Điều chỉnh chiến lược xuất khẩu sang Mỹ

Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam

Theo số liệu thống kê của Bộ Công Thương, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trường Mỹ trong năm 2025 đạt hơn 153,1 tỷ USD, tăng 28,1% so với năm 2024. Hơn một nửa giá trị xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ năm vừa qua là các sản phẩm công nghệ cao (hàng điện tử tiêu dùng, điện thoại thông minh), các sản phẩm may mặc, giày dép, còn lại là đồ nội thất và nông sản.

Dẫn đầu kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ là máy vi tính sản phẩm điện tử và linh kiện đạt hơn 42 tỷ USD, tăng 81,3% so với năm trước, chiếm 27,4% tỷ trọng xuất khẩu. Tiếp đến là nhóm hàng máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt 24,1 tỷ USD, tăng 9,4%, chiếm 15,7%. Hàng dệt may đứng thứ 3 đạt 17,8 tỷ USD, tăng 10,7% xuất khẩu, chiếm 11,6% tỷ trọng. Đáng chú ý, một loạt nhóm hàng có kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong năm 2025 tăng so với năm trước đó, như: đồ chơi dụng cụ thể thao và bộ phận tăng 260,3%; dây điện và dây cáp điện tăng 52,2%; thủy tinh và các sản phẩm từ thủy tinh tăng 99,9%; cà phê tăng 56,9%.

Đánh giá về kết quả tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ ấn tượng, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Trần Thanh Hải nhìn nhận, bất chấp những biến động mới trong chính sách thương mại không mấy thuận lợi, nhưng các tập đoàn và DN Mỹ vẫn coi Việt Nam là điểm đến chiến lược trong hành trình đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu. Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam. Trong khi đó, Việt Nam đã trở thành đối tác thương mại lớn của Mỹ và là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nhiều loại hàng hóa cho thị trường Mỹ. Trong số các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, nông sản, thủy sản, đồ nội thất… chiếm vị thế quan trọng, bởi đây là các nhóm mặt hàng thế mạnh của Việt Nam mà Mỹ có nhu cầu lớn.

Với sự kết hợp giữa các ngành dẫn dắt mới như công nghệ cao và các lĩnh vực xuất khẩu truyền thống có thị phần ổn định, cùng lợi thế về giá, chất lượng và năng lực cung ứng nhờ các dự án của các tập đoàn, DN FDI, hàng hóa sản xuất tại Việt Nam được kỳ vọng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tại thị trường Mỹ, qua đó đóng góp quan trọng vào bức tranh thương mại chung của nền kinh tế trong năm tới.

Tuy nhiên, song hành với cơ hội mở rộng thị phần là những thách thức ngày càng rõ nét từ chính sách thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại (PVTM) mà Mỹ gia tăng áp dụng. Dữ liệu thống kê của Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho thấy, năm 2025, hàng hóa xuất khẩu Việt Nam phải đối mặt với 21 vụ việc PVTM nước ngoài mới khởi xướng phát sinh từ 11 thị trường, trong đó, Mỹ vẫn là nước điều tra nhiều nhất với 7 vụ việc (chiếm 33% số vụ việc trong năm 2025). Bộ Công Thương dự báo, xu hướng áp dụng các biện pháp PVTM tiếp tục gia tăng tại Mỹ, điển hình là các vụ kiện chống bán phá giá, chống lẩn tránh biện pháp PVTM. Trong đó, thép, gỗ, lốp xe, kính nổi, pin năng lượng mặt trời... là những mặt hàng trong diện cảnh báo có nguy cơ cao bị điều tra, áp dụng biện pháp PVTM và lẩn tránh biện pháp phòng PVTM.

Tăng sức cạnh tranh, chống chịu trước các đòn phòng vệ thương mại

Nhiều chuyên gia đồng quan điểm, việc chọn hướng đi phù hợp để duy trì khả năng cạnh tranh cho hàng Việt tại Mỹ trong năm 2026 càng cấp thiết hơn bao giờ hết, nhất là trong bối cảnh thị trường này đang bước vào giai đoạn siết chặt PVTM cùng với nút thắt về thuế quan.

Đơn cử, với các DN xuất khẩu tôm của Việt Nam. Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Lê Hằng cho hay, thị trường Mỹ đang bước vào giai đoạn siết chặt PVTM trên diện rộng, tác động mạnh đến các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, trong đó có tôm. Năm 2026, DN xuất khẩu tôm sẽ đối mặt với nhiều thách thức, vì vậy, DN cần chuẩn bị tốt hệ thống dữ liệu, kiểm soát rủi ro và minh bạch thông tin sẽ có cơ hội giữ vững thị trường và tận dụng những khoảng trống từ biến động nguồn cung quốc tế. Đây được coi là giải pháp thiết yếu giúp DN duy trì niềm tin với nhà nhập khẩu và tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài. Ngoài ra, DN cần chủ động làm việc với nhà nhập khẩu Mỹ để thống nhất quy trình cung cấp dữ liệu, hỗ trợ kiểm tra hồ sơ và xây dựng phương án chia sẻ rủi ro.

Hay ngành hàng dệt may Việt Nam, theo dự báo của Bộ phận phân tích thuộc Công ty Chứng khoán Asean, kim ngạch xuất khẩu dệt may năm 2026 sẽ đạt 43 tỷ USD, tăng 8% so với năm 2025, với sự dẫn dắt tăng trưởng từ xuất khẩu sang Mỹ (dự báo đạt 19,7 tỷ USD, tăng 9% so với năm 2025) nhờ nhu cầu tiêu dùng tăng trưởng và dịch chuyển đơn hàng từ Trung Quốc sang Việt Nam. Tuy nhiên, thách thức vẫn luôn rình rập ngành hàng này với rủi ro từ chính sách thuế quan biến động tại thị trường lớn như Mỹ. Việc Mỹ siết chặt điều tra xuất xứ và áp dụng thuế PVTM có thể ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu năm 2026.

TS Nguyễn Trí Hiếu nhận định, hàng dệt may Việt Nam có rủi ro bị coi "hàng trung chuyển" khi phần lớn nguyên liệu là nhập khẩu, theo đó có thể bị chịu thuế lên tới 40%, gấp đôi so với thuế nhập khẩu hàng dệt may trung bình vào Mỹ. Sở dĩ nói như vậy vì ngành dệt may Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc và Hàn Quốc. Tính phụ thuộc này làm gia tăng những thách thức liên quan đến việc tuân thủ các quy định về nguồn gốc xuất xứ của Mỹ. Trong một số trường hợp, hàng hóa có nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc có thể bị coi là hàng hóa “trung chuyển”, phải chịu mức thuế cao hơn (lên tới 40%), từ đó càng đe dọa sự ổn định và lợi nhuận của ngành.

Xét về hướng đi để duy trì khả năng cạnh tranh của mặt hàng dệt may Việt Nam tại Mỹ trong bối cảnh mới, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) Vũ Đức Giang cho rằng, cần thích ứng với thuế quan của Mỹ để khởi sắc vào năm 2026. Bên cạnh đó, đòi hỏi sự nỗ lực của toàn ngành dệt may, các nhà máy cần đầu tư vào máy móc hiện đại, giảm thiểu chi phí. Việc này bao gồm đa dạng hóa sản phẩm, số hóa hoạt động. Đơn cử như việc đa dạng hóa sản phẩm cao sẽ tiếp tục giúp các DN dệt may Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh tại Mỹ. Thực tế cho thấy, ngành dệt may Việt hiện sở hữu năng lực sản xuất đa dạng, gần tiệm cận với Trung Quốc, với khả năng cắt may các sản phẩm từ đơn giản đến phức tạp.

Như vậy, sức ép gia tăng từ các đòn PVTM của Mỹ là điều mà các nhà xuất khẩu của Việt Nam nên lưu tâm và tính toán hướng đi hợp lý trong thời gian tới. Thuế PVTM sẽ tiếp tục được phía Mỹ ưu tiên vì không gây tranh cãi nhiều như thuế đối ứng. Hơn nữa, thuế PVTM có thể được áp rất cao, đặc biệt là trong trường hợp Việt Nam chưa được công nhận là nền kinh tế thị trường, nên phía Mỹ sẽ không sử dụng dữ liệu của Việt Nam mà sẽ dùng dữ liệu của quốc gia khác làm căn cứ.