“Đất nước hôm nay”: Khi âm nhạc kể câu chuyện dân tộc
Kinhtedothi - Có những tác phẩm ra đời không nhằm tạo hiệu ứng tức thời, mà để người nghe chậm lại, lắng xuống và đối diện với chính mình trong dòng chảy lịch sử. "Đất nước hôm nay", MV dài hơn 8 phút vừa ra mắt ngày 22/1/2026 tại Hà Nội, là một tác phẩm như thế: không vội vàng, không ồn ào, nhưng đủ sức lay động bằng chiều sâu tư tưởng và cảm xúc bền bỉ.
Ra mắt đúng dịp chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, "Đất nước hôm nay" mang dáng dấp của một bản trường ca, đại hợp xướng thế tục hiện đại, nơi âm nhạc, giọng hát và hình ảnh hòa quyện trong một chỉnh thể nghệ thuật nghiêm cẩn. Tác phẩm do nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung sáng tác, nhạc sĩ Dương Đức Thụy phối khí, NSND Quốc Hưng và ca sĩ Thu Hằng thể hiện, cùng sự tham gia của Hợp xướng Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, dưới bàn tay dàn dựng hình ảnh của đạo diễn Anh Quân.
Một không gian âm nhạc đủ rộng cho đề tài đất nước
Với nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung, đất nước không phải là khái niệm trừu tượng hay biểu tượng xa xôi. Đó là “một cộng đồng đang sống, đang đi, đang đứng và đang thở cùng chúng ta hôm nay”. Cảm hứng của anh đến từ những điều rất đời: người nông dân trên cánh đồng, nhịp thở của đô thị đang lớn lên, ký ức chiến tranh không còn kể bằng bom đạn mà bằng sự im lặng, chịu đựng và hồi sinh.
Chính bởi vậy, khuôn khổ ca khúc phổ biến 4–5 phút trở nên quá hẹp cho những suy tư ấy. Bản thảo ban đầu của "Đất nước hôm nay" dài tới hơn 15 phút. Qua nhiều trao đổi, cân nhắc và cả những tiếc nuối, ê-kíp thống nhất rút gọn xuống hơn 8 phút, đủ cô đọng để công chúng có thể lắng nghe trọn vẹn, nhưng vẫn giữ được tầm vóc của một hành trình lịch sử, tinh thần.
“Tôi nhận ra chúng ta nói rất nhiều về đất nước, nhưng hiếm khi có một không gian âm nhạc đủ lớn để đứng lại, nhìn toàn bộ hành trình ấy như một chỉnh thể sống”, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung chia sẻ. Và cấu trúc trường ca, đại hợp xướng chính là lời đáp cho khát vọng ấy.
"Đất nước hôm nay" được cấu trúc thành 6 chương, mỗi chương đảm nhiệm một vai trò riêng trong tiến trình tư tưởng: từ không gian cội nguồn thiêng liêng, qua thử thách lịch sử, đến hình ảnh đất nước đang đổi mới, hội nhập và hướng tới tương lai. Điểm xuyên suốt là việc khắc họa “căn tính dân tộc Việt”, hình thành từ nền văn minh lúa nước, từ mối quan hệ cộng sinh giữa con người với đất, nước và cộng đồng.
Không đẩy cảm xúc bằng khẩu hiệu hay âm lượng, tác phẩm chọn con đường tiết chế. Mỗi chương đều có lý do tồn tại, có chức năng rõ ràng trong tổng thể. Đó là sự cần cù, kiên nhẫn, khả năng chịu đựng và thích nghi, những phẩm chất đã nuôi dưỡng sức sống dân tộc qua bao biến thiên lịch sử.
NSND Quốc Hưng: cuộc gặp gỡ đẹp giữa âm nhạc và thời cuộc
Với NSND Quốc Hưng, "Đất nước hôm nay" là một dấu mốc đặc biệt trong hành trình gắn bó lâu năm của anh với dòng nhạc chính luận. Điểm khác biệt lớn nhất, theo anh, nằm ở tư duy cấu trúc và ngôn ngữ âm nhạc, vừa trữ tình, vừa anh hùng ca, vừa sử thi mà vẫn rất đời.
Việc song ca cùng học trò, ca sĩ Sao Mai Thu Hằng, tạo nên một đối thoại giọng hát thú vị: giọng bass dày, trầm của Quốc Hưng đặt cạnh giọng soprano giàu màu sắc của Thu Hằng, không lệch pha mà hòa quyện. Ở đó, cái tôi cá nhân được tiết chế để nhường chỗ cho tinh thần cống hiến chung.
“Khi cất giọng hát, tôi cảm nhận rất rõ hành trình của đất nước, từ máu và nước mắt, qua những năm tháng kiên cường, đến giai đoạn đổi mới và vươn lên hôm nay”, NSND Quốc Hưng chia sẻ. Với anh, khó nhất không phải kỹ thuật thanh nhạc, mà là kiểm soát cảm xúc để giữ được sự trang nghiêm mà không đánh mất tính nhân văn.
Đạo diễn Anh Quân đối mặt với áp lực lớn khi thực hiện MV trong thời gian gấp, lại gắn với một sự kiện chính trị trọng đại. Nhiều tư liệu lịch sử, tư liệu chiến tranh và hình ảnh đương đại được sử dụng với yêu cầu chính xác cao. Nhưng mục tiêu không phải minh họa, mà để hình ảnh hòa vào âm nhạc, tạo nên mạch cảm xúc liền lạc cho trường ca về đất nước.
Làm việc liên tục gần 20 tiếng mỗi ngày, ê-kíp chọn cách kể chuyện bằng tiết chế và tôn trọng: để người xem tự cảm, tự liên hệ, tự lắng nghe nhịp thở của Tổ quốc trong đời sống hôm nay.
Không chỉ là một MV ca nhạc, "Đất nước hôm nay" là một lời tri ân dành cho quá khứ, một cái nhìn tỉnh táo vào hiện tại và một niềm tin lặng lẽ nhưng bền bỉ hướng tới tương lai. Ở đó, âm nhạc không đứng ngoài thời cuộc, mà bước vào thời cuộc với sự chín chắn của nghề, sự khiêm nhường của cảm xúc và trách nhiệm của người nghệ sĩ trước cộng đồng.
Trong đời sống âm nhạc Việt Nam hôm nay, nơi nhịp điệu nhanh dễ cuốn người ta đi,"Đất nước hôm nay", chọn cách đứng lại. Và chính sự đứng lại ấy khiến tác phẩm trở nên đáng nhớ.
