Việt Nam vươn mình trong kỷ nguyên mới
Logo
Đăng ký mua gói ấn phẩm|Đăng nhập

Hải Phòng: giữ gìn và phát huy trò chơi dân gian pháo đất

Kinhtedothi - Pháo đất là trò chơi dân gian độc đáo mà hiện nay ở Hải Phòng chỉ còn vùng đất Vĩnh Bảo lưu giữ và phát huy.

Ngày 23/11, tại xã Tân Liên đã diễn ra hội thi pháo đất năm 2024 với sự tham gia của 20 đội thi đến từ 11 xã, bao gồm: Vĩnh An, Tân Liên, Giang Biên, Việt Tiến, Thắng Thủy, Hiệp Hòa, An Hòa, Hùng Tiến, Trung Lập, Vĩnh Long và Hưng Nhân.

Hội thi pháo đất không chỉ là một hoạt động giải trí mà còn mang ý nghĩa sâu sắc, góp phần duy trì tinh thần thượng võ, bồi đắp giá trị truyền thống và gắn kết cộng đồng.

Hội thi pháo đất nhằm lưu giữ trò chơi dân gian truyền thống. Ảnh: Tiến Bảo

Pháo đất được làm từ loại đất đặc biệt, thường lấy ở đáy sông hoặc tầng sâu của đồng ruộng. Đất phải được chọn lọc kỹ, loại bỏ tạp chất như cát, sỏi, rễ cây. Sau đó, đất được thái lát, ủ vào tường để rút bớt nước trước khi giã nhuyễn.

Đất làm pháo cũng cần lựa chọn công phu. Ảnh: Tiến Bảo

Bây giờ cũng là lúc mà dài pháo (các đội chơi của các dòng họ) mời 1 cụ già làm lễ cáo yết với Thành Hoàng làng để cầu cho cuộc chơi hanh thông. Lễ vật thường là hương hoa và không quên một nắm đất pháo để kính cáo với bề trên. Sau khi ăn cơm tối xong, các pháo thủ tập trung nhau giã đất, dùng dây thái (xén) đất thành từng mảnh mỏng để làm sạch các xơ cỏ, rễ cây, rồi nhào, nặn cho thật nhuyễn, thật mịn như khoanh giò lụa.

Cùng với sự giúp đỡ động viên của các cụ già trong xóm, các pháo thủ làm đất cho tới tận khuya, dưới ánh trăng bên nồi nước chè xanh và khói thuốc lào, chuyện trò say sưa rôm rả.

Bằng sự khéo léo của đôi bàn tay, người làm pháo có thể phát hiện ra độ dày, mỏng khác nhau của manh pháo dù chỉ một vài li, phát hiện ra cả những tạp chất nhỏ lẫn vào đất và những bóng khí bên trong rồi nắn, bóp sao cho toàn bộ giềng pháo phải đều, chắc và dẻo như nhau, để khi tung ra giềng không bị đứt. Thành phẩm là những chiếc pháo có hình dạng elip dài từ 70 cm đến hơn 1 m, nặng từ 30 kg đến 40 kg. Mỗi chiếc pháo làm xong như một tác phẩm nghệ thuật, thon thả, đều đặn, quanh giềng in những dấu vân tay như hoa văn độc đáo giống như những chiếc chiêng đồng.

Vĩnh Bảo hiện còn duy trì và lưu giữ được trò chơi này. Ảnh: Tiến Bảo

Cũng như cách chọn đất và làm pháo, việc tổ chức hội thi pháo đất cũng mang tính hoàn mỹ, đậm nét cổ điển. "Chi dài pháo" – cách gọi một nhóm người cùng nhau làm việc, thường gồm từ 8 đến 10 pháo thủ – thể hiện tinh thần đoàn kết chặt chẽ của cộng đồng. Theo truyền thống, mỗi xóm hoặc làng thường có một "dài pháo", và mỗi pháo được xem là tài sản chung của cả nhóm. Đó không chỉ là niềm tự hào của một dài pháo mà còn là biểu tượng văn hóa của làng, xóm. Đặc biệt, bất kỳ quả pháo nào trong hội thi giành chiến thắng đều được cả cộng đồng tôn vinh, thể hiện sự trân trọng và đề cao giá trị tập thể.

Hào hứng và hồi hộp nhất là lúc chơi pháo, trong không khí rộn ràng, thôi thúc của tiếng trống ngũ liên, 3 -4  người nâng pháo lên tay cho người chơi, sao cho pháo không bị rã, bị lệch. Khi pháo đã nằm gọn trên tay pháo thủ, mọi người lui ra, đó là lúc phảo thủ phải tự mình dùng toàn thân đỡ pháo và bằng sự khéo léo tuyệt vời của đôi tay, gieo cho pháo tiếp đất thật cân bằng, cùng với tiếng nổ là giềng pháo tung ra. Cũng có pháo khi tiếp đất không có tiếng nổ, không ra manh đó là pháo tịt, có pháo manh tung ra nhưng bị đứt làm hai hoặc nhiều đoạn đó là pháo tan, cả hai đều là pháo hỏng.

Mỗi pháo thủ trong cuộc chơi phải tung 3 pháo (gọi là tung tiên, tung nhì, tung ba) và úp 3 pháo (gọi là úp tiên, úp nhì, úp ba). Mỗi lần tung hoặc úp đều dùng trượng để đo, ai có giềng pháo ra dài nhất sẽ được thưởng. Độc đáo nhất là dù ít hay nhiều người, nhiều dài dự thi thì hội pháo cũng chỉ diễn ra trọn một ngày.

Đây là cuộc chơi tuy đơn sơ, mộc mạc nhưng lại chặt chẽ và công phu. Ảnh: Tiến Bảo

Quy ước tính điểm hơn kém trong cuộc chơi tuy đơn sơ, mộc mạc nhưng rất chặt chẽ và công khai. Dù hội pháo có 2 dài hay 20 dài dự thi thì thủ tục cũng giống hệt nhau. Mỗi dài có một thủ trịch làm nhiệm vụ ghi điểm và giám sát các thủ trịch khác, 1 thủ trượng để đo và giám sát cách đo lẫn nhau. Hội thi pháo đất tuyệt nhiên không có ăn thua. Sau hội, nếu có thắng, thua là thắng thua tuyệt đối, không có 2 dài hoà; đã có 2 dài hoà là hoà cả làng.

Pháo đất có từ bao giờ không ai còn nhớ nhưng trò chơi này vẫn diễn ra từ nhiều đời nay. Ảnh: Tiến Bảo

Pháo đất có từ bao giờ không ai còn nhớ rõ, nhưng trò chơi này đã tồn tại hàng ngàn năm, gắn liền với nền văn hóa lúa nước. Dù trò chơi này từng phổ biến ở nhiều vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ, hiện nay pháo đất chỉ còn duy trì ở một số ít địa phương như Thái Bình, Hải Dương, Vĩnh Phúc và đặc biệt là Vĩnh Bảo, Hải Phòng.

Việc tổ chức lễ hội pháo đất tại Vĩnh Bảo không chỉ lưu giữ trò chơi dân gian mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, bồi đắp tình yêu quê hương và giữ gìn bản sắc văn hóa. Đây là một hoạt động cần được bảo tồn và phát huy để thế hệ trẻ hiểu thêm về giá trị truyền thống của cha ông.

 

 

 

Đọc nhiều
HỎI ĐÁP THÔNG MINH

CẢM NHẬN CỦA BẠN VỀ BÀI VIẾT NÀY

  • Rất hay
  • Thích
  • Giải trí
  • Cần cải thiện

BÌNH LUẬN (0)

Đừng bỏ lỡ
Nhiều chương trình văn hoá nghệ thuật đặc sắc phục vụ miễn phí du khách

Nhiều chương trình văn hoá nghệ thuật đặc sắc phục vụ miễn phí du khách

20 Nov, 08:34 PM

Chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (24-11), trong hai ngày 21 và 22-11, khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận sẽ diễn ra chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, trình diễn di sản, trải nghiệm làng nghề và công nghệ ánh sáng đặc sắc. Người dân và du khách có cơ hội khám phá miễn phí các không gian văn hóa cộng đồng, hòa mình vào những hoạt động trải nghiệm di sản phong phú, hấp dẫn.

Ca sĩ Đông Hùng: Mang tình yêu văn hóa Việt lên sân khấu “Muôn sắc Việt Nam”

Ca sĩ Đông Hùng: Mang tình yêu văn hóa Việt lên sân khấu “Muôn sắc Việt Nam”

20 Nov, 07:57 PM

Trước thềm chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam”, diễn ra tối 24-11 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội), ca sĩ Đông Hùng chia sẻ niềm tự hào khi được góp giọng trong sự kiện tôn vinh những giá trị văn hóa dân tộc. Trong cuộc trò chuyện với phóng viên Báo Hànộimới, nam ca sĩ hé lộ những tiết mục sẽ trình diễn, đồng thời bày tỏ quan điểm về trách nhiệm của thế hệ nghệ sĩ trẻ trong việc gìn giữ bản sắc, đưa văn hóa Việt đến gần hơn với công chúng bằng ngôn ngữ âm nhạc đương đại.

Những lưu ý khi đổi vé và địa điểm gửi xe dành cho khán giả "Muôn sắc Việt Nam"

Những lưu ý khi đổi vé và địa điểm gửi xe dành cho khán giả "Muôn sắc Việt Nam"

20 Nov, 07:00 PM

Để quá trình đổi vé tham dự chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra thuận lợi, Ban tổ chức lưu ý khán giả chuẩn bị đầy đủ mã QR, giấy tờ tùy thân và tuân thủ hướng dẫn tại các điểm đổi vé. Đồng thời, Ban tổ chức bố trí các địa điểm gửi xe máy, khuyến khích người dân ưu tiên sử dụng phương tiện công cộng để hạn chế ùn tắc giao thông.

Để Đồng Xuân bắt nhịp với hơi thở đương đại

Để Đồng Xuân bắt nhịp với hơi thở đương đại

20 Nov, 09:55 AM

Trải qua hơn 135 năm hình thành và phát triển, chợ Đồng Xuân không chỉ là một đầu mối giao thương lâu đời mà còn lưu giữ ký ức đô thị, nếp sinh hoạt và văn hóa kinh doanh của nhiều thế hệ người Hà Nội. Trước những thay đổi của thị trường và yêu cầu phát triển đô thị di sản, khu chợ đang đứng trước bài toán mới: Làm thế nào để những giá trị truyền thống tiếp tục được phát huy, đồng thời mở ra động lực tăng trưởng từ kinh tế sáng tạo?

Tin mới
VIDEO
Tin Tài Trợ