Hà Nội trước cơ hội tiên phong khai mở nền kinh tế không gian tầm thấp

Lời giải cho đô thị nén 

Trong nhiều thập kỷ qua, tiến trình phát triển của Thủ đô Hà Nội chủ yếu được định hình trong giới hạn của không gian mặt đất, với việc mở rộng hạ tầng giao thông, gia tăng mật độ xây dựng theo chiều cao và nỗ lực tối ưu hóa quỹ đất để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội.

Tuy nhiên, những giới hạn vật lý ngày càng bộc lộ rõ của không gian truyền thống đang khiến mục tiêu trở thành đô thị hiện đại, có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế vào giai đoạn 2030 - 2045 gặp nhiều trở ngại. Tính đến đầu năm 2026, tỷ lệ diện tích đất dành cho giao thông tại Hà Nội mới chỉ đạt khoảng 13%, trong khi yêu cầu đối với một siêu đô thị hiện đại phải đạt mức tối thiểu từ 20 - 25%.

Sự thiếu hụt này, cộng với việc lượng phương tiện cá nhân tăng trưởng bình quân 4,5% mỗi năm, đã tạo ra một áp lực khổng lồ lên hạ tầng mặt đất, khiến thiệt hại kinh tế do UTGT tại Thủ đô ước tính lên tới hàng tỷ USD mỗi năm. Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm những không gian phát triển mới, bổ trợ cho mặt đất và không gian ngầm, đang trở thành yêu cầu mang tính chiến lược cấp thiết.

Một trong những hướng tiếp cận đột phá đang được các siêu đô thị toàn cầu tập trung khai thác là: nền kinh tế không gian tầm thấp (Low - Altitude Economy - LAE). Đây không còn là một ý tưởng mang tính thử nghiệm trong các bộ phim viễn tưởng, mà đã trở thành một ngành công nghiệp có giá trị thực tế cực cao.

Theo báo cáo phân tích từ Morgan Stanley, thị trường di chuyển hàng không đô thị toàn cầu dự kiến sẽ chạm mốc 1.500 tỷ USD vào năm 2040. Tại các quốc gia tiên phong như Trung Quốc, quy mô LAE năm 2025 đã đạt mức tăng trưởng kỷ lục, đóng góp quan trọng vào cơ cấu GDP của các đặc khu kinh tế như Thâm Quyến hay Quảng Châu.

Những con số này minh chứng cho một làn sóng kinh tế mới đang hình thành, nơi bầu trời dưới 1.000m không còn là khoảng trống đơn thuần mà là một tài nguyên kinh tế dồi dào chưa được khai phá. Đối với Hà Nội, việc tiếp cận lĩnh vực này không chỉ là theo đuổi xu hướng công nghệ, mà còn là lời giải cho những bài toán kinh tế số và logistics đô thị vốn đang gặp nhiều khó khăn.

LAE tại Hà Nội bao gồm tất cả các hoạt động kinh tế sử dụng phương tiện bay không người lái (UAV), máy bay cất hạ cánh thẳng đứng chạy điện (eVTOL) và các thiết bị bay thông minh khác. Thực tế tại Việt Nam cho thấy, chi phí logistics hiện chiếm khoảng 16,8% GDP, một con số cao hơn đáng kể so với mức trung bình 10 - 11% của các nước phát triển.

Nếu Thủ đô có thể ứng dụng UAV để xử lý chặng giao hàng cuối cùng trong môi trường đô thị nén, chi phí này có thể được cắt giảm tới 30%, đồng thời nâng cao hiệu suất vận tải lên gấp nhiều lần mà không cần mở rộng thêm các tuyến đường bộ. Đây chính là tiền đề để Hà Nội hiện thực hóa mục tiêu đưa kinh tế số đóng góp 30% GRDP vào năm 2025 và hướng tới 40% vào năm 2030.

Dấu mốc thực tiễn quan trọng hàng đầu tại Hà Nội là việc thí điểm thành công tuyến vận chuyển thuốc y tế cấp cứu bằng UAV giữa Bệnh viện Đa khoa Đức Giang và khu vực Gia Lâm cuối năm 2025. Kết quả thực nghiệm đã đưa ra những con số đầy thuyết phục khi quãng đường mà xe cứu thương phải di chuyển mất từ 35 - 45 phút trong giờ cao điểm thì thiết bị bay chỉ mất vỏn vẹn từ 7 - 9 phút.

Việc rút ngắn hơn 75% thời gian vận chuyển mẫu máu, bệnh phẩm và thuốc đặc trị không chỉ mang lại hiệu quả về kinh tế vận hành mà còn mang ý nghĩa nhân văn cao cả khi tận dụng được từng giây phút trong giờ vàng cấp cứu.

Thí điểm này là nền tảng thực tế để TP tự tin kiến nghị các cơ chế đặc thù, chứng minh rằng công nghệ bay tầm thấp hoàn toàn có thể được kiểm soát an toàn tuyệt đối trong môi trường đô thị, nếu có một quy trình vận hành và giám sát chặt chẽ.

Mãnh lực mới của nền kinh tế số

Về mặt đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, các mô hình dự báo kinh tế đô thị cho thấy LAE có khả năng đóng góp trực tiếp từ 1 - 1,5% vào tốc độ tăng trưởng GRDP của Hà Nội trong giai đoạn 2026 - 2030. Sự đóng góp này đến từ hiệu ứng lan tỏa của nhiều ngành công nghiệp phụ trợ. Một mặt, nó thúc đẩy ngành công nghiệp chế tạo công nghệ cao, sản xuất vật liệu composite và pin mật độ năng lượng cao tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc.

Mặt khác, nó tạo ra các dịch vụ giá trị gia tăng mới trong lĩnh vực du lịch, giám sát hạ tầng và nông nghiệp thông minh. Tại các vùng chuyên canh ngoại thành như Đông Anh hay Sóc Sơn, việc ứng dụng UAV trong nông nghiệp đã được chứng minh giúp giảm tới 90% lượng nước sử dụng và tăng năng suất lao động lên gấp 50 lần so với phương thức canh tác truyền thống. Khi các giá trị này được tích hợp vào hệ thống GRDP chung, chúng sẽ tạo ra một động lực tăng trưởng mới, bền vững và thân thiện với môi trường.

Trong lĩnh vực du lịch, Hà Nội với hệ thống di sản dày đặc và cảnh quan sông Hồng đặc trưng hoàn toàn có thể phát triển các tour du lịch trải nghiệm từ trên cao. Theo báo cáo từ các tổ chức nghiên cứu thị trường hàng không, phân khúc du lịch bằng drone và trực thăng nhẹ đang tăng trưởng ổn định ở mức 15% mỗi năm.

Việc triển khai các chuyến bay ngắm cảnh bằng eVTOL quanh Hồ Tây hay dọc theo dải phù sa sông Hồng sẽ không chỉ đa dạng hóa sản phẩm du lịch mà còn định vị Hà Nội là một điểm đến công nghệ cao, thu hút đối tượng khách du lịch hạng sang có mức chi tiêu lớn. Điều này sẽ góp phần chuyển dịch cơ cấu ngành dịch vụ của Thủ đô từ chiều rộng sang chiều sâu, nâng cao chất lượng tăng trưởng và giá trị thương hiệu đô thị trên bản đồ quốc tế.

Tóm lại, nền kinh tế không gian tầm thấp không phải là một viễn cảnh xa xôi mà là một thực tế đang hiện hữu, mang theo cơ hội vàng để Hà Nội dẫn đầu cuộc cách mạng công nghệ đô thị. Việc khai mở không gian này không chỉ là lời giải cho những nút thắt về hạ tầng mà còn là lời khẳng định về một tinh thần Thăng Long luôn khát khao vươn cao.

Từ những bước đi vững chắc trong vận chuyển y tế hay nông nghiệp thông minh, Hà Nội đang xây dựng nền móng cho một ngành kinh tế mới đầy tiềm năng trên bầu trời xanh. Dự kiến LAE có thể đóng góp 1,5% GRDP hàng năm (khoảng 1,2 tỷ USD vào năm 2030); giúp giảm đến 30% chi phí vận tải nội đô. Đối với y tế, giúp giảm thời gian vận chuyển cấp cứu từ 45 phút xuống dưới 10 phút.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng số, hạ tầng vật lý và một thể chế linh hoạt, không gian tầm thấp phía trên Thủ đô sẽ trở thành động lực tăng trưởng mãnh liệt, đưa Hà Nội thực sự cất cánh, vươn mình trở thành một siêu đô thị hàng đầu khu vực trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.

Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tài nguyên bầu trời, hạ tầng then chốt không chỉ nằm ở các bãi đáp mà nằm ở năng lực quản trị số hóa. Vậy phải giải bài toán quản trị số hóa như thế nào để đưa LAE vào thực tiễn, nhanh chóng phát huy hiệu quả cũng như đảm bảo tính bền vững toàn diện cho một ngành kinh tế hoàn toàn mới mẻ đối với Thủ đô(?).

(Bài 2: Quản trị kinh tế không gian tầm thấp như thế nào?)