Đồng hành không có nghĩa là né tránh phản biện

Trong thực tiễn hành nghề luật, tôi từng chứng kiến không ít doanh nhân bị khởi tố, truy tố vì những quyết định kinh doanh rủi ro, trong bối cảnh hành lang pháp lý còn nhiều khoảng trống. Có người sai phạm do cố ý, nhưng cũng có người đơn thuần chỉ là nạn nhân của sự thiếu minh bạch, chồng chéo pháp luật hoặc không kịp cập nhật chính sách. Báo chí, nếu chỉ đưa tin theo hồ sơ tố tụng một chiều, có thể vô tình gây tổn thương nặng nề cho danh dự DN, kể cả khi sau này họ được minh oan.

Do đó, vai trò “bảo vệ quyền được sửa sai”, “bảo vệ danh dự khi chưa có kết luận pháp lý cuối cùng” - cần được nhấn mạnh hơn bao giờ hết. Trong nhiều vụ việc, báo chí là lực lượng đầu tiên lên tiếng, thậm chí trước cả luật sư. Phản ánh trung thực, khách quan, có đạo đức nghề nghiệp - đó là nền tảng giúp báo chí không bị biến thành công cụ, mà giữ được vị thế “người bảo vệ sự thật”.

Chưa bao giờ DN phải đối mặt với áp lực thông tin như hiện nay. Một thông tin sai lệch, một bài viết thiếu kiểm chứng, hay một status xuyên tạc cũng có thể làm lung lay thương hiệu được xây dựng suốt hàng chục năm. Trong bối cảnh ấy, báo chí chính thống không chỉ là kênh tin tức, mà phải trở thành “người gác cổng” (the gatekeeper)- giúp xác lập sự thật, bảo vệ hình ảnh DN chân chính, và duy trì niềm tin của thị trường.

Muốn làm được điều này, trước hết, báo chí phải có cơ chế kiểm chứng khách quan, tiếp cận được đầy đủ và kịp thời các nguồn tin chính thống từ cơ quan quản lý Nhà nước và DN. Một mặt, DN cần chủ động cung cấp thông tin minh bạch. Mặt khác, cơ quan Nhà nước cần tạo cơ chế phản hồi hai chiều để báo chí không bị “trôi nổi” trong luồng tin không kiểm soát.

Thứ hai, báo chí cần được bảo vệ pháp lý khi phản ánh các vụ việc có yếu tố lợi ích nhóm, tham nhũng, gian lận thương mại hoặc sai phạm kinh tế. Các đạo luật như: Luật Báo chí (sửa đổi), Luật Giao dịch điện tử, Luật Sở hữu trí tuệ… cần bổ sung quy định về quyền tác nghiệp, quyền bảo vệ nguồn tin và cơ chế xử lý khi nhà báo bị đe dọa trong quá trình điều tra.

Từ góc nhìn thực tiễn và hành nghề, tôi xin đề xuất một số nội dung như sau: thiết lập cơ chế đối thoại ba chiều giữa Nhà nước - DN - Báo chí ở cấp T.Ư và địa phương, giúp tháo gỡ kịp thời các vướng mắc chính sách, tránh hình thành luồng dư luận cực đoan, một chiều. Quy định rõ trong Luật Báo chí về nguyên tắc đưa tin liên quan đến DN: bảo vệ người bị nêu tên khi chưa có kết luận pháp lý rõ ràng, tôn trọng quyền phản hồi – cải chính, minh bạch nguồn trích dẫn.

Tăng cường đào tạo chuyên sâu cho phóng viên mảng kinh tế – pháp lý, bao gồm kiến thức về đầu tư, DN, tố tụng, sở hữu trí tuệ… để không bị lệ thuộc vào văn bản PR hoặc hồ sơ cơ quan tố tụng. Xây dựng bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp giữa báo chí và DN, trong đó xác định nguyên tắc ứng xử khi phát hiện rủi ro truyền thông, khủng hoảng thông tin, hoặc tranh chấp chưa có phán quyết cuối cùng.

Khuyến khích các cơ quan báo chí lớn xây dựng chuyên mục “Đối thoại chính sách”, làm nơi phản ánh khó khăn thực tiễn DN - nhưng dựa trên dữ liệu, pháp lý và phản biện học thuật, không cảm tính. Báo chí không thể một mình thay đổi môi trường kinh doanh, nhưng có thể làm cho nó minh bạch hơn. Báo chí không quyết định sự sống còn của một DN, nhưng có thể bảo vệ họ khỏi những “cái chết oan uổng” về truyền thông. Báo chí không ban hành luật, nhưng có thể khiến luật được thực thi đúng và sớm.

Trong kỷ nguyên mà kinh tế tư nhân trở thành động lực phát triển, báo chí cũng phải được định vị lại như một chủ thể thúc đẩy thể chế, bảo vệ sự tử tế, lan tỏa đổi mới và phục vụ lợi ích dài hạn của quốc gia. Đó không chỉ là lý tưởng nghề nghiệp, mà là một trách nhiệm thời đại - và cũng là cơ hội lịch sử của báo chí Việt Nam hôm nay.