Hà Nội mở rộng không gian xanh, từng bước xây dựng đô thị sinh thái

Phát triển đồng bộ rừng và cây xanh đô thị

Ngày 15-6-2026, HĐND thành phố Hà Nội ban hành Nghị quyết số 38/2026/NQ-HĐND quy định một số nội dung, cơ chế, chính sách về quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng và phát triển bền vững diện tích rừng; quy định về phát triển cây xanh, cây trồng phân tán trên địa bàn thành phố. Nghị quyết được ban hành nhằm cụ thể hóa Điểm g và h, Khoản 2, Điều 24 Luật Thủ đô năm 2026, tạo cơ sở pháp lý cho việc quản lý thống nhất tài nguyên rừng và mở rộng không gian xanh.

Nghị quyết quy định công tác quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng và phát triển rừng phải bảo đảm tính thống nhất, liên thông của hệ sinh thái, gắn kết chặt chẽ với không gian sinh thái liên vùng và thực hiện thống nhất theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Thành phố khuyến khích phát huy giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng, phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng, nghiên cứu khoa học và giáo dục môi trường theo quy định của pháp luật. Việc triển khai các hoạt động này phải phù hợp với phương án quản lý rừng bền vững, đề án, dự án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Cùng với chính sách về rừng, nghị quyết cũng dành một chương quy định phát triển cây xanh đô thị và cây trồng phân tán, mở ra hướng khai thác hiệu quả những quỹ đất công chưa được giao, chưa cho thuê hoặc chưa sử dụng. Theo đó, việc phát triển cây xanh trên các khu đất này phải căn cứ vào thời gian dự kiến sử dụng đất, bảo đảm vừa bổ sung không gian xanh, vừa không ảnh hưởng đến kế hoạch thực hiện các dự án theo quy hoạch.

Đối với quỹ đất dự kiến để trống dưới 5 năm, thành phố ưu tiên cải tạo thảm cỏ, trồng hoa ngắn ngày, bố trí chậu cây di động, sân chơi cộng đồng, công viên mở tạm thời và quảng trường xanh quy mô nhỏ. Cây bóng mát được lựa chọn theo hướng thuận lợi cho việc di dời khi Nhà nước thu hồi đất. Với quỹ đất có thời gian để trống trên 5 năm, thành phố khuyến khích đầu tư công viên sinh thái kết hợp không gian mặt nước. Việc phát triển cây xanh không làm thay đổi mục đích sử dụng đất dài hạn; không hình thành công trình kiên cố hoặc tài sản cố định gây ảnh hưởng đến việc thu hồi đất, triển khai dự án theo quy hoạch được duyệt.

Nghị quyết cũng khuyến khích tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư tham gia trồng cây phân tán. UBND xã, phường có trách nhiệm xây dựng kế hoạch trồng cây hằng năm, tổ chức thực hiện, thống kê, theo dõi và bảo vệ cây thuộc phạm vi quản lý. Thành phố bảo đảm kinh phí theo kế hoạch, đồng thời tiếp nhận các nguồn lực xã hội hóa để mở rộng diện tích cây xanh.

Về lựa chọn chủng loại, nghị quyết ưu tiên cây bản địa, cây có khả năng lọc bụi, hấp thụ tiếng ồn, thích nghi tốt với điều kiện khí hậu đô thị, dễ chăm sóc và có giá trị cảnh quan. Các loại cây bóng mát phải bảo đảm an toàn giao thông, hạn chế nguy cơ gãy đổ trong mùa mưa bão.

Những quy định này đặt nền tảng cho việc phát triển cây xanh theo hướng có kế hoạch, phù hợp đặc điểm từng khu vực, thay vì chỉ tập trung vào những đợt trồng cây riêng lẻ. Đặc biệt, trong bối cảnh quỹ đất nội đô hạn chế, việc tận dụng đất công chưa sử dụng hiệu quả, phát triển cây xanh tại các không gian nhỏ và kết hợp cây xanh với mặt nước, hạ tầng kỹ thuật sẽ góp phần tăng diện tích xanh mà không phụ thuộc hoàn toàn vào việc mở thêm quỹ đất lớn.

Từ trồng cây đến quản trị hạ tầng xanh đô thị

Tiếp nối cơ sở chính sách từ nghị quyết của HĐND thành phố, ngày 12-10-2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 143/2026/QĐ-UBND về quản lý công viên, cây xanh, mặt nước trên địa bàn Hà Nội. Quy định mới đặt ra yêu cầu phát triển cây xanh đồng bộ với quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật và cảnh quan đô thị; đồng thời tăng cường bảo vệ cây hiện hữu, phân định trách nhiệm quản lý và huy động các nguồn lực xã hội để mở rộng không gian xanh.

Một trong những điểm nhấn của quyết định là đưa yêu cầu về cây xanh vào ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế và triển khai dự án, thay vì chỉ bổ sung sau khi công trình hoàn thành. Các dự án đầu tư phát triển đô thị phải bảo đảm chỉ tiêu về diện tích, mật độ đất cây xanh theo quy hoạch được duyệt. Trước khi phê duyệt phương án kiến trúc cảnh quan, phải lập phương án bố trí cây xanh trên mặt đứng công trình, phù hợp với thiết kế đô thị.

Đối với các dự án xây dựng, cải tạo vỉa hè, dải phân cách, đảo giao thông, mở rộng đường và các hạng mục có ảnh hưởng đến cây xanh hiện hữu, chủ đầu tư phải lập phương án xử lý cây, phối hợp với đơn vị quản lý để thống nhất biện pháp bảo vệ, hạn chế tối đa việc chặt hạ, dịch chuyển hoặc chặt rễ cây. Việc trồng mới cũng phải bảo đảm phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, an toàn giao thông, hạ tầng kỹ thuật và cảnh quan; ưu tiên các loài cây có khả năng chống chịu thời tiết khắc nghiệt.

Quyết định đồng thời quy định cụ thể trách nhiệm chăm sóc, bảo tồn và thay thế cây xanh. Cây phải được kiểm tra định kỳ, đánh giá nguy cơ gãy đổ, sâu bệnh và mức độ an toàn để có biện pháp xử lý kịp thời. Các cây cổ thụ cần bảo tồn, cây di sản, cây quý hiếm được chú trọng quản lý, chăm sóc. Công tác thống kê, đánh số cây và cập nhật dữ liệu về số lượng, chủng loại, chất lượng, vị trí cây xanh cũng được đặt ra nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.

Về tổ chức thực hiện, Sở Xây dựng Hà Nội là cơ quan đầu mối tham mưu UBND thành phố quản lý nhà nước về công viên, cây xanh, mặt nước; chủ trì hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện quy định, rà soát các dự án để bảo đảm chỉ tiêu cây xanh, xây dựng kế hoạch đầu tư phát triển, tổng hợp nhu cầu của các địa phương, đơn vị và cập nhật cơ sở dữ liệu.

UBND cấp xã và Ban Quản lý các khu công nghệ cao, khu công nghiệp thành phố thực hiện nhiệm vụ quản lý theo phân cấp. Thành phố cũng khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư, trồng, chăm sóc, bảo vệ cây xanh, cải tạo công viên, vườn hoa, nhưng phải bảo đảm công khai, minh bạch và giữ nguyên chức năng phục vụ cộng đồng của đất công viên, vườn hoa.

Theo PGS.TS Nguyễn Minh Thanh, Hội Khoa học kỹ thuật lâm nghiệp Việt Nam (nguyên giảng viên cao cấp Trường Đại học Lâm nghiệp Hà Nội), khi lựa chọn cây bóng mát, Hà Nội cần chú trọng sự phù hợp với điều kiện sinh thái, bên cạnh các tiêu chí về dáng cây, độ bền và khả năng chống chịu trong môi trường đô thị khắc nghiệt. Để hình thành không gian xanh gần với rừng tự nhiên trong đô thị, Hà Nội cần áp dụng nguyên tắc mỗi loài chiếm không quá 20% tổng số cây. Việc trồng đan xen cần dựa trên đặc điểm từng loài, vừa bảo đảm tính đa dạng, vừa tạo cảnh quan đẹp cho đường phố, trong đó ưu tiên cây bản địa. Với cây nhập khẩu, Hà Nội cần lựa chọn những loài đã được trồng thành công tại Việt Nam, tránh đưa vào trồng những loài chưa từng được trồng trong nước.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Trần Hữu Bảo cho biết, việc xây dựng cách tiếp cận tổng thể xuất phát từ yêu cầu khắc phục những hạn chế trong phát triển cây xanh như: Chủng loại cây trên một số tuyến phố chưa đồng bộ, công viên phân bố chưa đều, tiện ích tại một số nơi xuống cấp và dữ liệu quản lý chưa đầy đủ.

Cũng theo ông Trần Hữu Bảo, giai đoạn 2026-2030, Sở Xây dựng Hà Nội sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, tiêu chí và hướng dẫn kỹ thuật; kiểm soát chặt chỉ tiêu cây xanh trong các dự án; xây dựng cơ sở dữ liệu số, cải tạo công viên hiện hữu và phát triển các công viên mới theo danh mục ưu tiên. Thành phố cũng định hướng khai thác các ô đất xen kẹt, đất chưa sử dụng để bổ sung cây xanh, đồng bộ hóa cây xanh đường phố bằng các giống cây bản địa có sức chống chịu cao, đồng thời phát triển không gian công cộng gắn với trục cảnh quan sông Hồng.

Thành phố phấn đấu đến năm 2030, diện tích cây xanh đô thị đạt trên 10m²/người. Hà Nội hướng tới hình thành mạng lưới công viên, vườn hoa, mặt nước và hành lang xanh liên kết toàn thành phố. Việc triển khai đồng bộ các quy định và kế hoạch phát triển được kỳ vọng góp phần nâng cao chất lượng cảnh quan, môi trường sống và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của đô thị.