Định hình chiến lược mới trong thu hút FDI

Vốn thực hiện cao nhất 5 năm, Việt Nam vẫn giữ sức hấp dẫn

Theo số liệu vừa được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố, mức giải ngân này tăng 9% so với năm 2024, phản ánh tiến độ thực hiện tích cực của các dự án FDI trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn chịu tác động từ lãi suất cao, bất ổn địa chính trị và xu hướng thắt chặt đầu tư ở nhiều nền kinh tế.

Cơ cấu vốn thực hiện cho thấy tính sản xuất - công nghiệp tiếp tục chiếm ưu thế áp đảo. Trong tổng số 27,62 tỷ USD giải ngân, công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 22,88 tỷ USD, chiếm 82,8%; kinh doanh bất động sản đạt 1,93 tỷ USD; sản xuất và phân phối điện, khí đốt, hơi nước đạt gần 915 triệu USD. Điều này cho thấy dòng vốn ngoại vẫn tập trung chủ yếu vào các ngành tạo năng lực sản xuất và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Song song với kỷ lục giải ngân, FDI đăng ký năm 2025 cũng duy trì ở mức cao, đạt 38,42 tỷ USD, tăng 0,5% so với năm trước, dù thấp hơn mức đỉnh của năm 2023. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt trong khu vực, quy mô vốn đăng ký này cho thấy Việt Nam vẫn giữ được sức hấp dẫn đáng kể về mặt cam kết đầu tư.

Hàng loạt dự án có FDI quy mô lớn vào cuối năm đã được cấp chứng nhận đăng ký đầu tư trong tháng. Chẳng hạn, Dự án Trung tâm thương mại AEON MALL Biên Hòa (Đồng Nai), với tổng vốn đầu tư 261,1 triệu USD, của Tập đoàn AEON (Nhật Bản); hay Dự án Sản xuất hóa chất Phú Mỹ 3 tại TP Hồ Chí Minh, với tổng vốn đầu tư 203,6 triệu USD, của Công ty TNHH Hóa chất LEE & MAN (Hồng Kông); rồi Dự án Sản xuất ván tre OSB STABOO Thanh Hóa, với tổng vốn đầu tư 150 triệu USD, của Công ty cổ phần STABOO (Thụy Sĩ)…

Đặc biệt, vốn điều chỉnh tiếp tục là trụ cột của dòng vốn đăng ký, với 1.404 lượt dự án tăng vốn, tổng giá trị bổ sung 14,07 tỷ USD, tăng 0,8% so với năm 2024. Điều này cho thấy niềm tin của các nhà đầu tư hiện hữu đối với môi trường đầu tư tại Việt Nam vẫn được duy trì.

Hoạt động góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài cũng ghi nhận mức tăng mạnh, với 3.587 lượt giao dịch, tổng giá trị 7,03 tỷ USD, tăng 54,8% so với năm trước. Trong đó, 2,55 tỷ USD là phần vốn làm tăng vốn điều lệ, phần còn lại là các thương vụ mua bán cổ phần không làm tăng vốn điều lệ, phản ánh xu hướng tái cơ cấu và M&A gia tăng.

Việc vốn FDI thực hiện lập đỉnh 5 năm trong khi vốn đăng ký duy trì quy mô lớn cho thấy dòng vốn ngoại vào Việt Nam đang dịch chuyển ngày càng rõ từ cam kết sang thực thi, qua đó củng cố nền tảng tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Dù vậy, giai đoạn tới, Việt Nam cũng sẽ đối mặt với một số thách thức có thể ảnh hưởng đến việc thu hút FDI, đầu tư mới.

Theo Cục Đầu tư nước ngoài, trong bối cảnh làn sóng tái định vị sản xuất sang các nước Đông Nam Á được đẩy mạnh, cạnh tranh thu hút FDI trong khu vực ngày càng gay gắt hơn. Malaysia và Indonesia - những nước đang đẩy mạnh ưu đãi thuế và phát triển các khu công nghiệp chuyên biệt, có thể là những “đối thủ” mạnh của Việt Nam. Bên cạnh đó, Ấn Độ cũng vào cuộc đua quyết liệt.

“Việc triển khai thuế tối thiểu toàn cầu, CBAM của EU từ năm 2026, chi phí vốn cao và yêu cầu giảm phát thải sẽ buộc Việt Nam phải cạnh tranh dựa trên nền tảng cốt lõi như hạ tầng, năng lượng xanh, nguồn nhân lực và hiệu quả thể chế. Trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu ngày càng chọn lọc, yếu tố quyết định là khả năng hiện thực hóa chính sách thành dự án khả thi và môi trường đầu tư có thể dự báo” - ông Vlad Savin, Giám đốc Acclime Vietnam phân tích.

Chuyển trọng tâm từ thu hút vốn lớn sang thu hút vốn chất lượng cao

Cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt, đòi hỏi Việt Nam phải tiếp tục chuyển trọng tâm từ thu hút vốn lớn sang thu hút vốn chất lượng cao, tập trung vào công nghệ nguồn, đổi mới sáng tạo, liên kết chuỗi giá trị và nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Trên thực tế, đây là xu hướng mà Việt Nam đã và đang nỗ lực thực hiện. Bán dẫn và sản xuất công nghệ cao đang nổi lên là trọng tâm chiến lược. Với các khoản đầu tư mở rộng từ Intel, Samsung, Amkor, cùng kế hoạch của NVIDIA và nhiều tập đoàn khác, Việt Nam đang dần trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng chip toàn cầu.

Năng lượng tái tạo và công nghệ xanh là động lực tăng trưởng mới. Việt Nam đang khẳng định vị thế trung tâm tăng trưởng xanh của châu Á, nhờ cam kết mạnh mẽ về ESG, cơ chế PPA bảo đảm, Quy hoạch Điện VIII và Chiến lược Tăng trưởng xanh Quốc gia…

Định hướng đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước công nghiệp có thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 là quốc gia phát triển có thu nhập cao. Chính phủ xác định “Bộ tứ trụ cột” làm nền tảng cải cách, gồm Nghị quyết 57-NQ/TW về chuyển đổi số và khoa học - công nghệ; Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66-NQ/TW về cải cách thể chế; Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Chương trình cải cách được triển khai qua ba trụ cột: hiệu quả thể chế - hành chính, hiện đại hóa hạ tầng, phát triển khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực.

Việc Quốc hội thông qua Luật Công nghệ cao sửa đổi, đặc biệt là Luật Đầu tư sửa đổi sẽ là “cú hích” thể chế quan trọng. Luật Đầu tư sửa đổi có nhiều điểm cải cách quan trọng, như cắt giảm thủ tục tiền kiểm, chuyển mạnh sang hậu kiểm; chuyển từ “cấp phép” sang “đăng ký” hoặc “thông báo”; thu hẹp hàng chục ngành nghề kinh doanh có điều kiện; đặc biệt là ưu tiên mạnh mẽ cho công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh - những trọng tâm dịch chuyển thu hút FDI mà Việt Nam đang hướng đến.

Đây được coi là những thay đổi mang tính nền tảng, góp phần quan trọng giúp Việt Nam thu hút được nhiều hơn dòng vốn FDI có chất lượng.

Về hạ tầng, Việt Nam đang đẩy nhanh hàng loạt dự án trọng điểm quốc gia như cao tốc Bắc - Nam, đường ven biển, cảng, sân bay, các tuyến đường sắt và metro đô thị… Cách làm này vừa rút ngắn tiến độ, vừa mở ra các hành lang phát triển công nghiệp - đô thị mới.

Về khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực, Chính phủ coi đây là trụ cột then chốt của mô hình tăng trưởng mới. Việt Nam đào tạo 100.000 kỹ sư trong lĩnh vực bán dẫn và AI, thúc đẩy hợp tác đại học - doanh nghiệp và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Theo WIPO, Chỉ số Đổi mới toàn cầu năm 2025 của Việt Nam xếp thứ 44/139 quốc gia và vùng lãnh thổ, cho thấy tiến bộ rõ rệt về năng lực công nghệ.

Giới phân tích cũng chỉ ra rằng ngoài thuế suất, các yếu tố như chi phí lao động, chi phí vận chuyển, logistics, sự đồng bộ hạ tầng và tự do thương mại vẫn là điều kiện quan trọng quyết định đến xu hướng chuyển dịch đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia. Ngoài ra, môi trường chính trị ổn định, cơ chế thông thoáng và tăng cường các chính sách ESG (môi trường, xã hội và quản trị) cũng là các yếu tố ngày càng được quan tâm.

Một thông tin được Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương chia sẻ mới đây, Bộ Tài chính đang xây dựng Đề án Phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và Đề án Thu hút vốn đầu tư nước ngoài thế hệ mới, với các định hướng về thể chế, chính sách thông thoáng, hấp dẫn, vượt trội. Khi những thể chế, chính sách này được hiện thực hóa, Việt Nam sẽ có được bước chuyển dịch quan trọng trong thu hút FDI, chuyển từ “vốn lớn” sang “chất lượng cao”…