Hải Phòng: tưởng niệm 583 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi

Nguyễn Trãi, hiệu Ức Trai, sinh năm Canh Thân (1380) tại kinh thành Thăng Long. Thân phụ ông là Nguyễn Phi Khanh, quê gốc làng Chi Ngại (nay thuộc phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng), sau dời đến làng Ngọc Ổi (nay thuộc xã Thường Tín, thành phố Hà Nội). Thân mẫu là bà Trần Thị Thái, con gái quan Đại Tư đồ Trần Nguyên Đán.

Tuổi thơ của Nguyễn Trãi gắn bó với ông ngoại ở Thăng Long và Côn Sơn. Khi ông ngoại qua đời, ông trở về sống với cha tại làng Nhị Khê. Được nuôi dưỡng và dạy dỗ bởi những bậc hiền tài trong gia đình, Nguyễn Trãi sớm nổi tiếng là người tài đức, có chí lớn. Năm 1400, ở tuổi 20, ông thi đỗ Thái học sinh; năm sau ra nhận chức Ngự sử đài Chánh trưởng dưới triều nhà Hồ.

Sau khi nhà Hồ sụp đổ, đất nước rơi vào ách đô hộ tàn bạo của giặc Minh. Chứng kiến cảnh “chặt hết trúc Nam Sơn không ghi hết tội ác; tát cạn nước Đông Hải cũng không rửa hết tanh nhơ”, Nguyễn Trãi nuôi chí cứu nước, cứu dân. Ông tìm đến Lam Sơn tụ nghĩa cùng Lê Lợi, dâng “Bình Ngô sách”, góp trí lực vào sự nghiệp kháng chiến mười năm chống quân xâm lược. Ông trở thành linh hồn của cuộc kháng chiến chống Minh, góp phần làm nên đại thắng Bình Ngô, giải phóng dân tộc ở thế kỷ XV.

Khi đất nước giành độc lập, Nguyễn Trãi thay mặt vua Lê Lợi viết Bình Ngô Đại Cáo – bản tuyên ngôn độc lập bất hủ, áng “thiên cổ hùng văn” của dân tộc. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng viết: “Nguyễn Trãi, người anh hùng dân tộc, văn võ song toàn; ‘văn’ là chính trị, cứu nước, cứu dân, nội trị, ngoại giao, mở nền thái bình muôn thuở; “võ” là quân sự, chiến lược, chiến thuật, lấy yếu thắng mạnh, lấy nghĩa thắng hung tàn; ‘văn’ và ‘võ’ đều là vũ khí sắc bén, mạnh như vũ bão.”

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng xúc động cho biết: đã từ lâu, trong tâm thức Nhân dân cả nước, Côn Sơn chính là mảnh đất nuôi dưỡng ngôi sao Khuê lấp lánh trong lịch sử dân tộc Việt Nam. 

Đây không chỉ là nơi Nguyễn Trãi gắn bó thời niên thiếu, mà còn là chốn ông tĩnh tâm ‘ngẫm nay suy trước, xét cùng mọi lẽ hưng vong’, để rồi viết nên Bình Ngô sách, vạch đường lối cứu nước, cứu dân.”

Dưới thời vua Lê Thái Tông, Nguyễn Trãi được giao trông coi đạo Đông Bắc. Ông dựng nhà tại Côn Sơn, mài mực, viết nên nhiều tác phẩm có giá trị sử học, văn học, triết học, quân sự, ngoại giao - trở thành di sản quý báu cho hậu thế. Tiêu biểu là bài “Côn Sơn ca”, tác phẩm ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên và nhân sinh quan sâu sắc của bậc hiền triết, đến nay vẫn được xem là tuyệt bút về Côn Sơn.

Côn Sơn cũng là nơi Nguyễn Trãi chọn làm chốn ẩn dật. Ông trông coi và góp công tu bổ chùa Tư Phúc, mở rộng quy mô để nơi đây trở thành đại danh lam thắng cảnh. Dẫu đã đi xa, hồn của Côn Sơn - khí của đất tổ quê cha vẫn hòa vào con người ông, tạo nên Nguyễn Trãi - biểu tượng kết tinh tâm hồn, trí tuệ Việt Nam, vầng Sao Khuê tỏa sáng không chỉ trên bầu trời dân tộc mà còn rạng danh năm châu.

Nhân kỷ niệm 600 năm ngày sinh (1380-1980), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) đã vinh danh Nguyễn Trãi là Danh nhân văn hóa thế giới.

Cuộc đời ông tuy kết thúc bằng một bi kịch thương tâm, nhưng lịch sử đã minh chứng, tôn vinh ông như một anh hùng vĩ đại, một nhân cách lớn, để lại di sản tư tưởng “việc nhân nghĩa cốt ở yên dân” trường tồn mãi mãi.

Đền thờ Nguyễn Trãi - Ức Trai Linh Từ ngày nay đã trở thành không gian linh thiêng, nơi người dân và du khách khắp nơi hành hương, tưởng niệm, tri ân công đức bậc tiền nhân. Mỗi độ xuân về, thu đến, hàng vạn lượt khách về đây chiêm bái, hòa mình trong không gian thanh khiết của vùng đất lịch sử.

Trong khói hương trầm thơm tỏa, trước đền thờ Ức Trai linh thiêng, mỗi người càng thấm thía trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị đặc sắc, nổi bật toàn cầu của Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc. Tư tưởng và di sản của Nguyễn Trãi cùng tinh thần Phật giáo Trúc Lâm nơi đây là những yếu tố quan trọng giúp Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đủ điều kiện để được ghi danh vào danh mục Di sản thế giới.

Việc trân trọng lịch sử, phát huy các giá trị văn hóa của Côn Sơn - Kiếp Bạc không chỉ là tri ân tiền nhân mà còn là nguồn lực tinh thần to lớn, tiếp sức cho các thế hệ người Việt Nam hôm nay và mai sau vững bước trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước giàu mạnh, văn minh, hướng tới kỷ nguyên mới.