Hà Nội tiếp sức cho mục tiêu nâng cao chất lượng dân số

Đòn bẩy thiết thực gỡ nút thắt giảm sinh

- Thưa GS, ngày 28-10-2026, HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết quy định một số nội dung, mức chi thực hiện công tác dân số và phát triển của thành phố Hà Nội. Trong đó, đáng chú ý là hỗ trợ 4 triệu đồng đối với mỗi phụ nữ cư trú trên địa bàn thành phố sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Mức hỗ trợ này phản ánh sự quan tâm của thành phố ra sao đối với bài toán dân số?

GS.TS.AHLĐ Nguyễn Anh Trí: Chính sách này thể hiện sự quan tâm rất lớn của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố Hà Nội đối với công tác dân số của Thủ đô trong tình hình mới. Sự quan tâm này hết sức thiết thực bởi đó là sự động viên rất kịp thời, đúng đối tượng. Tôi tin rằng sự đầu tư này của thành phố Hà Nội sẽ rất hiệu quả. 4 triệu đồng không phải là lớn nhưng thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, HĐND thành phố đối với các đôi vợ chồng trẻ. Đồng thời cho thấy, thành phố Hà Nội đã thực sự dành ưu tiên vào việc bảo đảm tỷ lệ mức sinh thay thế ở Thủ đô. Như chúng ta đã biết, 3 năm trước, mức sinh của Hà Nội đã giảm xuống dưới mức thay thế: năm 2023 đạt 1,88 con/phụ nữ, năm 2024 là 1,86, năm 2025 đạt 1,87, trong khi mức chuẩn thay thế phải là 2,1 con/phụ nữ.

Tôi cũng muốn nói thêm, số tiền 4 triệu đồng không lớn nhưng nhiều bạn trẻ, nhất là công nhân lao động, sinh viên mới ra trường sẽ được hỗ trợ khi sinh con; đây là chính sách rất có giá trị.

Việc thành phố quyết định hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi là một chủ trương rất đúng đắn và thiết thực. Xét về mặt sinh học, phụ nữ dưới 35 tuổi có nhiều thuận lợi hơn trong quá trình thụ thai, mang thai và sinh nở; đồng thời, việc nuôi con bằng sữa mẹ cũng thường có nhiều điều kiện thuận lợi hơn.

Bên cạnh đó, độ tuổi từ 25 đến 35 được xem là giai đoạn khá lý tưởng để phụ nữ thực hiện thiên chức làm mẹ, bởi đây cũng là thời điểm nhiều người đã cơ bản hoàn thành việc học tập, có nền tảng nghề nghiệp và bắt đầu ổn định cuộc sống. Thực tế hiện nay, phần lớn nữ giới hoàn thành chương trình THPT, tiếp tục học đại học và thậm chí học lên thạc sĩ trước tuổi 25. Như vậy, họ có một khoảng thời gian tương đối thuận lợi để sinh con, chăm sóc và nuôi dạy con cái trước khi bước vào giai đoạn phát triển sự nghiệp mạnh mẽ hơn sau tuổi 35.Vì vậy, tôi cho rằng chính sách hỗ trợ của thành phố không chỉ phù hợp với quy luật sinh sản tự nhiên mà còn tính đến điều kiện học tập, công việc và kế hoạch xây dựng gia đình của phụ nữ hiện nay. Đây là chủ trương đúng đắn, có ý nghĩa thiết thực trong việc khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con.

- Thưa GS, bên cạnh ý nghĩa hỗ trợ thiết thực cho phụ nữ, chính sách này được kỳ vọng tạo ra những tác động như thế nào đối với việc duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số và bảo đảm nguồn nhân lực trong dài hạn?

GS.TS.AHLĐ Nguyễn Anh Trí: Đúng là chính sách này tạo ra hiệu quả tốt cho cả ba mục đích như câu hỏi đặt ra. Điều quan trọng nhất là ngăn chặn được đà giảm sinh, tạo điều kiện thuận lợi cho các đôi vợ chồng. Nhất là những cặp vợ chồng trẻ thu nhập chưa cao, có thể hăng hái, thuận tiện hơn trong việc sinh con. Đồng thời tạo ra được đủ nguồn nhân lực trong dài hạn, đặc biệt là khi xã hội bắt đầu có hiện tượng hóa già. Cùng với đó là nâng cao chất lượng giống nòi. Phụ nữ sinh con, nuôi con trước 35 tuổi thì chất lượng giống nòi sẽ tốt.

Giải pháp nhân văn nâng chất lượng dân số

- Bên cạnh việc hỗ trợ 4 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, HĐND thành phố Hà Nội còn có chính sách hỗ trợ 1 triệu đồng cho mỗi cặp nam nữ khám sức khỏe trước khi kết hôn. Xin GS đánh giá giá trị thực tiễn của chính sách này?

GS.TS.AHLĐ Nguyễn Anh Trí: Tôi cho rằng chính sách hỗ trợ kinh phí trước khi kết hôn của thành phố mang ý nghĩa rất to lớn. Chỉ 1 triệu đồng nhưng điều đó cho thấy thành phố rất quan tâm đến vấn đề nâng cao chất lượng giống nòi, để loại bỏ những bệnh, nhất là các bệnh di truyền, bẩm sinh, truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác. Nếu đứa trẻ sinh ra mắc những bệnh bẩm sinh di truyền thì rất khó chữa; chất lượng giống nòi đi xuống rất nhiều.

Mặc dù số tiền 1 triệu đồng không lớn nhưng đủ để sàng lọc một số bệnh rất cơ bản mà một đôi vợ chồng cần phải làm để loại trừ những bệnh bẩm sinh di truyền.

Điều quan trọng nhất là các cặp đôi sàng lọc khi chưa cưới thể hiện chính sách của thành phố được thực thi; tạo ra sự tiến bộ trong xã hội về vấn đề hôn nhân và tạo động lực để họ tự nguyện, hăng hái đi khám sức khỏe, chứng tỏ sự tiến bộ của xã hội về mặt dân trí.

Trong trường hợp khi đi khám sàng lọc, nếu hai người mang gen bệnh nhưng hai gen bệnh không trùng với nhau về loại đột biến thì vẫn lấy nhau được. Cặp đôi sẽ được bác sĩ tư vấn để có niềm tin. Trường hợp một người mang gen bệnh, một người không mang gen bệnh thì có thể kết hôn bình thường. Hoặc giả sử, nếu hai người có mang gen bệnh trùng nhau, nhưng tha thiết yêu nhau thì bác sĩ sẽ tư vấn biện pháp để sau này có được đứa con vẫn khỏe mạnh.

- Cả hai chính sách hỗ trợ tiền mặt đều được áp dụng cho toàn bộ công dân trên địa bàn thành phố, mở ra những kỳ vọng gì đối với chất lượng dân số Thủ đô trong tương lai, thưa GS?

GS.TS.AHLĐ Nguyễn Anh Trí: Tôi cho rằng đây là một chính sách hết sức ưu việt, rất tốt đẹp; chắc chắn sẽ góp sức ngăn chặn đà giảm sinh để xây dựng thành phố hàng đầu của đất nước, gương mẫu nhất đạt được mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ trong những năm tới. Đồng thời, kết quả của chính sách mang lại sẽ là mô hình điểm cho các tỉnh, thành khác học tập.

Bên cạnh hai chính sách này, để nâng cao chất lượng dân số, thành phố Hà Nội nên nghiên cứu bổ sung các chính sách khác như hỗ trợ kinh phí sàng lọc trước hôn nhân cho tất cả các cặp đôi kết hôn. Đồng thời, những cặp vợ chồng sinh đủ 2 con sau 5 năm kết hôn cũng được hỗ trợ mức kinh phí phù hợp, qua đó tạo thêm động lực thiết thực và góp phần đạt mức sinh thay thế.