đổi số, dự kiến được Quốc hội thông qua trong thời gian tới. Đây sẽ là lần đầu tiên nước ta có một đạo luật mang tính nền tảng, tạo hành lang pháp lý thống nhất cho toàn bộ hoạt động chuyển đổi số ở cả khu vực công và khu vực tư, thay cho tình trạng thực thi dựa trên nhiều nghị định và thông tư rời rạc trước đây. Khi được ban hành, luật sẽ khắc phục khoảng trống pháp lý vốn gây khó khăn nhiều năm qua, đặc biệt trong việc kết nối dữ liệu giữa các bộ ngành và địa phương, chia sẻ dữ liệu dân cư cho các lĩnh vực chuyên ngành, hay triển khai các mô hình mới như chính quyền số cấp cơ sở, đô thị thông minh và kinh tế số dựa trên dữ liệu mở.

Một điểm quan trọng khác của Luật Chuyển đổi số là cơ chế trách nhiệm. Luật dự kiến quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu trong triển khai chuyển đổi số, yêu cầu các cơ quan nhà nước phải cung cấp dịch vụ công trực tuyến đạt mức độ thực chất, không hình thức, đồng thời xây dựng lộ trình số hóa hồ sơ và quy trình xử lý công việc. Điều này phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW, về chuyển đổi từ mô hình quản lý truyền thống sang mô hình quản trị số theo thời gian thực, gắn chặt giữa nhiệm vụ chính trị và kết quả thực thi trên không gian số.

Như các đại biểu Quốc hội đã nhận định, khi nối vào bức tranh triển khai ở địa phương, Luật Chuyển đổi số giữ vai trò “khung xương” giúp các Chỉ thị, Kế hoạch của các tỉnh thành, có cơ sở pháp lý vững chắc để hành động. Luật sẽ tạo sự đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở, giúp mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành thông suốt, minh bạch, dựa trên dữ liệu thống nhất, giảm trùng lặp quy trình và tránh lãng phí trong đầu tư công nghệ. Đồng thời, khi dữ liệu dân cư, đất đai, doanh nghiệp, an sinh xã hội, bảo hiểm… được tích hợp trên dữ liệu số dùng chung, chính quyền cấp xã có thể xử lý thủ tục nhanh hơn, minh bạch hơn, và hạn chế tối đa sai sót.

Như lãnh đạo Thành phố Hà Nội đã nhận định, ngay khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW, Thành ủy, HĐND, UBND cũng như các cấp chính quyền của thành phố đã xác định đây là chiếc chìa khóa vàng. Nghị quyết không đơn thuần chỉ là nghị quyết về chuyển đổi số, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mà quan trọng hơn là thiết kế lại mô hình quản trị đô thị. Thành phố nhận thức rất sâu sắc và trong quá trình triển khai, đã ban hành các chương trình hành động thông suốt từ cấp thành phố đến cấp quận/huyện thời điểm trước và cấp xã/phường sau này (126 xã/phường).

Ngày 23/1/2025, Chỉ thị số 42-CT/TU của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội về tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn Đảng bộ TP Hà Nội được triển khai. Thành ủy Hà Nội cũng là một trong những cấp ủy cấp tỉnh đầu tiên thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới, sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (Ban Chỉ đạo 57) do Bí thư Thành ủy làm Trưởng ban. Vừa qua, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội đã ban hành Quyết định hợp nhất Ban Chỉ đạo của Thành ủy về thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị (Ban Chỉ đạo 57) và Ban Chỉ đạo chuyển đổi số các cơ quan Đảng, đoàn thể TP Hà Nội (Ban Chỉ đạo 204) để thành lập Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Thành ủy (Ban Chỉ đạo 57 Thành ủy) thể hiện tinh thần tinh gọn, chuyên sâu.

Sau gần một năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, công tác phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn thành phố đã có những bước tiến rõ rệt. Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Thành ủy, Ban Chỉ đạo 57 Thành ủy và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, nhiều kết quả quan trọng đã đạt được, góp phần từng bước hình thành nền tảng cho Thủ đô trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học, công nghệ hàng đầu cả nước. Trong đó, công tác lãnh đạo, chỉ đạo được triển khai đồng bộ, nhất quán và bài bản; công tác thể chế, cơ chế, chính sách đạt bước tiến mạnh mẽ; Hạ tầng số, dữ liệu và năng lực tổ chức triển khai được nâng cao đáng kể; một số mô hình thí điểm về chính quyền số, đô thị thông minh, đổi mới sáng tạo tại các xã, phường bước đầu chứng minh tính khả thi, hiệu quả…

Bước ngoặt quan trọng là ngày 3/3/2025, Thành ủy Hà Nội công bố 8 ứng dụng dùng chung trong cả hệ thống chính trị, giúp đồng bộ dữ liệu, nâng cao chất lượng lãnh đạo, quản lý và phục vụ Nhân dân. Đây là bước đi đột phá, thể hiện tinh thần tiên phong, gương mẫu của Đảng bộ thành phố Hà Nội trong triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW; Quyết định số 204-QĐ/TƯ ngày 29-11-2024 của Ban Bí thư về việc phê duyệt Đề án chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng. Theo đó, danh mục các ứng dụng chuyển đổi số dùng chung 3 cấp trong các cơ quan Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội thành phố Hà Nội gồm 2 loại với 8 ứng dụng. Cụ thể, đối với dạng phần mềm quản lý, điều hành gồm 4 ứng dụng là: Hệ thống thư điện tử công vụ; Hệ thống quản lý văn bản và điều hành; Phân hệ theo dõi, đôn đốc nhiệm vụ; Phòng họp không giấy tờ. Đối với phần mềm quản lý nghiệp vụ, có 4 ứng dụng là: Hệ thống xây dựng chương trình công tác và lịch công tác; Trợ lý ảo hỏi đáp văn kiện; Trợ lý ảo hỗ trợ thẩm tra, thẩm định; Chữ ký số chuyên dùng công vụ.

Việc Thành ủy chính thức ra mắt và triển khai các ứng dụng chuyển đổi số dùng chung mang lại những giá trị thiết thực cho hệ thống chính trị, chính quyền và toàn xã hội. Theo nhận định của các chuyên gia, việc ứng dụng công nghệ số không chỉ đơn giản là triển khai các phần mềm, ứng dụng, mà còn là một cuộc cách mạng trong tư duy, phương thức làm việc và cải cách hành chính. Với những thách thức đặt ra, phải thay đổi từ bên trong, bắt đầu từ chính các cơ quan, tổ chức, từ mỗi cán bộ, đảng viên, chính điều này đòi hỏi chúng ta phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, tăng cường đào tạo nhân lực có khả năng ứng dụng công nghệ số, đồng thời xây dựng một văn hóa số mạnh mẽ trong các cơ quan Nhà nước.

Cùng với các ứng dụng chuyển đổi số dùng chung, nhiều hệ thống, ứng dụng được thử nghiệm, hướng tới xây dựng đô thị thông minh, hiện đại như Ứng dụng Công dân Thủ đô số (iHanoi); Sổ sức khỏe điện tử, Cấp lý lịch tư pháp trên VneID, hay hệ thống liên thông dữ liệu thuế - đất đai - ngân hàng đang giúp người dân tiếp cận dịch vụ công nhanh, an toàn và minh bạch. Đến nay, trên 99,5% doanh nghiệp đang hoạt động đã khai thuế qua mạng; hơn 99,1% doanh nghiệp thực hiện nộp thuế điện tử; tỉ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến của người dân, doanh nghiệp và giao dịch không dùng tiền mặt ngày càng tăng cao, những con số “biết nói” về hiệu quả của chính quyền số.

Đặc biệt, kể từ khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025, việc đẩy mạnh chuyển đổi số đã góp phần tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả phục vụ, đồng thời tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ công nhanh chóng, minh bạch. Song song với sự chỉ đạo từ Trung ương, Hà Nội đã khẩn trương cụ thể hóa các nhiệm vụ chuyển đổi số. Chỉ thị số 11/CT-UBND được UBND TP Hà Nội ban hành ngày 24/7/2025 về triển khai Chiến dịch “45 ngày đêm ra quân hỗ trợ hoạt động chuyển đổi số tại các xã, phường trong giai đoạn đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp” được xem là văn bản mang tính “mệnh lệnh hành động”, khẳng định chuyển đổi số là nhiệm vụ trung tâm, cấp thiết và xuyên suốt.

Chỉ thị số 11 được UBND TP Hà Nội ban hành không chỉ nêu mục tiêu chung mà còn đặt ra hàng loạt tiêu chí cụ thể: bảo đảm 100% UBND xã, phường có công chức, viên chức có chuyên môn CNTT; thành lập tổ công nghệ số cộng đồng tại các thôn, tổ dân phố; bố trí lực lượng hỗ trợ người dân trong sử dụng dịch vụ công trực tuyến; triển khai các điểm “Bình dân học vụ số lưu động” để mang dịch vụ công đến gần dân hơn. Đồng thời, Chỉ thị còn yêu cầu đào tạo, tập huấn cho 100% cán bộ công chức kỹ năng số theo hình thức đa dạng, từ lớp tập huấn trực tiếp đến “cầm tay chỉ việc”.

Không chỉ nhân lực, Chỉ thị 11 cũng đặt ra yêu cầu đồng bộ về hạ tầng: triển khai mạng truyền số liệu chuyên dùng, lắp đặt bổ sung hạ tầng viễn thông băng thông rộng và 5G tại các điểm phục vụ dân; huy động các cơ sở đào tạo CNTT tham gia, thậm chí khuyến khích sinh viên CNTT hỗ trợ người dân. Các kênh hỗ trợ trực tuyến 24/7 cũng được đưa vào để giải quyết sự cố kịp thời. Đặc biệt, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) được triển khai để hướng dẫn người dân khi phát sinh nhu cầu thực hiện thủ tục hành chính hoặc tìm kiếm thông tin liên quan đến hoạt động của chính quyền…

Có thể thấy, thực tế tại Hà Nội cũng cho thấy, kinh nghiệm trong chuyển đổi số được gói gọn trong 3 yếu tố: đồng bộ; dữ liệu và chủ động. Trong đó, công tác lãnh đạo, chỉ đạo được triển khai đồng bộ, nhất quán và bài bản; đồng bộ trong tổ chức thực hiện, từ nhận thức của cấp ủy đến hành động của chính quyền cũng như đến từng cán bộ cơ sở khi xử lý các nội dung liên quan; công tác thể chế, cơ chế, chính sách đạt bước tiến mạnh mẽ; hạ tầng số, dữ liệu và năng lực tổ chức triển khai được nâng cao đáng kể; một số mô hình thí điểm về chính quyền số, đô thị thông minh, đổi mới sáng tạo tại các xã, phường bước đầu chứng minh tính khả thi, hiệu quả…

Quan trọng hơn cả là tinh thần chủ động, không ít địa phương vừa triển khai vừa tự tìm cách khắc phục vướng mắc. Các tổ cộng đồng, đoàn viên thanh niên, cán bộ viễn thông đã trực tiếp xuống từng thôn, ngõ để hướng dẫn người dân khai báo hồ sơ, ký số. Chính sự vào cuộc đồng bộ này đã tạo nên bước khởi đầu vững chắc cho bộ máy 2 cấp. Đồng thời, mô hình chính quyền không giấy tờ, không rào cản địa lý, hoạt động theo dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” đang trong quá trình hiện thực hóa. Chính vì vậy, chuyển đổi số không phải là lựa chọn, mà là nền tảng tồn tại và phát triển của mô hình chính quyền hai cấp.

Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công TP Hà Nội Cù Ngọc Trang cho biết, sau 17 tháng vận hành, nền tảng này đã có gần 6 triệu người dùng, trung bình 450.000 lượt truy cập mỗi ngày và tiếp nhận khoảng 900.000 phản ánh, kiến nghị – được đánh giá là nền tảng công dân số thành công nhất cả nước.

Từ một ứng dụng phản ánh kiến nghị, iHanoi đã phát triển thành hệ sinh thái tích hợp đa lĩnh vực: thủ tục hành chính, giáo dục, y tế, giao thông, khoa học – công nghệ… trở thành một mạng xã hội chính danh của Thành phố với các nhóm chat cộng đồng theo tổ dân phố, khu dân cư, chi bộ; cùng các tính năng dành cho MTTQ và các tổ chức thành viên.

iHanoi cũng là công cụ chính hỗ trợ Công an Hà Nội làm sạch dữ liệu giấy phép lái xe và đăng ký xe bằng công nghệ quét ảnh – đối soát tự động, giúp tiết kiệm hơn 40 tỷ đồng và rút ngắn khoảng 30 ngày xử lý.

Theo ông Cù Ngọc Trang, iHanoi cần được định vị lại và phát triển thành siêu ứng dụng, chuyển từ “ứng dụng hành chính” trở thành “nền tảng sống số của người dân Hà Nội”. Hướng tới mục tiêu giúp người dân và doanh nghiệp có thể tự tạo tiện ích phục vụ nhu cầu của mình. AI sẽ đóng vai trò “bộ não” phân tích dữ liệu lớn của nền tảng này, góp phần giúp Thành phố đưa ra quyết sách sát thực tiễn hơn.

Mọi cải cách chỉ thực sự thành công khi người dân cảm nhận được sự thay đổi”, ông Cù Ngọc Trang kiến nghị Thành ủy và Ban Chỉ đạo 57 lựa chọn “đột phá về phương thức phục vụ Nhân dân trong kỷ nguyên số”, lấy "hệ thống chính trị số - phục vụ thực chất" là một trong những đột phá trọng tâm. Đó chính là con đường đưa Hà Nội trở thành đô thị kiểu mẫu về quản trị thông minh – nơi người dân được phục vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn và hạnh phúc hơn.

Những đề xuất, giải pháp nêu trên cho thấy quyết tâm của Trung tâm Phục vụ hành chính công TP Hà Nội trong việc hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 57-NQ/TW. Khi các điểm nghẽn được tháo gỡ, dịch vụ công sẽ trở nên thực chất hơn, thuận tiện hơn cho người dân và doanh nghiệp.