Gỡ bài toán vốn cho startup công nghệ

Nhiều rào cản tiếp cận vốn

Trong kỷ nguyên số hóa toàn cầu, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ tạo động lực mà còn là chìa khóa để Việt Nam vươn mình phát triển. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần một hệ thống tài chính mạnh mẽ, trong đó thị trường vốn đóng vai trò trung tâm - không chỉ cung cấp nguồn lực tài chính mà còn tạo niềm tin cho nhà đầu tư, giúp phát triển các startup công nghệ.

Thực tế tại Việt Nam, dù hệ sinh thái khởi nghiệp đã phát triển mạnh mẽ, nhưng số lượng “kỳ lân” vẫn còn hạn chế do những vướng mắc trong cơ chế hỗ trợ, đặc biệt là việc khơi thông dòng vốn. Tính đến cuối năm 2021, Việt Nam có 4 kỳ lân công nghệ được công nhận: VNG, MoMo, VNLife (VNPay) và Sky Mavis.

Viện Chiến lược phát triển kinh tế số đánh giá, hiện nay, Việt Nam đã có một số công ty công nghệ có tiềm năng cạnh tranh trên trường quốc tế, song các DN này không thể lớn do gặp rào cản về huy động vốn để phát triển quy mô. Cụ thể, theo quy định của Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 năm 2019, để thực hiện huy động vốn từ công chúng (IPO) trên sàn chứng khoán Việt Nam, DN cần bảo đảm có lợi nhuận trong 2 năm liên tiếp trước khi đăng ký IPO và không có lỗ lũy kế. Quy định này là rất khó thực hiện đối với các startup công nghệ, bởi giai đoạn đầu tư ban đầu thường kèm theo thua lỗ tạm thời do chi phí đầu tư cao cho nghiên cứu và phát triển,

TS Trần Văn – Viện trưởng Viện Chiến lược Phát triển Kinh tế số phân tích, tất cả các hình thức huy động vốn cũng chỉ đáp ứng được một giai đoạn nhất định khi quy mô của DN startup còn khiêm tốn. Trong quá trình phát triển, các startup đều hướng đến việc huy động IPO và coi đây là thước đo thành công và cột mốc đánh dấu sự trưởng thành của startup, trở thành một DN hoàn thiện đóng góp đầy đủ cho nền kinh tế, xã hội của đất nước. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là thị trường vốn tại Việt Nam nhìn chung chưa phát triển đồng bộ, vì vậy chưa cung cấp đầy đủ các sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu, đặc thù của nhiều đối tượng trên thị trường, đặc biệt là các startup công nghệ.

Dưới góc độ công ty quản lý quỹ ở Việt Nam, Tổng Giám đốc SSI Asset Management Nguyễn Ngọc Anh cho biết, với đặc thù của DN công nghệ không có tài sản hay bất động sản. Trong khi, việc giới thiệu tiềm năng bản thân là một vấn đề tương đối trừu tượng đối với các DN công nghệ. Bởi vì tài sản lớn nhất của các DN công nghệ chính là trí tuệ, chính là chất xám. Điều này dẫn đến rào cản khó tiếp cận với các nguồn vốn truyền thống.

Cũng theo bà Nguyễn Ngọc Anh, Việt Nam có triển vọng trở thành điểm đến hàng đầu cho đầu tư nước ngoài vào công nghệ. Nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến thị trường công nghệ Việt Nam, nhưng họ gặp khó khăn khi tìm kiếm DN để đầu tư do rào cản về IPO và chiến lược thoái vốn. Thực tế, điều kiện niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam yêu cầu DN phải có lợi nhuận liên tiếp hai năm, điều này vô hình trung trở thành rào cản lớn đối với các startup công nghệ. “Nhà đầu tư hiện vẫn còn quan ngại về các yếu tố rủi ro như cơ chế IPO và chiến lược thoái vốn. Họ mong đợi các chính sách để tạo dựng thị trường mang tính ổn định cao hơn, từ đó giúp họ hoạch định chiến lược và xây dựng mô hình kinh doanh vững chắc, dài hạn hơn” - bà Nguyễn Ngọc Anh chỉ ra.

Xây dựng niềm tin cho nhà đầu tư

Theo các chuyên gia, để DN công nghệ Việt Nam bứt phá, cần có những chính sách đột phá trong thị trường vốn. Các giải pháp như nới lỏng điều kiện IPO, xây dựng sàn giao dịch riêng cho DN công nghệ và thu hút nhân tài sẽ là những bước đi quan trọng giúp Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo trong khu vực.

Giám đốc Điều hành Boston Consulting Group Việt Nam Il-Dong Kwon, đánh giá cao việc Chính phủ đã có những quyết sách trong việc khuyến khích nguồn lực cho đổi mới sáng tạo như Quyết định số 1236/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia về ứng dụng và phát triển công nghệ chuỗi khối (blockchain) đến năm 2025, định hướng đến năm 2030... Đó là những nền tảng về mặt chính sách vững chắc để giúp cho Việt Nam có thể triển khai và hướng đến mục tiêu quan trọng này.

Hơn nữa, Việt Nam có lợi thế lớn với dân số trẻ am hiểu công nghệ, lực lượng kỹ sư tài năng và tốc độ chuyển đổi số nhanh. Những lĩnh vực như fintech, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử hay blockchain đang có tiềm năng rất lớn. Tuy nhiên, việc tiếp cận vốn và cơ chế thoái vốn chưa thực sự thuận lợi. “Việt Nam cần tháo gỡ những rào cản về mặt pháp lý, về mặt thể chế để tạo điều kiện cho thị trường vốn phát triển” – ông Il-Dong Kwon khuyến nghị.

Cùng quan điểm, TS Trần Văn, Viện trưởng Viện Chiến lược Phát triển Kinh tế số cho rằng, Việt Nam có thể học hỏi từ các thị trường quốc tế. Theo đó, các quốc gia như Trung Quốc, Mỹ, Singapore đã thiết lập những cơ chế linh hoạt hơn để hỗ trợ startup công nghệ IPO, giúp họ huy động vốn hiệu quả hơn. Cần cho phép DN công nghệ niêm yết mà không bị ràng buộc bởi điều kiện không lỗ lũy kế, đặc biệt là trên các sàn như HOSE, HNX hoặc Trung tâm Tài chính quốc tế.

Sau 12 năm đầu tư vào MoMo và một loạt quỹ đầu tư mạo hiểm, ông Minh Đỗ, đại diện Warburg Pincus góp ý, Luật Chứng khoán đưa ra một số quy định quá chặt chẽ đối với các DN startup, chẳng hạn như không có lỗ lũy kế. Với các startup công nghệ, tương lai của họ không bị quyết định bởi lỗ lũy kế cho đến thời điểm này. Như vậy, họ có thể có những lỗ lũy kế, nhưng vẫn có tiềm năng phát triển và thu hút được các nhà đầu tư. Chính vì vậy, nên để cho nhà đầu tư tự đánh giá sự tương tác này, thay vì hạn chế đối tượng có thể niêm yết.

“Tôi nghĩ rằng, cần có những sửa đổi về mặt chính sách để tạo thuận lợi hơn cho các startup, giúp họ có thể niêm yết trên thị trường và đẩy nhanh quá trình này, đẩy nhanh khả năng tạo thêm cơ hội thoái vốn ở mỗi giai đoạn cho các nhà đầu tư” – ông Minh Đỗ góp ý.