EU chạy đua giải cứu ngân sách Ukraine giữa nguy cơ cạn kiệt trong 4 tháng

Theo tính toán của giới chức châu Âu, Kiev có thể “cạn sạch tiền” vào tháng 4/2026 nếu Liên minh châu Âu (EU) không thông qua khoản vay bồi thường trị giá 140 tỷ euro. Kế hoạch này dựa trên việc sử dụng tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga đang bị phong tỏa tại một công ty lưu ký chứng khoán Euroclear đặt ở Brussels (Bỉ).

Khi đó, Ukraine sẽ phải kích hoạt loạt biện pháp “thắt lưng buộc bụng”, bao gồm việc sử dụng trước các khoản thu dự kiến của năm 2026, phát hành thêm trái phiếu với mức lãi suất cao hơn do rủi ro tài khóa gia tăng.

Trong kịch bản xấu hơn, Ukraine sẽ phải trì hoãn chuyển tiền về các địa phương, cắt giảm quỹ tái thiết những khu vực bị tàn phá bởi tên lửa và máy bay không người lái của Nga, thậm chí có thể phải dừng chi trả lương cho công chức, nhân viên y tế, hưu trí và quân đội. Đây được xem là cảnh báo nghiêm trọng nhất đối với Kiev kể từ xảy ra cuộc xung đột năm 2022.

Valdis Dombrovskis, Ủy viên Kinh tế của EU, cảnh báo tại cuộc họp các bộ trưởng tài chính ở Brussels tuần này rằng “cái giá của việc không hành động sẽ lớn hơn nhiều so với những rủi ro chính trị tiềm ẩn”.

Tuy nhiên, đề xuất gói vay bảo đảm bằng tài sản của Nga đang bị phong tỏa tại Euroclear đang vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Bỉ - quốc gia nắm vai trò then chốt trong quyết định này. Chính quyền Brussels yêu cầu phải có cơ chế đảm bảo rõ ràng rằng họ không phải là nước duy nhất chịu hệ quả, bên cạnh nhiều quan ngại pháp lý và chính trị khác.

Bên cạnh đó, Slovakia và Hungary cũng thẳng thừng phản đối việc cung cấp bảo đảm cho Bỉ. Quan trọng hơn, cứ mỗi 6 tháng, toàn bộ EU phải nhất trí gia hạn trừng phạt Nga. Chỉ một lá phiếu phủ quyết của Budapest hoặc Bratislava cũng có thể khiến toàn bộ tài sản bị phong tỏa “quay về tay Moscow”, làm phá sản toàn bộ kế hoạch treen.

Ủy ban châu Âu đang nghiên cứu một cơ chế pháp lý để vô hiệu hóa quyền phủ quyết này, nhưng nhiều quan chức EU nghi ngờ tính khả thi.

Trong khi đó, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đang xem xét một gói vay trị giá khoảng 8 tỷ USD cho Ukraine, nhưng chỉ có thể giải ngân khi EU gửi đi cam kết rõ ràng rằng Kiev có đủ khả năng tài chính để duy trì ổn định ngân sách trong trung hạn. Theo đó, việc EU thông qua khoản vay 140 tỷ euro dựa trên tài sản Nga bị phong tỏa sẽ đóng vai trò như một “bảo đảm tài chính”, giúp IMF yên tâm tiếp tục hỗ trợ Ukraine.

Tuy nhiên, kế hoạch viện trợ tài chính cho Kiev hiện gặp thêm trở ngại từ vụ bê bối mới liên quan tới cáo buộc tham nhũng trị giá khoảng 100 triệu euro trong lĩnh vực năng lượng của Ukraine.

Theo thông tin từ Cục Chống tham nhũng Quốc gia Ukraine (NABU), ông Timur Mindich, cộng sự lâu năm của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, bị cáo buộc cầm đầu một đường dây chiếm đoạt ít nhất 100 triệu USD tiền lại quả từ các nhà thầu của công ty năng lượng hạt nhân quốc doanh Energoatom.

Theo người phát ngôn của IMF, bà Julie Kozack, cơ quan này sẽ sớm cử một phái đoàn công tác đến Ukraine để thảo luận về một chương trình cho vay mới tiềm năng. “Chúng tôi sẽ tập trung mạnh vào các cải cách nhằm thúc đẩy huy động nguồn thu trong nước và, tất nhiên, củng cố quản trị cũng như chống tham nhũng,” bà Kozack nói với báo giới hôm thứ Năm.

Ủy ban châu Âu hiện chạy đua trước hạn để hoàn tất đề xuất pháp lý nhằm trình lên Nghị viện và Hội đồng EU, từ đó mở đường cho các cuộc đàm phán kỹ thuật về cấu trúc tài chính của khoản vay cho Ukaine.

Nếu tiến trình này bị trì hoãn đến sau hội nghị thượng đỉnh EU ngày 18/12, nguy cơ Ukraine rơi vào khủng hoảng tài chính sẽ là rất cao. Khi đó, EU có thể buộc phải tung ra các khoản vay tạm thời quy mô lớn để lấp khoảng trống ngân sách của Kiev.