Đề tài “Trợ lý AI hỗ trợ khám phá nội dung sách giáo khoa qua lăng kính tò mò” đạt giải đặt biệt

Xuất phát từ quá trình học tập với lượng kiến thức phải ghi nhớ khổng lồ, khiến học sinh cảm thấy quá tải, không còn hứng thú với học tập. Trong khi đó, trí tò mò chính là động lực tự nhiên thúc đẩy con người tìm kiếm tri thức đã được nhiều nghiên cứu chứng minh là yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu quả học tập, phát triển tư duy phản biện và sáng tạo.

Từ thực tế đó, nhóm các học sinh Hà Nội gồm: Trần Việt Cường (sinh năm 2008, học sinh Trường THPT chuyên Chu Văn An, Hà Nội), Nguyễn Công Phúc Lâm (sinh năm 2008, Trường THPT Trần Nhân Tông, Hà Nội), Nguyễn Khánh An (sinh năm 2009, Trường The Dewey Schools, Hà Nội), Nguyễn Ngọc Anh (sinh năm 2008, Trường THPT Phạm Hồng Thái, Hà Nội) và Phan Minh Châu (sinh năm 2011, Trường THCS Ba Đình, Hà Nội) đã lên ý tưởng thiết kế một phầm mềm - công cụ giúp “đánh thức” trí tò mò của học sinh thông qua sách giáo khoa.

Ý tưởng hình thành khi nhóm nhận thấy nếu chỉ trình bày kiến thức theo dạng định nghĩa – công thức – bài tập thì khó thu hút sự chú ý của học sinh. Từ câu hỏi: “Làm thế nào để biến những nội dung khô khan thành hành trình khám phá hấp dẫn?”, nhóm đã phát triển “Trợ lý AI Copilot” – hệ thống tích hợp các mô hình ngôn ngữ lớn như GPT-4 và Google Gemini, có khả năng tái cấu trúc nội dung sách giáo khoa thành câu hỏi mở, tình huống thực tiễn và nhiệm vụ khám phá.

Điểm đặc biệt của trợ lý này là khả năng hỗ trợ song ngữ Việt – Anh, cá nhân hóa nội dung dựa trên “hồ sơ tò mò” của từng học sinh. Mỗi người dùng sẽ điền thông tin về sở thích, tính cách, mục tiêu học tập, từ đó AI sẽ tạo ra nội dung phù hợp: ôn thi, nghiên cứu hay học mở rộng. Giao diện thân thiện trên nền tảng web giúp học sinh dễ dàng tương tác và trải nghiệm nhiều hình thức học tập khác nhau.

Không dừng ở đó, nhóm còn nghiên cứu các dạng trí tò mò để xây dựng tới 12 kiểu định hướng nội dung. Mỗi kiểu gắn với một cách tiếp cận riêng: “tò mò khám phá” thông qua trải nghiệm và thử nghiệm; “tò mò khoa học” xuất phát từ hiện tượng bí ẩn; “tò mò hướng nghiệp” kết nối kiến thức với nghề nghiệp tương lai; “tò mò giải quyết vấn đề” gắn với trò chơi trí tuệ và các bài toán hóc búa; “tò mò sáng tạo” thông qua các câu hỏi giả định; “tò mò nhận thức” với việc khám phá kiến thức mới… Chính sự đa dạng này giúp hệ thống phù hợp với nhiều đối tượng và mục tiêu học tập khác nhau.

Để hiện thực hóa ý tưởng, nhóm đã triển khai một quy trình chặt chẽ. Bước đầu, thu thập đề cương của 10 môn học chính trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, lọc ra các chủ đề trọng tâm từ lớp 9 đến lớp 12. Tiếp đó, nhóm mời giáo viên hiệu chỉnh nội dung, dịch song ngữ và chuyển về định dạng dữ liệu có cấu trúc. Từ cơ sở dữ liệu này, AI tự động chuyển đổi nội dung thành các hình thức khơi gợi tò mò như câu hỏi “vì sao?”, “điều gì sẽ xảy ra nếu…?”, kịch bản tình huống hay hoạt động thực hành gắn với thực tế.

Kết quả thử nghiệm trên nội dung môn Toán và Sinh học cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Học sinh hứng thú hơn, chủ động đặt câu hỏi, thảo luận và vận dụng kiến thức vào các tình huống mới. Giáo viên cũng đánh giá cao hệ thống vì tiết kiệm thời gian soạn bài, đồng thời tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào quá trình học một cách tích cực.

Điểm sáng tạo của “Trợ lý AI Copilot” không chỉ nằm ở việc kết hợp sức mạnh của hai nền tảng AI hàng đầu, mà còn ở tư duy thiết kế học tập lấy trí tò mò làm trung tâm. Hệ thống linh hoạt tùy biến theo mục tiêu, hỗ trợ học cá nhân hoặc theo nhóm, phù hợp với nhiều lĩnh vực, đặc biệt là STEM. Ngoài ra, nhóm còn thiết kế luồng xử lý kết hợp giữa Gemini 2.5 Flash và GPT-4.1 để tối ưu tốc độ tạo nội dung, đồng thời duy trì độ chính xác và tính hữu ích.

Với ý tưởng sáng tạo, khả năng ứng dụng thực tế cao, đồng thời mở ra phương pháp học chủ động, sáng tạo cho học sinh, đề tài “Trợ lý AI hỗ trợ khám phá nội dung sách giáo khoa qua lăng kính tò mò” đã xuất sắc giành giải Đặc biệt của Cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng Hà Nội lần thứ 21.

Đại diện nhóm tác giả, em Nguyễn Khánh An (sinh năm 2009, Trường The Dewey Schools, Hà Nội) xúc động chia sẻ: “Chúng em rất vui, tự hào khi giành giải cao nhất của Cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng Hà Nội lần thứ 21. Đây là một sân chơi lớn, bổ ích dành cho học sinh. Thông qua Cuộc thi, giúp chúng em trau dổi kiến thức, rèn luyện kỹ năng sáng tạo, từng bước hiện thực ước mơ trở thành nhà sáng chế trong tương lai”.