Hà Nội khơi thông nguồn lực văn hóa, tạo sức bật cho phát triển Thủ đô

PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã nhấn mạnh như vậy tại Chương trình Thời sự đặc biệt được truyền hình trực tiếp từ Trường quay S1 – Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, tối 27/2.

Văn hóa thấm sâu vào quản trị và đời sống

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt ra một yêu cầu rất rõ: các giá trị văn hóa phải “thấm sâu” vào toàn bộ lĩnh vực của đời sống con người. Điều này thể hiện rõ trong việc Hà Nội tổ chức cho Nhân dân Thủ đô đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 với nhiều điểm mới từ không gian cảnh quan, lễ hội truyền thống, hoạt động văn hóa cộng đồng đến việc hạ hàng rào công viên tạo không gian mở, bảo đảm an sinh, trật tự đô thị. PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, bây giờ ở Hà Nội, văn hóa thực sự thấm sâu vào đời sống xã hội, giúp quản trị xã hội tốt hơn.

Nhìn rộng và xa hơn, đây là quá trình trưởng thành của Hà Nội trong quản lý văn hóa, quản trị văn hóa ở Thủ đô, khi tham gia vào Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO năm 2019 và từ đó đã giúp biến Hà Nội thành những không gian sáng tạo. Và, khi chúng ta xây một con đường không chỉ để đi mà là một điểm nhấn đô thị; xây dựng một ngôi nhà không chỉ để ở mà là một biểu tượng mới của Thủ đô. Khi chúng ta quan niệm một công viên không chỉ là nơi đến tập thể dục mà thực sự là một không gian sáng tạo để người dân được hưởng thụ những thành tựu trong phát triển của Thủ đô.

Lúc đó, những sáng tạo và văn hóa, sức mạnh và văn hóa được thể hiện rõ hơn ở trong đời sống xã hội Thủ đô. Điều này là tín hiệu vô cùng tích cực để chúng ta khai thác được những giá trị văn hóa của Thủ đô khi chúng ta luôn luôn tự hào Hà Nội là Thủ đô ngàn năm văn hiến, là một biểu tượng, nơi tỏa sáng những giá trị văn hóa của đất nước. Khi chúng ta cộng hưởng với tinh thần của Nghị quyết số 80- NQ/TW của Bộ Chính trị sẽ giúp Hà Nội quản trị văn hóa tốt hơn và quản trị xã hội tốt hơn từ văn hóa.

Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu, Hà Nội cần đặt "Văn hiến - bản sắc - sáng tạo" ở vị trí trung tâm của mọi định hướng phát triển Thủ đô, coi đó là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, là căn cốt hình thành bản lĩnh, trí tuệ và sức vươn của Hà Nội, làm nền tảng để Thủ đô khẳng định vai trò đầu tàu, vị thế dẫn dắt và sức lan tỏa của quốc gia trong thời kỳ mới.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Hà Nội vô cùng đặc biệt ở rất nhiều phương diện. Đó là lý do để chúng ta mong muốn phát huy hơn nữa những giá trị của Hà Nội, đặc biệt là các giá trị văn hóa. Trên thực tế, chúng ta đã quan tâm đến điều này từ khá lâu và bây giờ là cơ hội mới để quan tâm nhiều hơn nữa. Ví dụ, chúng ta nhắc đến người Hà Nội thanh lịch, văn minh, đó là những giá trị đã được đúc kết qua hàng ngàn năm lịch sử.

Chúng ta có rất nhiều di tích lịch sử, không chỉ là biểu tượng của Hà Nội mà là của Việt Nam như Khuê Văn Các, Tháp Rùa hay những công trình mới như Trung tâm Triển lãm Việt Nam... Tất cả những kết tinh của lịch sử, tinh thần giá trị Việt Nam đó chúng ta cần phải gìn giữ. Để gìn giữ những giá trị đặc biệt quan trọng không chỉ của Hà Nội, mà cả nước, Thủ đô cần phải thực hiện nhiều giải pháp khác nhau, trong đó hình thành một hệ sinh thái sáng tạo, thuận lợi cho sự phát triển văn hóa. Để từ đó chúng ta kết nối được nguồn lực, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển văn hóa vừa đậm đà bản sắc dân tộc nhưng vừa lan tỏa những giá trị văn minh của thế giới.

Con người làm trung tâm chiến lược phát triển văn hóa Thủ đô

Hà Nội là địa phương đầu tiên trên cả nước ban hành Nghị quyết chuyên đề về phát triển công nghiệp văn hóa, xác định đây là một động lực tăng trưởng mới. Đó là Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22/2/2022 của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hoá trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 nhằm thúc đẩy phát triển văn hoá, con người Hà Nội theo hướng bền vững, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, phát triển công nghiệp văn hóa không đơn thuần là thương mại hóa sản phẩm văn hóa, mà là nâng tầm giá trị sáng tạo dựa trên nền tảng bản sắc.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam - Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Chính phủ, trong thời gian rất nhanh và ngắn, Hà Nội đi đầu trong việc ban hành Nghị quyết về công nghiệp văn hóa. Đây là nét đặc sắc thể hiện sự tiên phong của Hà Nội trong phát triển công nghiệp văn hóa để xứng với lợi thế, tiềm năng, tầm nhìn của Thủ đô. Các lát cắt của đời sống xã hội đều thấm văn hóa vào, đấy là cách công nghiệp văn hóa Thủ đô hình thành đa tuyến, đa tầng, đa hướng, không chỉ dừng ở khía cạnh bảo tồn mà đặc biệt là hướng tới sáng tạo.

Trước đây, chúng ta chỉ bảo tồn di sản nhưng hiện nay khi mở rộng ra, văn hóa có sức sáng tạo vô tận, công nghiệp văn hóa là không gian, cơ hội vô tận cho con người và sức sáng tạo của con người mà Hà Nội đang có lợi thế rất rõ. Ví dụ, Trung tâm Triển lãm Việt Nam được hoàn thành trong một thời gian ngắn, là nơi hội tụ các tài năng Việt Nam, nhiều show biểu diễn được tổ chức tại đây đáp ứng nhu cầu cao của nhiều thế hệ, cho thấy sức hấp dẫn của một ngành công nghiệp văn hóa.

“Theo tôi, Trung tâm Triển lãm Việt Nam không chỉ là nơi triển lãm dành cho người Việt Nam, không chỉ là nơi tổ chức show diễn của Việt Nam mà là trung tâm hội tụ tinh hoa kinh tế, hội chợ, nơi tổ chức show diễn quốc tế. Khi làm được như vậy sẽ trở thành sức bật cho phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô, kéo thế giới về Việt Nam, vừa giữ được bản sắc, vừa mở không gian sáng tạo”- PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh.

Trong tầm nhìn phát triển văn hóa Thủ đô giai đoạn mới, nhiều chuyên gia cho rằng cần đặt con người ở vị trí trung tâm, đồng thời xử lý hài hòa các mối quan hệ: truyền thống và hiện đại; dân tộc và quốc tế; bảo tồn và phát triển. Để làm được điều đó, ba yếu tố được coi là then chốt gồm: hạ tầng văn hóa; huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, ba thành tố hạ tầng – nguồn lực - nhân lực chính là 3 yếu tố rất quan trọng để Hà Nội phát triển văn hóa trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, nếu phải chọn ưu tiên hàng đầu thì yếu tố con người là quan trọng nhất. Trong đó, Thủ đô Hà Nội có ưu thế đặc biệt, là nơi tụ nhân, tụ tài của cả nước. Không có thành phố nào có nhiều văn nghệ sĩ, nhà khoa học, tài năng như Hà Nội. Điều quan trọng là làm sao phát huy, để các tài năng này trở thành động lực phát triển cho Hà Nội, đưa tài năng sáng tạo này tạo ra giá trị mới cho Thủ đô.

Để kết nối 3 lực lượng hạ tầng - nguồn lực - nhân lực thì phải thay đổi tư duy quản lý, từ quản lý hành chính máy móc trước kia sang quản trị hiện đại, phát huy tốt nhất tài năng sáng tạo của đội ngũ văn nghệ sĩ, những người làm văn hóa, kinh tế, công nghiệp văn hóa. Trên cơ sở đó, Hà Nội hình thành một hệ sinh thái sáng tạo hoàn chỉnh.

Trong mọi giai đoạn phát triển, niềm tin xã hội là yếu tố nền tảng để tạo sự đồng thuận và sức mạnh cộng đồng. Khi văn hóa được thực hành một cách thực chất - từ ứng xử nơi công cộng, tinh thần trách nhiệm, đến minh bạch và chuẩn mực trong quản trị thì niềm tin cũng được bồi đắp.

Nhìn lại chặng đường vừa qua có thể thấy, văn hóa Thủ đô không chỉ được gìn giữ mà đang phát triển theo chiều sâu và ngày càng lan tỏa mạnh mẽ. Hệ thống thiết chế văn hóa từ Thành phố đến cơ sở được đầu tư đồng bộ; các không gian sáng tạo, lễ hội truyền thống, hoạt động nghệ thuật cộng đồng ngày càng phong phú. Công nghiệp văn hóa từng bước khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng mới, đóng góp tích cực vào kinh tế - xã hội. Đặc biệt, việc xây dựng nếp sống văn minh đô thị, ứng xử thanh lịch, gìn giữ di sản gắn với phát triển du lịch đã góp phần nâng cao hình ảnh một Hà Nội văn hiến, văn minh và hiện đại.

Những kết quả đó cho thấy, văn hóa thực sự đang trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới. Thành phố tiếp tục thể hiện rõ quyết tâm cụ thể hóa chỉ đạo của Trung ương và Tổng Bí thư Tô Lâm khi nhấn mạnh yêu cầu, Hà Nội cần đặt "Văn hiến - bản sắc - sáng tạo" ở vị trí trung tâm của mọi định hướng phát triển Thủ đô, coi đó là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, là căn cốt hình thành bản lĩnh, trí tuệ và sức vươn của Hà Nội, làm nền tảng để Thủ đô khẳng định vai trò đầu tàu, vị thế dẫn dắt và sức lan tỏa của quốc gia trong thời kỳ mới.