Giới hạn 10 nguyện vọng trong tuyển sinh đại học: vẫn nhiều tranh luận

Điều chỉnh nhằm bảo đảm tính công bằng

Theo dự thảo Quy chế tuyển sinh trình độ đại học và cao đẳng ngành giáo dục mầm non năm 2026, Bộ GD&ĐT đề xuất mỗi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 10 nguyện vọng xét tuyển vào các chương trình đào tạo, các trường khác nhau và phải sắp xếp theo thứ tự ưu tiên từ cao xuống thấp. Riêng với các chương trình đào tạo giáo viên, thí sinh chỉ được xét tuyển ở các nguyện vọng từ 1 đến 3.

Bộ GD&ĐT cho biết, điều chỉnh này nhằm bảo đảm tính công bằng, khách quan, minh bạch trong tuyển sinh; bảo vệ quyền lợi của thí sinh; nâng cao chất lượng đầu vào, đồng thời giảm chi phí xã hội và giảm áp lực cho hệ thống xét tuyển.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, việc cho phép đăng ký nguyện vọng không giới hạn đã khiến tổng số nguyện vọng trong mỗi mùa tuyển sinh tăng rất mạnh. Nếu năm 2023, cả nước có hơn 3,4 triệu nguyện vọng (trung bình mỗi thí sinh đăng ký 5,16 nguyện vọng), thì đến mùa tuyển sinh năm 2025, gần 850.000 thí sinh đã đăng ký hơn 7,6 triệu nguyện vọng, bình quân mỗi thí sinh đăng ký tới 9 nguyện vọng. Cá biệt, có thí sinh đăng ký tới trên 200 nguyện vọng.

Lý giải việc Bộ đề xuất giới hạn ở 10 nguyện vọng, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT) cho biết, phân tích dữ liệu tuyển sinh những năm gần đây cho thấy, thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng 1 chiếm 35,1%; trúng tuyển ở các nguyện vọng dưới 10 chiếm tới 98,5%. Trong khi đó, số thí sinh trúng tuyển và nhập học ở các nguyện vọng lớn hơn 10 là rất thấp, chỉ chiếm khoảng 1%.

“Đề xuất 10 nguyện vọng cho mỗi thí sinh là hợp lý. Điều này vừa giúp tiết kiệm chi phí cho thí sinh, rút ngắn thời gian xét tuyển, vừa đòi hỏi các em phải tìm hiểu nghiêm túc hơn về ngành nghề đào tạo, xác định rõ năng lực, sở trường và định hướng của bản thân” - GS.TS Nguyễn Tiến Thảo nhấn mạnh.

Nhiều cơ sở đào tạo cũng ủng hộ quan điểm này. PGS.TS Nguyễn Văn Thụ – Trưởng phòng Đào tạo, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 cho rằng, phần lớn thí sinh trúng tuyển tập trung ở các nguyện vọng ưu tiên cao, đặc biệt là hai nguyện vọng đầu. Đây là xu hướng phổ biến, phản ánh mức độ yêu thích ngành học và sự lựa chọn có chủ đích của người học.

Thống kê nội bộ của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 cho thấy, trong tổng số gần 4.000 sinh viên trúng tuyển mỗi năm, đa số trúng tuyển ở hai nguyện vọng đầu tiên. Riêng mùa tuyển sinh 2025, các ngành đào tạo giáo viên của trường được giao 2.441 chỉ tiêu nhưng số thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 đã vượt 10.500, tất cả các ngành đều vượt chỉ tiêu ngay từ nguyện vọng đầu.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Thụ, các nguyện vọng xếp ở vị trí xa thường mang tính dự phòng, thí sinh ít tìm hiểu kỹ và thiếu sự gắn bó thực sự. Hệ quả là sau khi nhập học, một bộ phận sinh viên dao động, xin bảo lưu hoặc bỏ học để thi lại, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và sự ổn định của nhà trường.

Chia sẻ về việc siết nguyện vọng xét tuyển theo dự thảo quy định mới của Bộ GD&ĐT, em Nguyễn Hoài Phương (học sinh lớp 12, Hà Nội) cho rằng, việc giới hạn nguyện vọng là cần thiết để học sinh có trách nhiệm hơn khi đăng ký. “Khi không giới hạn, nhiều bạn đăng ký rất nhiều nguyện vọng với tâm lý “kiểu gì cũng đỗ”. Nếu chỉ có 10 nguyện vọng, chúng em sẽ phải suy nghĩ kỹ ngay từ đầu” - Hoài Phương nói.

Nên mở rộng thêm nguyện vọng

Dù đồng tình với chủ trương giảm số lượng nguyện vọng, nhiều chuyên gia và đại diện các trường đại học cho rằng, mức tối đa 10 nguyện vọng có thể vẫn còn quá hẹp, cần được cân nhắc mở rộng.

TS Lê Anh Đức – Trưởng phòng Quản lý đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân nhận định, dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 có nhiều điều chỉnh tích cực nhằm đảm bảo công bằng trong toàn hệ thống. Tuy nhiên, việc giới hạn số nguyện vọng ở mức 10 có thể tạo ra tác động lớn đối với cả thí sinh lẫn các trường.

“Bộ GD&ĐT có cơ sở khi đưa ra con số 10 nhưng điều này không hoàn toàn đúng với mọi nhóm trường. Với những trường có hàng trăm mã xét tuyển, trước đây thí sinh có thể đăng ký nhiều nguyện vọng để tăng khả năng trúng tuyển. Khi bị giới hạn, cơ hội của thí sinh sẽ giảm, đồng thời các trường có nguy cơ không tuyển đủ ở một số ngành” - TS Lê Anh Đức phân tích.

Ngoài ra, việc thay đổi khá đột ngột khi thời gian đến kỳ thi không còn nhiều cũng khiến các trường khó kịp điều chỉnh chiến lược tư vấn tuyển sinh. Theo TS Lê Anh Đức, cần có lộ trình phù hợp để các cơ sở đào tạo và thí sinh có thời gian thích nghi.

Từ thực tiễn tuyển sinh, Phó Trưởng phòng Truyền thông và Tuyển sinh, Trường Đại học Thương mại Nguyễn Quang Trung cho rằng, dù việc giới hạn nguyện vọng là hợp lý, Bộ GD&ĐT nên cân nhắc nâng mức tối đa lên 15 nguyện vọng. Theo ông Nguyễn Quang Trung, trong bối cảnh các trường ngày càng mở rộng và đa dạng hóa chương trình đào tạo, một ngành học có thể có nhiều chương trình khác nhau, thí sinh dễ đăng ký nhiều nguyện vọng cho cùng một ngành tại một trường.

“Khi chỉ có 10 nguyện vọng, nhiều thí sinh sẽ phải chọn phương án an toàn, đăng ký vào các ngành thấp hơn năng lực để tránh rủi ro. Điều này có thể khiến các em không được học đúng ngành yêu thích, dẫn đến tâm lý chán nản, thậm chí bỏ học sau này” - ông Trung cảnh báo.

Một cán bộ quản lý đại học khối sư phạm cũng cho biết, dù số lượng không nhiều, nhưng thực tế vẫn có thí sinh trúng tuyển ở các nguyện vọng trên 10. Điều đó cho thấy, việc giới hạn cứng ở con số 10 có thể bỏ sót một bộ phận người học.

Từ đó, nhiều ý kiến đề xuất Bộ GD&ĐT nên cân nhắc nới giới hạn lên 15 - 20 nguyện vọng, vừa đảm bảo giảm tải cho hệ thống, vừa mở rộng cơ hội lựa chọn cho thí sinh, đặc biệt trong giai đoạn chuyển đổi chính sách.

Dự thảo Quy chế tuyển sinh năm 2026 vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến. Việc Bộ GD&ĐT chốt ở mức 10, 15 hay 20 nguyện vọng cần được cân nhắc trên cơ sở dữ liệu, thực tiễn cũng như lắng nghe ý kiến của thí sinh, phụ huynh, giáo viên và các bên liên quan.

Tuy nhiên, dù phương án nào được lựa chọn, một điểm chung được các chuyên gia nhấn mạnh là thí sinh cần nâng cao trách nhiệm khi đăng ký nguyện vọng. Thay vì rải nguyện vọng một cách cảm tính, mỗi thí sinh cần thực sự hiểu mình, hiểu ngành, hiểu trường; đồng thời cân nhắc thật kỹ năng lực, sở trường, định hướng nghề nghiệp dài hạn. Từ đó, sẽ tăng trách nhiệm và trân trọng từ ngay nguyện vọng đăng ký đầu tiên.