Từ ngày 1/7/2025, Hà Nội chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đây là một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình quản trị đô thị hiện đại. Cơ chế mới giúp TP chủ động hơn trong quy hoạch, đầu tư, chuyển đổi số và phát triển không gian xanh. Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là những thách thức không nhỏ về nhân lực, công nghệ, sự phối hợp giữa các cấp và quan trọng nhất là năng lực thực thi để biến các kế hoạch xanh thành hiện thực sống động trong đời sống người dân.

Từ ngày 1/7, bộ máy chính quyền Hà Nội vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Bộ máy quản lý đô thị vì thế cũng được tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian, hướng đến hiệu quả và trách nhiệm rõ ràng hơn. Phường, xã trở thành cấp làm việc trực tiếp với người dân. Khi bộ máy được phân quyền mạnh hơn, công tác quản lý quy hoạch, cấp phép xây dựng, giám sát môi trường và trật tự đô thị sẽ do cấp cơ sở đảm nhiệm nhiều hơn. Điều này mở ra cơ hội thúc đẩy sáng kiến địa phương, nhưng cũng đặt ra bài toán về năng lực cán bộ, chuyển đổi số và sự thống nhất trong quản lý.

Theo TS. KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam: “Cơ chế hai cấp giúp Hà Nội có thể điều hành quy hoạch linh hoạt và gần dân hơn. Nhưng điều cốt lõi là phải nâng cao năng lực quy hoạch ở cấp cơ sở – nơi trực tiếp chứng kiến những thay đổi của đô thị.”Trong bối cảnh đó, bài toán “xanh hóa” đô thị không chỉ nằm ở các dự án lớn, mà bắt đầu từ những việc tưởng nhỏ: duy trì vườn hoa, bảo dưỡng cây xanh đến kiểm soát ngập úng, quản lý công trình, xử lý rác thải, trật tự xây dựng… tất cả đều cần bộ máy địa phương đủ năng lực, đủ trách nhiệm và được hỗ trợ bằng công nghệ.

Khi quyền hạn tăng, áp lực cũng tăng. Việc đồng bộ dữ liệu quy hoạch, quản lý cây xanh, hạ tầng, hồ nước… giữa TP và các phường xã hiện vẫn đang trong quá trình chuyển đổi. Theo báo cáo của Sở Xây dựng, đến cuối năm 2025 Hà Nội mới hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai và bản đồ số quy hoạch đô thị. Điều này cho thấy năng lực số hóa và chia sẻ dữ liệu vẫn là điểm nghẽn lớn. Theo các chuyên gia, khi chính quyền hai cấp vận hành, yếu tố dữ liệu số và quản lý trực tuyến là xương sống. Mọi quy hoạch, giấy phép, giám sát cần được đưa vào một hệ thống liên thông, nếu không sẽ khó kiểm soát tính đồng bộ và minh bạch.

Công nghệ là một yếu tố, nhưng con người mới là yếu tố quyết định. Không ít cán bộ cơ sở còn hạn chế về kỹ năng số, khả năng sử dụng hệ thống quản lý dữ liệu và nắm bắt công cụ giám sát môi trường. Cùng với đó, sự thiếu hụt nhân sự chuyên môn về quy hoạch, kiến trúc và môi trường ở cấp phường/xã khiến nhiều nơi gặp khó trong việc triển khai quy hoạch chi tiết, giám sát xây dựng và bảo vệ không gian xanh. Hà Nội đang tổ chức nhiều khóa tập huấn, đào tạo về quản lý quy hoạch, sử dụng nền tảng dữ liệu đô thị, và kỹ năng quản trị số cho cán bộ cấp cơ sở. Tuy nhiên, theo giới chuyên môn, cần một cơ chế phối hợp dọc – ngang giữa các sở, ngành và địa phương để đảm bảo sự thống nhất trong hành động. Mô hình mới sẽ chỉ hiệu quả khi từng cán bộ hiểu rõ vai trò của mình trong bức tranh “Thành phố xanh – thông minh – nhân văn”.

Trong bối cảnh Hà Nội đang mở rộng không gian đô thị và nâng cao chất lượng sống, quản trị không gian xanh trở thành phép thử đầu tiên của bộ máy hai cấp. Bởi cây xanh, mặt nước, công viên, vườn hoa dù nhỏ nhưng đều là chỉ dấu cụ thể về năng lực điều hành.

Từ năm 2021 đến nay, Hà Nội đã triển khai kế hoạch xây dựng, cải tạo 62 công viên, vườn hoa và trồng mới 500.000 cây đô thị. Nhưng theo các chuyên gia, chất lượng duy trì mới là thước đo quan trọng. Việc giao quyền cho cấp xã, phường quản lý cây xanh, mặt nước, công viên nếu không có hướng dẫn chi tiết và cơ chế giám sát thì sẽ dễ phát sinh bất cập. Theo các chuyên gia, không gian xanh không thể chỉ trông chờ vào đầu tư ngân sách hay các dự án lớn. Mỗi cộng đồng dân cư cần có quyền tham gia và trách nhiệm trong việc giữ gìn cảnh quan, vì đó là cách để xanh hóa trở thành văn hóa”.

Nhiều địa phương đã có sáng kiến đáng chú ý: phường Vĩnh Tuy, phường Kim Giang, xã Hòa Xá tổ chức ngày “chủ nhật xanh”, phường Phú Diễn xây dựng bản đồ số cây xanh nội bộ, hay Vân Đình thực hiện “tuyến phố tự quản sạch đẹp” bằng nền tảng cộng đồng. Những việc nhỏ ấy, khi được nhân rộng, tạo ra hiệu quả xã hội lớn hơn bất kỳ dự án hạ tầng nào.

Theo các chuyên gia, Hà Nội cần tập trung 3 nhóm giải pháp trọng tâm để mô hình hai cấp đi vào hiệu quả, đồng thời thúc đẩy mục tiêu “Thủ đô xanh – đáng sống”: Một là, hoàn thiện thể chế quản lý quy hoạch. Cần ban hành quy định rõ trách nhiệm của từng cấp chính quyền, nhất là vai trò phường/xã trong quản lý không gian xanh, cây xanh, mặt nước và công trình công cộng. Hai là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đô thị. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu thống nhất về đất đai, hạ tầng kỹ thuật, cây xanh, môi trường; tích hợp với cổng thông tin quy hoạch, để người dân có thể theo dõi, phản hồi và tham gia giám sát.

Ba là, phát triển nguồn nhân lực đô thị – trọng tâm là cán bộ quy hoạch, kiến trúc, hạ tầng môi trường ở cấp cơ sở. Song song, cần tăng cường cơ chế xã hội hóa và khuyến khích cộng đồng tham gia vào công tác xanh hóa, quản lý không gian công cộng.

Theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm: “Luật Thủ đô và mô hình chính quyền hai cấp là cơ hội để Hà Nội thể hiện năng lực tự chủ thật sự. Nhưng nếu không đi cùng cơ chế giám sát, đào tạo nhân lực và chuyển đổi số, thì cơ hội rất dễ trở thành áp lực”.

Khi bộ máy mới đi vào vận hành, điều người dân mong chờ không chỉ là thay đổi về thủ tục, mà là thay đổi trong cách hành xử với đô thị. Một công viên được chăm sóc, một con phố được giữ sạch, một dòng sông được hồi sinh – đó là kết quả của một bộ máy biết vận hành bằng trách nhiệm và sự gắn kết.

Hà Nội hôm nay đang đứng ở ngưỡng cửa của một giai đoạn mới, nơi “xanh” không chỉ là mục tiêu quy hoạch, mà là bản sắc sống của Thủ đô. Khi thể chế mới hòa nhịp cùng công nghệ và ý thức cộng đồng, Hà Nội sẽ không chỉ lớn mạnh về quy mô, mà còn trưởng thành trong cách phát triển một Thủ đô xanh, thông minh và nhân văn, xứng đáng là trung tâm của cả nước và hình mẫu cho đô thị Việt Nam trong tương lai.