Công nghệ tái hiện lịch sử: gắn kết hôm nay với quá khứ

Hà Nội kể chuyện lịch sử bằng ngôn ngữ công nghệ

Nếu như công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế ảo tăng cường (AR) hay drone ánh sáng đang đưa công chúng đến gần hơn với những trang sử hào hùng, thì ngay tại di tích lịch sử 48 Hàng Ngang, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội - nơi Bác Hồ viết bản Tuyên ngôn Độc lập, một triển lãm đặc biệt do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội tổ chức nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 đã tạo dấu ấn mạnh mẽ.

Triển lãm không chỉ giới thiệu tái hiện không gian sinh hoạt gắn với gia đình nhà tư sản yêu nước Trịnh Văn Bô - Hoàng Thị Minh Hồ và bối cảnh ra đời bản Tuyên ngôn Độc lập, mà còn đưa công nghệ hiện đại vào để khắc họa không khí lịch sử một cách sống động. Hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh ngồi soạn thảo văn kiện lịch sử hiện lên qua công nghệ hologram; khoảnh khắc Người đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình được tái hiện bằng mapping kết hợp âm thanh đa chiều; còn với thực tế ảo VR, người xem có thể “bước ngược thời gian” trở lại Hà Nội năm 1945, thấy những con phố cổ, người dân Thủ đô trong trang phục xưa và cảm nhận không khí sục sôi của Cách mạng Tháng Tám.

Theo Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Bạch Liên Hương, chủ đề “Bối cảnh lịch sử và sự cần thiết ra đời của bản Tuyên ngôn Độc lập” tại triển lãm đã được lựa chọn để ứng dụng công nghệ nhằm giúp công chúng, đặc biệt là giới trẻ, tiếp cận gần hơn với những giá trị lịch sử.

“Đây thực sự là nét đổi mới, giúp người xem không chỉ tìm hiểu tư liệu, hiện vật mà còn trực tiếp trải nghiệm, sống lại khoảnh khắc lịch sử bằng ngôn ngữ công nghệ” - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Bạch Liên Hương.

Ở góc nhìn này, triển lãm tại 48 Hàng Ngang không còn là sự kiện mang tính trưng bày thuần túy, mà trở thành một không gian giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Chính sự kết hợp giữa hiện vật gốc với công nghệ số đã biến di tích quen thuộc thành một “địa chỉ đỏ” sinh động, nơi lịch sử được kể lại bằng cách chạm tới mọi giác quan của người xem, nối liền quá khứ thiêng liêng với hiện tại sống động.

Trải nghiệm lịch sử sống động với thực tế ảo

Cùng với 48 Hàng Ngang, nhiều di tích và bảo tàng tại Hà Nội cũng triển khai công nghệ để nâng cao trải nghiệm. Tại Khu di tích Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, lần đầu tiên du khách được trải nghiệm công nghệ thực tế ảo tăng cường (AR). Nhờ đó, họ có thể “hòa mình” vào từng khoảnh khắc lịch sử, từ thời điểm Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập đến chiến thắng Điện Biên Phủ.

Bạn trẻ Biện Chí Dũng (25 tuổi, Hà Nội) chia sẻ: “Khi trải nghiệm, mình vừa xem được hình ảnh sinh động, vừa đọc được thông tin và nghe thuyết minh. Đây là một cách tiếp cận mới, dễ dàng thu hút rất nhiều người”.

Theo ông Nguyễn Văn Dương - Phó Giám đốc Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh, công nghệ không chỉ giải quyết tình trạng thiếu hướng dẫn viên mà còn “tăng thêm sự tương tác, trải nghiệm cho khách tham quan, đặc biệt là thế hệ trẻ. Đồng thời, đây cũng là công tác chuyển đổi số để bảo tồn và phát huy giá trị di sản đặc biệt”.

Đáng chú ý, triển lãm thực tế ảo “Trở về thời khắc thiêng liêng” do Đài Tiếng nói Việt Nam phối hợp với Học viện Bưu chính Viễn thông thực hiện đang tạo tiếng vang. Với kính thực tế ảo (VR), xem được tái hiện không khí Quảng trường Ba Đình năm 1945, giữa hàng vạn đồng bào cùng hô vang lời thề cứu quốc, nghe lời Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập.

Bạn trẻ Đỗ Thúy Quỳnh (25 tuổi, Hà Nội) bày tỏ sự bất ngờ: “Ngày xưa em chỉ được nghe Bác nói qua đài hay trong sách vở, còn giờ được trực tiếp trải nghiệm, em rất vui. Em chỉ nghĩ sẽ thấy hình ảnh đen trắng như trong sách giáo khoa. Nhưng khi đeo kính, tất cả đều là hình ảnh màu, xe cộ chuyển động, rất chân thực”.

Nhóm nghiên cứu thiết kế phối hợp chặt chẽ với các nhà sử học, nhà nghiên cứu văn hóa để xây dựng không gian vừa sống động, vừa chính xác tới từng chi tiết từ trang phục, kiểu tóc, đến giày dép, xe cộ. Đặc biệt là giải pháp kỹ thuật để phần mềm vận hành trơn tru khi tái hiện hình ảnh hàng vạn người trên Quảng trường Ba Đình lịch sử…

Triển lãm mở cửa tự do từ ngày 19/8 - 21/8 tại Trung tâm Phát thanh Quốc gia (58 Quán Sứ) và từ ngày 28/8 - 5/9 tại Trung tâm triển lãm Quốc gia (Đông Anh, Hà Nội).

Công nghệ hiện đại: cầu nối quá khứ và hiện tại

Không chỉ có VR và AR, các sự kiện còn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), 3D mapping, drone ánh sáng để tạo nên trải nghiệm đắm chìm. Triển lãm chuyên đề “Giữ trọn lời thề độc lập” tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đã trưng bày hơn 300 hiện vật quý, đồng thời đưa vào AR, AI và khung tranh cảm biến giúp những bức ảnh đen trắng trở thành không gian sống động.

Bạn trẻ Bùi Huy Hoàng (20 tuổi, Hà Nội) lần đầu được xem drone trình diễn ánh sáng ngoài đời thực cho biết: “Trước giờ em chỉ thấy qua mạng, nay được chứng kiến tận mắt rất ấn tượng”.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã biến bầu trời thành “kỳ quan ánh sáng” với hàng chục nghìn drone. Việt Nam cũng đang từng bước tiếp cận chuẩn mực này, hòa mình vào sân chơi nghệ thuật toàn cầu.

Theo chuyên gia công nghệ Thái Thanh Nhật Quang, Việt Nam có nhiều lợi thế như kho tàng lịch sử văn hóa của chúng ta rất phong phú. Vì vậy, cần tạo ra một công nghệ độc bản của Việt Nam, trước hết để phục vụ con cháu mình, sau đó giới thiệu ra thế giới. Đó cũng là là lý do chúng tôi phát triển công nghệ này”.

Những ứng dụng công nghệ đã biến lịch sử vốn khô khan thành hành trình khám phá hấp dẫn, dễ tiếp cận, nhất là với thế hệ trẻ. Bằng cách phá vỡ rào cản không gian và thời gian, công nghệ đang chứng minh vai trò không thể thiếu trong bảo tồn và lan tỏa di sản trong kỷ nguyên số. Từ hologram tại 48 Hàng Ngang, VR ở Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh, đến drone ánh sáng hay AI phục chế ảnh, công nghệ đang trở thành “người kể chuyện” mới cho lịch sử dân tộc.

Không chỉ là giải pháp kỹ thuật, đó còn là một cách giáo dục truyền cảm hứng. Hành trình trải nghiệm công nghệ giúp người xem, đặc biệt là lớp trẻ hiểu rõ hơn giá trị của độc lập tự do, nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm với đất nước.

Ứng dụng công nghệ để tái hiện khoảnh khắc lịch sử, kết nối hiện tại với quá khứ hào hùng của dân tộc, đó chính là cầu nối ý nghĩa trong dịp kỷ niệm này.