Đưa xã Sóc Sơn thành trung tâm du lịch văn hóa, sinh thái phía Bắc Thủ đô

Điểm đến nhiều trải nghiệm

Xã Sóc Sơn được hình thành trên cơ sở sáp nhập địa giới hành chính của các đơn vị gồm: thị trấn Sóc Sơn và các xã Tân Minh, Phù Linh, Tiên Dược, Đông Xuân, Phù Lỗ; phần lớn xã Mai Đình và một phần xã Quang Tiến. Đơn vị hành chính mới có diện tích tự nhiên 68,59 km², dân số gần 118.000 người.

Sau sáp nhập, xã Sóc Sơn có 23 di sản văn hóa phi vật thể đã được kiểm kê, phân bố tại 19/62 thôn, làng. Trong số này, có 8 di sản thuộc loại hình tập quán xã hội và 15 di sản thuộc loại hình lễ hội truyền thống. Đặc biệt, Lễ hội Gióng tại Khu di tích quốc gia đặc biệt đền Sóc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Bên cạnh đó, xã Sóc Sơn còn có 5 di sản được ưu tiên bảo vệ gồm: lễ hội đình Phù Mã, lễ hội đình Vệ Linh, hội đền Sọ (Tam Tổng), hội húc cầu thôn Xuân Dục và hội thả diều thôn Đan Tảo. Xã cũng duy trì tổ chức 47 lễ hội truyền thống nổi bật tạo nên bức tranh văn hóa sống động, thu hút sự tham gia của đông đảo cộng đồng.

Xã Sóc Sơn xác định những thành tố trên là nguồn lực quý giá, góp phần xây dựng thương hiệu du lịch văn hóa đặc trưng của địa phương. Chính vì vậy, công tác quản lý và tổ chức lễ hội được cấp ủy, chính quyền thực hiện nghiêm túc, đúng quy định; kết hợp hài hòa giữa phần lễ và phần hội, giữ gìn bản sắc truyền thống và có khả năng phát triển thành sản phẩm du lịch trải nghiệm hấp dẫn. Ngoài ra, hệ thống di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn xã Sóc Sơn cũng là nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch địa phương. Theo thống kê, toàn xã hiện có 96 di tích; trong đó có 12 di tích đã được xếp hạng, gồm 1 di tích quốc gia đặc biệt (đền Sóc), 2 di tích cấp quốc gia (đền Sọ, đình Dược Hạ) và 9 di tích cấp TP Hà Nội. Theo Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Sóc Sơn Tống Minh Kiều, cùng với những điểm đến văn hoá tâm linh, sản phẩm du lịch của xã hiện nay ngày một phong phú về số lượng và loại hình. Du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm đã và đang nở rộ trên địa bàn xã. Thống kê trong 5 năm gần nhất cho thấy, số lượng du khách đến với xã Sóc Sơn ngày một tăng. Bình quân mỗi năm, xã đón khoảng 1,0 - 1,5 triệu lượt khách đến chiêm bái di tích, tham quan, nghỉ dưỡng tại các điểm du lịch… Không chỉ mang lại nguồn thu lớn cho ngân sách địa phương, du lịch còn tạo việc làm, gia tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân các thôn, làng.

Nhận diện khó khăn, thách thức

Có thể khẳng định, văn hóa, du lịch đã và đang dần trở thành một ngành kinh tế quan trọng, đóng góp tích cực vào các mục tiêu phát triển, gắn với gìn giữ và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống tại xã Sóc Sơn. Mặc dù vậy, việc phát triển văn hóa, du lịch trên địa bàn xã vẫn đứng trước nhiều khó khăn, thách thức. Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao xã Sóc Sơn Đào Anh Tú, đơn vị hiện đang quản lý khu di tích đền Sóc, thẳng thắn nhìn nhận: tính chất du lịch tại xã Sóc Sơn chưa điển hình, chủ yếu là tham quan, hành hương tín ngưỡng. Điều này dẫn tới số lượng du khách đến với xã tập trung chủ yếu vào những tháng đầu năm và dịp lễ hội Gióng đền Sóc.

Các hoạt động du lịch trên địa bàn xã Sóc Sơn chủ yếu vẫn là hoạt động tham quan ở các khu di tích lịch sử, đền chùa… Du khách đến vui chơi giải trí, nghỉ dưỡng và trải nghiệm còn ít do các các loại hình và sản phẩm du lịch chưa đa dạng, hấp dẫn. Các tuyến du lịch sinh thái, du lịch nông nghiệp, vui chơi giải trí trên địa bàn xã Sóc Sơn hiện cũng chưa được định hình rõ nét và chưa liên kết với nhau để tạo ra các tuyến du lịch hấp dẫn giữ chân du khách lâu hơn khi đến tham quan, trải nghiệm… Công tác tu bổ, tôn tạo đang được huyện Sóc Sơn trước đây, xã Sóc Sơn hiện nay triển khai tích cực. Tuy nhiên, một số di tích hiện đang trong tình trạng xuống cấp. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích còn gặp không ít khó khăn.

Cũng theo thống kê, toàn xã Sóc Sơn hiện có 55 cơ sở lưu trú nhưng chủ yếu là nhà nghỉ và hộ dân cho thuê phòng nhỏ lẻ, chưa có cơ sở đạt tiêu chuẩn xếp hạng lưu trú du lịch hoặc mô hình homestay được công nhận. Hầu hết điểm đến du lịch chưa hình thành hệ thống dịch vụ phụ trợ như ẩm thực, giải khát, quà lưu niệm…

Chú trọng xây dựng sản phẩm du lịch

Sự sáp nhập các đơn vị hành chính đã hình thành cộng đồng dân cư đa dạng, kết hợp giữa người dân bản địa với bề dày truyền thống văn hóa và cư dân từ các khu vực. Sự giao thoa văn hóa và phong cách sống cũng tạo nên môi trường sinh hoạt năng động, sức sống mới cho xã Sóc Sơn, đồng thời mở rộng dư địa phát triển các hoạt động kinh tế - văn hóa - xã hội. Chủ tịch UBND xã Sóc Sơn Phạm Quang Ngọc nhấn mạnh, với nền tảng văn hóa lâu đời, hệ thống di tích phong phú, cảnh quan tự nhiên hấp dẫn và lợi thế địa lý, xã Sóc Sơn đang sở hữu tiềm năng lớn để phát triển văn hóa, du lịch, hướng đến mục tiêu trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn hàng đầu ở khu vực phía Bắc Thủ đô. Cụ thể hóa mục tiêu trên, vừa qua UBND xã Sóc Sơn đã ban hành Kế hoạch số 169/KH-UBND về phát triển văn hóa, du lịch trên địa bàn xã Sóc Sơn giai đoạn 2026 - 2030. 

Một trong những mục tiêu, nhiệm vụ trọng tâm đặt ra là xây dựng các sản phẩm du lịch mang bản sắc văn hóa địa phương, từng bước hình thành các điểm đến chất lượng, thân thiện, hấp dẫn, gắn với không gian văn hóa Thánh Gióng và khu vực hồ Đồng Quan. Định hướng giai đoạn 2026 - 2030, xã phấn đấu xây dựng và phát triển 4 nhóm sản phẩm du lịch đặc trưng, chủ lực, có khả năng nhận diện thương hiệu, bao gồm: “Hành trình Dấu chân Ngựa Gióng”; “Du lịch đêm tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Đền Sóc”; Sản phẩm sinh thái - thể thao - trải nghiệm tại khu vực hồ Đồng Quan; Sản phẩm du lịch nông nghiệp - OCOP. Bên cạnh đó, chính quyền xã đang giao Phòng Văn hoá - Xã hội nghiên cứu, xây dựng sân khấu thực cảnh “Huyền tích Thánh Gióng”; tham mưu, đề xuất tổ chức thường niên “Tuần Văn hóa - Du lịch - Thể thao Sóc Sơn”, coi đây là những “điểm nổ” truyền thông để thu hút thị trường và nhà đầu tư.

Cùng với từng bước hình thành mạng lưới hạ tầng du lịch đồng bộ, xã Sóc Sơn sẽ đẩy mạnh công tác chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, coi đây là đòn bẩy để góp phần phát triển kinh tế du lịch bền vững, phấn đấu xây dựng Sóc Sơn trở thành trung tâm du lịch văn hóa, sinh thái đặc trưng ở khu vực phía Bắc Thủ đô.