Giảm giờ làm: Để tái tạo sức lao động và tăng thu nhập

Đề xuất giảm thời gian làm việc còn 40 giờ/tuần

Bộ luật Lao động năm 2019, có hiệu lực từ ngày 1/1/2021 quy định: thời giờ làm việc bình thường không quá 8 giờ trong 1 ngày và không quá 48 giờ trong 1 tuần. Nhà nước khuyến khích người sử dụng lao động thực hiện tuần làm việc 40 giờ đối với người lao động.

Tại hội thảo Đánh giá 5 năm thực hiện Bộ luật Lao động 2019 do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam vừa tổ chức, GS.TS Lê Vân Trình - Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật An toàn, vệ sinh lao động Việt Nam cho biết, sau 5 năm thực hiện Bộ luật Lao động 2019, quyền được nghỉ ngơi của người lao động ngày càng được nhìn nhận rõ hơn như một quyền lao động cơ bản, chứ không chỉ là vấn đề phúc lợi hay sự “linh hoạt” của DN. Ở nhiều DN, đặc biệt là những công ty tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, việc tuân thủ thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi đã trở thành một tiêu chí quan trọng trong thực hiện trách nhiệm xã hội của DN để vượt qua các rào cản kỹ thuật. Ví dụ, tại một số DN may mặc quy mô lớn, thông qua thương lượng với công đoàn cơ sở, thời giờ làm việc bình thường đã được điều chỉnh xuống 44 giờ/tuần; số giờ làm thêm trong năm được kiểm soát chặt chẽ hơn; người lao động được bố trí nghỉ bù kịp thời sau các đợt cao điểm sản xuất.

Mặc dù pháp luật khuyến khích tuần làm việc 40 giờ, song trên thực tế, 48 giờ/tuần vẫn là mức phổ biến, đặc biệt trong ngành sử dụng nhiều lao động. Người lao động phải làm việc với cường độ cao, liên tục trong thời gian dài, dẫn đến suy giảm sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Thực tế khảo sát tại một số khu công nghiệp cho thấy, không ít người lao động cho rằng họ “chấp nhận” làm việc nhiều giờ vì thu nhập, nhưng cũng thừa nhận, về lâu dài thì sức khỏe giảm sút rõ rệt và ít có thời gian cho gia đình.

Sau 5 năm thi hành Bộ luật Lao động năm 2019, mặc dù đã tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế, tuy nhiên, tình trạng làm thêm giờ kéo dài vẫn gây áp lực lớn lên sức khỏe người lao động và an toàn nghề nghiệp. Để phát triển nguồn nhân lực bền vững, GS.TS Lê Vân Trình kiến nghị nghiên cứu điều chỉnh giảm thời giờ làm việc bình thường theo lộ trình. Cần từng bước luật hóa lộ trình giảm thời giờ làm việc từ 48 giờ xuống 44 giờ và tiến tới 40 giờ/tuần, phù hợp với xu hướng quốc tế và điều kiện phát triển của Việt Nam. Đồng thời, gắn chính sách với phát triển nguồn nhân lực bền vững: giảm dần sự phụ thuộc vào làm thêm giờ để tăng thu nhập, thay bằng nâng cao năng suất lao động và tiền lương cơ sở; lồng ghép chính sách nghỉ ngơi vào chiến lược quốc gia về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp.

Chia sẻ với báo chí, GS.TS Lê Vân Trình phân tích, nếu áp dụng thời gian làm việc 44 giờ/tuần thì chỉ cần lộ trình chuẩn bị từ 6 tháng hoặc 1 năm là đủ; nhưng để giảm xuống 40 giờ/tuần thì cần khoảng thời gian cho DN sắp xếp lại lao động, đặc biệt là những đơn vị không thể dừng sản xuất như điện lực, năng lượng, vận tải. Còn những DN sản xuất theo đơn hàng thì hoàn toàn thực hiện được ngay.

Khuyến khích tại doanh nghiệp đủ điều kiện

Bảo đảm thời giờ làm việc và nghỉ ngơi hợp lý chính là bảo vệ sức khỏe của người lao động, nguồn nhân lực quốc gia và nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước. Từ năm 2024, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã kiến nghị Bộ LĐTB&XH nghiên cứu sớm thực hiện quy định giảm số giờ làm việc bình thường đối với người lao động thấp hơn 48 giờ/tuần theo Nghị quyết số 101/2019/QH14. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế, khảo sát 154 nước chỉ có 2 nước áp dụng trên 48 giờ/tuần; khoảng 2/3 các quốc gia đã thực hiện mức từ 48 giờ trở xuống.

Ủng hộ lộ trình giảm thời gian làm việc xuống 44 giờ và tiến tới 40 giờ/tuần, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Matsuo Industries Việt Nam Nguyễn Hoàng Long cho rằng, nhiều nước phát triển đã giảm giờ làm việc để tăng năng suất lao động và cân bằng cuộc sống. Giảm giờ làm việc sẽ giúp người lao động giảm căng thẳng, mệt mỏi tích tụ; tăng thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc gia đình. Đồng thời, điều này cũng giúp giảm nguy cơ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp liên quan đến stress và quá tải. Nhiều nghiên cứu cho thấy, số giờ làm việc hợp lý giúp người lao động tập trung, sáng tạo hơn. Người lao động nghỉ ngơi tốt thì hiệu quả làm việc có thể tăng, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế bền vững.

“Công ty chúng tôi 100% vốn Nhật Bản đã xây dựng và thực hiện lộ trình giảm số giờ làm việc theo từng năm. Cụ thể, năm 2019 công ty thực hiện làm việc 263 ngày tương ứng 2.060 giờ/năm; năm 2020 là 259 ngày, 2.050 giờ; năm 2021 là 257 ngày, 2.035 giờ; năm 2022 là 255 ngày, 2.019 giờ; và năm 2023 đến nay là 254 ngày, với 2.011 giờ/năm. Dù số ngày làm việc giảm nhưng năng suất, chất lượng, hiệu quả, thu nhập của người lao động nhỉnh hơn trước. Tiến tới, công đoàn công ty sẽ thương lượng để có thể giảm tiếp số ngày làm việc vào các năm tiếp theo” – ông Nguyễn Hoàng Long chia sẻ.

TS Nguyễn Hữu Dũng – nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội thuộc Bộ LĐTB&XH (nay là Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước và Lao động thuộc Bộ Nội vụ) cũng đồng ý với kiến nghị giảm thời gian làm việc nhưng có lưu ý: Việc giảm thời gian làm việc tại Việt Nam cần được xem xét một cách cẩn trọng, dựa trên 4 yếu tố là: trình độ phát triển kinh tế, năng suất lao động, thu nhập bình quân của người lao động trong cả nước và cung cầu lao động. Việt Nam vẫn đang dựa nhiều vào thời gian lao động, nếu giảm đột ngột có thể dẫn đến năng suất lao động và thu nhập sụt giảm, nhất là tại các DN nhỏ chưa thể áp dụng dây chuyền công nghệ. Vì thế, chỉ nên khuyến khích những đơn vị có đủ điều kiện thực hiện giảm giờ làm xuống 44 giờ, tiến tới 40 giờ/tuần theo thỏa thuận giữa người lao động và chủ sử dụng lao động.

Hiện nay, người lao động làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm đã được giảm thời gian làm việc theo quy định. Việc Nhà nước tăng số ngày nghỉ lễ trong năm cũng là giải pháp giúp người lao động tái tạo sức lao động. Dù việc kiến nghị giảm thời gian làm việc là cần thiết nhưng cần lộ trình phù hợp để thúc đẩy kinh tế phát triển bền vững và bảo đảm thu nhập cho người lao động.