Hà Nội: nâng tầm hiệu quả giám sát của HĐND từ đổi mới tư duy đến đổi mới cách làm

Chất vấn: điểm nhấn trong hoạt động giám sát

Một trong những dấu ấn nổi bật trong hoạt động của HĐND các cấp thành phố Hà Nội nhiệm kỳ 2021 - 2026 chính là sự chuyển biến rõ nét về hiệu quả giám sát. Hoạt động giám sát tại kỳ họp đã có bước chuyển quan trọng theo hướng thực chất và chiều sâu hơn. Thường trực HĐND chủ động chỉ đạo các Ban tiến hành khảo sát, thu thập thông tin từ sớm, tạo cơ sở để thẩm tra kỹ lưỡng các báo cáo của UBND, Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân và các cơ quan liên quan.

Công tác theo dõi, tổng hợp và giám sát việc thực hiện các báo cáo được tăng cường theo đúng thẩm quyền. Nhiều nội dung quan trọng liên quan đến chấp hành pháp luật, triển khai nghị quyết của HĐND được yêu cầu báo cáo định kỳ, phân công rõ trách nhiệm theo dõi cho từng Ban của HĐND. Qua đó, giám sát tại kỳ họp không còn dừng lại ở “nghe báo cáo” mà từng bước trở thành quá trình đối chiếu giữa báo cáo và thực tiễn, giữa kết quả đạt được và những tồn tại, hạn chế cần làm rõ.

Trong các hình thức giám sát của HĐND, phiên chất vấn và trả lời chất vấn tiếp tục được khẳng định là điểm nhấn nổi bật, thể hiện rõ nhất vai trò giám sát trực tiếp của HĐND. Thực tiễn cho thấy, các phiên chất vấn tại kỳ họp HĐND TP trong nhiệm kỳ 2021 - 2026 không chỉ tăng về số lượng mà quan trọng hơn là nâng cao rõ rệt về chất lượng và hiệu quả.

Trong nhiệm kỳ vừa qua, HĐND TP đã tổ chức thực hiện 8 phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại các kỳ họp với nhiều nội dung quan trọng liên quan đến các vấn đề dân sinh bức xúc, được cử tri và Nhân dân quan tâm như: việc thúc đẩy thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố; chất vấn về công tác quản lý, khai thác, sử dụng quỹ nhà, đất thuộc quản lý Nhà nước trên địa bàn thành phố; công tác bảo vệ môi trường trong quản lý hoạt động thoát nước và xử lý nước thải trên địa bàn thành phố...

Kết quả phiên chất vấn đã cho thấy các vấn đề được HĐND TP lựa chọn chất vấn là “trúng và đúng”, quan trọng, thiết thực, tác động lớn và phù hợp với thực tiễn đặt ra cho thành phố, đáp ứng nguyện vọng, sự mong mỏi của cử tri và Nhân dân Thủ đô. Qua theo dõi những lời hứa và các nội dung cam kết của UBND TP và các sở, ngành, đơn vị, trên 90% các nội dung chất vấn đã được triển khai đạt kết quả cụ thể, đáp ứng yêu cầu.

Dấu ấn của những đổi mới trong hoạt động chất vấn

Điểm đổi mới và rất hiệu quả trong hoạt động chất vấn tại các kỳ họp thường lệ của HĐND thành phố Hà Nội nhiệm kỳ 2021 - 2026 là công tác chuẩn bị cho hoạt động chất vấn được Thường trực HĐND TP chỉ đạo các Ban của HĐND và Văn phòng rà soát, kỹ lưỡng, triển khai khảo sát thực địa và làm việc với một số cơ quan, đơn vị về nội dung, chủ đề chất vấn. Việc thực hiện các kết luận, nghị quyết chất vấn tại các kỳ trước được xem xét, trao đổi, đánh giá các nội dung chưa được giải quyết để các cơ quan tiếp tục triển khai, tháo gỡ.

Đồng thời, phiên chất vấn cũng tiếp tục được đổi mới theo hướng "hỏi nhanh, đáp gọn". Đại biểu tranh luận để làm rõ thêm các nội dung, vấn đề chất vấn đối với các nội dung các thành viên UBND TP, thủ trưởng các sở, ngành liên quan đã báo cáo, trả lời chất vấn. Do đó, hoạt động chất vấn không còn mang tính “hỏi - đáp” đơn thuần, mà đã trở thành diễn đàn đối thoại, tranh luận thẳng thắn, làm rõ trách nhiệm và giải pháp thực hiện. Việc kéo dài thời gian chất vấn lên một ngày (nhiệm kỳ trước là nửa ngày) để tạo điều kiện để đại biểu đặt câu hỏi đa chiều, đa góc độ hơn và theo đuổi vấn đề đến cùng.

Một điểm mới mang tính đột phá trong nhiệm kỳ này là việc ban hành nghị quyết về hoạt động chất vấn tại kỳ họp. Việc chuyển từ hình thức kết luận của chủ tọa sang nghị quyết của HĐND đã nâng tầm pháp lý cho hoạt động chất vấn, tạo cơ sở ràng buộc trách nhiệm rõ ràng hơn đối với UBND và các cơ quan chịu sự giám sát. Từ Kỳ họp thứ 10 (tháng 12/2022) đến nay HĐND TP đã ban hành các nghị quyết về hoạt động chất vấn tại kỳ họp theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 594/NQ-UBTVQH15 ngày 12/9/2022 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để tăng thêm tính pháp lý cho các cơ quan, đơn vị nghiêm túc chấp hành, triển khai thực hiện, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả giám sát của HĐND TP tại kỳ họp.

Cùng với đó, ở HĐND cấp huyện, cấp xã, hoạt động chất vấn tại các kỳ họp HĐND cũng không ngừng được đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả. Hầu hết các kỳ họp HĐND đều có tổ chức phiên chất vấn, đa số nội dung tập trung vào những vấn đề dân sinh bức xúc, vấn đề thực hiện các chế độ, chính sách theo quy định pháp luật. Trước ngày 1/7/2025, HĐND cấp huyện đã tổ chức 253 phiên chất vấn với 1.381 nội dung chất vấn. HĐND cấp xã tổ chức 2.737 phiên chất vấn với 5.014 nội dung chất vấn. Sau ngày 1/7/2025, HĐND các xã, phường đã tổ chức hơn 60 phiên chất vấn với trên 170 nội dung chất vấn tại các kỳ họp HĐND đạt những kết quả tích cực, đóng góp cho việc giải quyết các vấn đề quản lý Nhà nước và dân sinh bức xúc tại địa phương.

Có thể khẳng định, với việc đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức giám sát, HĐND các cấp thành phố Hà Nội nhiệm kỳ 2021 - 2026 đã từng bước nâng cao hiệu lực, hiệu quả giám sát, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của cử tri và Nhân dân; đồng thời khẳng định rõ hơn vai trò, vị thế của cơ quan dân cử trong hệ thống chính quyền địa phương.