Đánh thức du lịch chùa Hương 4 mùa không để “ngủ đông” sau mùa lễ hội

Nhiều tiềm năng nhưng chưa được khai thác hết

Khu di tích Hương Sơn sở hữu tiềm năng lớn với cảnh quan thiên nhiên hữu tình, hệ thống di tích có tuổi đời hàng trăm năm như chùa Thiên Trù, động Hương Tích, chùa Long Vân, chùa Thanh Sơn, động Hương Đà, chùa Khế… cùng thảm thực vật phong phú. Năm 2017 chùa Hương được công nhận Di tích quốc gia đặc biệt, đến năm 2024 được công nhận là khu du lịch cấp thành phố.

Mặc dù đã được công nhân là khu Di tích quốc gia đặc biệt nhưng hiện Khu di tích Hương Sơn chỉ thu hút được du khách trong 3 tháng đầu năm tổ chức Lễ hội chùa Hương, điều này khiến lượng khách đến Khu di tích Hương Sơn trong những năm gần đây chưa đạt như kỳ vọng. Thông tin từ UBND xã Hương Sơn cho thấy, nếu như năm 2024, khu di tích đón gần 931.000 lượt du khách thì trong năm 2025, khu di tích đón khoảng 860.000 lượt khách. 

Nguyên nhân là do hạ tầng giao thông và kết nối chưa đồng bộ; nhiều đoạn đường xuống cấp; bến bãi, bến thuyền còn hạn chế. Sản phẩm du lịch còn đơn điệu, hoạt động quảng bá chưa chuyên nghiệp, dịch vụ lưu trú, ẩm thực thiếu điểm nhấn, cộng đồng người dân địa phương chưa bắt kịp xu thế phục vụ chuyên nghiệp.

Phân tích lý do khiến di tích Khu di tích Hương Sơn chưa nhiều như mong muốn, Tổng thư ký Câu lạc bộ du lịch lữ hành UNESCO Hà Nội Từ Mỹ Hạnh và nhiều doanh nghiệp có chung ý kiến, mặc dù chùa Hương sở hữu giá trị nổi bật nhưng chủ yếu chỉ mới khai thác du lịch tâm linh, chưa tận dụng những tiềm năng cảnh quan thiên nhiên để xây dựng sản phẩm trải nghiệm đặc thù. 

“Hiện Khu di tích Hương Sơn không thể chỉ dừng ở du lịch tâm linh. Với núi đá vôi, thung lũng thơ mộng, tín ngưỡng thờ Mẫu, nghề gốm… địa phương hoàn toàn có thể tạo sản phẩm khác biệt giúp du khách lưu lại nhiều kỷ niệm” - bà Từ Mỹ Hạnh chia sẻ.

Đa dạng sản phẩm để hút khách 4 mùa trong năm

Để du khách chọn Khu di tích Hương Sơn làm điểm đến quanh năm, các doanh nghiệp du lịch đều cho rằng thời gian tới UBND xã Hương Sơn nên đa dạng sản phẩm bằng nhiều hình thức, không nên quá chú trọng phát triển du lịch tâm linh theo một cung đường như hiện nay.

Góp ý để chùa Hương phát triển theo hướng bền vững, có chiều sâu, Giám đốc Công ty du lịch World Wide DMC (London, Vương quốc Anh) Nguyễn Linh đề xuất, UBND xã Hương Sơn nên khai thác cảnh quan thiên nhiên theo hướng du lịch theo mùa và theo chủ đề. “Vào mùa xuân Khu di tích Hương Sơn hút khách thông qua du lịch lễ hội; mùa hè phát triển tour đi bộ đường dài, khám phá thiên nhiên hoang dã; mùa thu khi chùa Hương vào mùa hoa súng có thể đẩy mạnh du lịch trải nghiệm và nhiếp ảnh. Ngoài ra, nhiều tuyến điểm như chùa Khế, chùa Long Vân phù hợp với loại hình du lịch đi bộ ngắm thiên nhiên, song để thu hút du khách, cần xây dựng những câu chuyện riêng, tạo chiều sâu trải nghiệm cho du khách.

Ở góc độ thị trường, Giám đốc Vietsky Travel Đào Hồng Thương nhận định, để thu hút khách quốc tế, xã Hương Sơn cần sớm xây dựng các gói sản phẩm trọn gói 1–2 ngày, phù hợp với thị hiếu, thói quen và thời gian lưu trú của du khách nước ngoài. “Buổi sáng, du khách có thể vãn cảnh suối Yến, tham quan chùa Thiên Trù với phần thuyết minh bài bản về giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng. Buổi chiều, chương trình có thể mở rộng sang các hoạt động trải nghiệm như làm kẹo lạc truyền thống, thu hái và sử dụng các loại dược liệu bản địa” - ông Thương gợi mở.

Tương tự, Giám đốc công ty du lịch Cầu Vồng Vũ Ngọc Ân “hiến kế”, trên địa bàn xã Hương Sơn có dòng suối Yến thơ mộng là lợi thế độc nhất mà không có địa phương nào sở hữu, thời gian tới xã Hương Sơn có thể phát triển tour chèo thuyền, thể thao giải trí trên sông, kết hợp trải nghiệm làng nghề để tăng giá trị chuyến đi. Đồng thời, phối hơp với địa phương lân cận như Ninh Bình nơi sở hữu chùa Bái Đính, Địa Tạng Phi Lai Tự cùng thu hút khách.

Dưới góc độ chuyên gia trong ngành du lịch, Chủ tịch Câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Hà Nội Trương Quốc Hùng cho rằng, Hương Sơn còn nhiều dư địa để phát triển các loại hình như trekking, tour thiền – chữa lành, team building. “Nhưng để phát triển du lịch bền vững quanh năm, cần có sự chung tay của các doanh nghiệp du lịch. Ở chiều ngược lại, địa phương, nên chủ động xây dựng kế hoạch từ đầu năm, bổ sung các điểm check-in, chú trọng bảo vệ cảnh quan và môi trường” - ông Hùng gợi mở.

Đánh giá về những chuyển biến trong việc thu hút du khách của UBND xã Hương Sơn trong thời gian gần đây, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu cho biết, Khu di tích Hương Sơn đã có sự thay đổi rõ nét thông qua việc chỉnh trang không gian, đổi mới công tác quản trị và quản lý điểm đến. Tuy nhiên thời gian tới, địa phương cần tiếp tục đầu tư có chiều sâu, bảo đảm sự đồng bộ giữa hạ tầng cơ sở, sản phẩm và chất lượng dịch vụ. Song song với đó cần tăng cường việc đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho người dân để làm du lịch chuyên nghiệp, văn minh. “Thời gian tới, Sở Du lịch Hà Nội sẽ triển khai nhiều chương trình quảng bá quy mô lớn, trong đó chùa Hương được xác định là điểm đến ưu tiên nhằm nâng cao vị thế trong bức tranh chung của du lịch Thủ đô” - ông Hiếu chia sẻ.

Trước những “hiến kế” thu hút du khách chọn Khu di tích Hương Sơn làm điểm đến quanh năm, không quá phụ thuộc vào du lịch tâm linh, Bí thư Đảng ủy xã Hương Sơn Trần Đức Hải cho biết, địa phương đã nhận diện rõ những tiềm năng, hạn chế cần khắc phục. Từ đó, chuẩn hóa toàn bộ nội dung thuyết minh tại các điểm đến, tạo nền tảng xây dựng thuyết minh audio đa ngôn ngữ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách. Bên cạnh đó, xã Hương Sơn định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, lấy du lịch văn hóa và du lịch cộng đồng làm nòng cốt, gắn với các sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương như mơ Hương Tích, rau sắng, củ mài…

Riêng trong mùa lễ hội chùa Hương năm 2026, ngoài tuyến chính Thiên Trù – Hương Tích, xã Hương Sơn còn mở thêm 3 tuyến tham quan mới gồm: tuyến Thanh Sơn – Hương Đài, tuyến Long Vân (Long Vân, Sũng Sàm) và tuyến Tuyết Sơn (Bảo Đài, Tuyết Sơn, chùa Cá). Các tuyến này giúp du khách khám phá trọn vẹn vẻ đẹp chùa Hương.

Không dừng ở đó, sau mùa lễ hội, các hoạt động du lịch văn hóa, tín ngưỡng, trải nghiệm, thể thao sẽ tiếp tục được tổ chức nhằm kéo dài thời gian khai thác du lịch, hướng tới hoạt động quanh năm. Bên cạnh đó, địa phương đang xây dựng lộ trình kích cầu du lịch mùa thấp điểm bằng các chính sách ưu đãi, kết nối tour đến làng nghề, tổ chức show về lụa tơ tằm, sản vật nức tiếng một thời của Mỹ Đức như một “điểm nhấn bản sắc” có thể chinh phục cả khách quốc tế.

“Quan điểm của địa phương là phát triển du lịch hướng tới lợi ích Nhà nước - doanh nghiệp - cộng đồng. Cái mới của Hương Sơn không nằm ở sản phẩm lạ, mà là cách làm, tập trung vào yếu tố an toàn - thân thiện - chất lượng; phát triển du lịch bốn mùa chứ không chỉ trong mùa lễ hội đầu năm” - ông Trần Đức Hải nhấn mạnh.