Hàng tỷ giao dịch QR, nhưng quyền lợi người tiêu dùng vẫn chưa được bảo vệ xứng đáng

Ưu tiên QR thanh toán thay vì QR chuyển tiền

Tại Hội thảo “Thanh toán QR Code: Minh bạch và Trải nghiệm không giới hạn” do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy phối hợp với Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước), Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) và các đơn vị liên quan tổ chức, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) – Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh, sự thành công của QR Code tại Việt Nam là kết quả của 3 yếu tố cộng hưởng: chính sách nhất quán của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước trong thúc đẩy thanh toán không tiền mặt; sự xuất hiện của chuẩn QR thống nhất đã xóa bỏ rào cản giữa các ngân hàng; sự đón nhận mạnh mẽ của thị trường, từ các ngân hàng đến hàng triệu tiểu thương và người tiêu dùng.

Theo ông Phạm Anh Tuấn - Vụ Thanh toán (NHNN), trong 9 tháng đầu năm 2025, giao dịch không tiền mặt tăng hơn 43% về số lượng; riêng QR Code tăng tới 61,63% về số lượng và 150,67% về giá trị. NAPAS ghi nhận 8,3 tỷ giao dịch xử lý qua hệ thống trong 9 tháng, với công suất cao điểm đạt 42,5 triệu giao dịch/ngày.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng nhanh kéo theo nhiều rủi ro, đặc biệt khi nhiều đơn vị kinh doanh vẫn dùng QR cá nhân để nhận thanh toán. Hình thức này tiện lợi nhưng gây khó cho quản lý dòng tiền, không đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng khi phát sinh tranh chấp và không thể kết nối thanh toán song phương với các nước khác. Điều này cản trở mục tiêu mở rộng thanh toán QR xuyên biên giới.

Hiện Việt Nam đã triển khai kết nối QR với Thái Lan, Lào và Campuchia nhưng số lượng giao dịch còn hạn chế. Cơ quan quản lý cho biết sắp tới sẽ mở rộng hợp tác với Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Ấn Độ, Đài Loan (Trung Quốc) và Malaysia để đáp ứng nhu cầu thanh toán quốc tế đang tăng nhanh.

Để khắc phục bất cập và nâng cao minh bạch, Ngân hàng Nhà nước định hướng các tổ chức thanh toán mở rộng mạng lưới đơn vị chấp nhận QR, ưu tiên QR thanh toán thay vì QR chuyển tiền; tăng liên thông giữa các thương hiệu QR; đẩy mạnh kết nối với nhiều quốc gia; đồng thời tăng cường truyền thông và đào tạo để người dùng nhận diện đúng dịch vụ và sử dụng an toàn.

Cộng đồng ngân hàng Việt thúc đẩy thanh toán QR toàn diện

Trong khuôn khổ Hội thảo, Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) cùng 25 ngân hàng và trung gian thanh toán đã thực hiện nghi thức cam kết thúc đẩy thanh toán nội địa và xuyên biên giới, dưới sự chứng kiến của lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước, Cục Thuế (Bộ Tài chính) và Cục Quản lý & Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương).

Cam kết này thể hiện quyết tâm của cộng đồng ngân hàng trong việc mở rộng thanh toán bằng mã QR, phát triển mạng lưới điểm chấp nhận VIETQRPay cho giao dịch nội địa và VIETQRGlobal cho thanh toán xuyên biên giới. Đây là nền tảng quan trọng hỗ trợ chuyển đổi số, thúc đẩy thương mại điện tử và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Ra mắt từ năm 2021, tiêu chuẩn VietQR đã nhanh chóng trở nên phổ biến trong giao dịch hằng ngày. Theo NAPAS, đến tháng 10/2025, gần 90 triệu tài khoản Mobile Banking đã sử dụng VietQR. Trong 10 tháng đầu năm 2025, giao dịch chuyển tiền qua mã VietQR tăng hơn 52% về số lượng (3,6 tỷ giao dịch) và 85% về giá trị (9,2 triệu tỷ đồng) so với cùng kỳ năm 2024.

Trước yêu cầu mở rộng kết nối thanh toán khu vực, NAPAS đã nâng cấp tiêu chuẩn kỹ thuật để triển khai hai dịch vụ: VIETQRPay cho thanh toán bán lẻ nội địa và VIETQRGlobal cho thanh toán xuyên biên giới. VIETQRPay tích hợp trong phần mềm bán hàng giúp hiển thị chi tiết đơn hàng, hỗ trợ hoàn/hủy và tra soát, mang lại quản lý tài chính minh bạch cho các hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Trong khi đó, VIETQRGlobal tạo nhận diện thống nhất, giúp du khách quốc tế dễ dàng nhận biết và sử dụng mã QR tại Việt Nam.

Phát biểu tại sự kiện, đại diện Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam NAPAS nhấn mạnh, việc thúc đẩy thanh toán nội địa và xuyên biên giới qua VIETQRPay và VIETQRGlobal là động lực xây dựng thị trường minh bạch, an toàn, giúp doanh nghiệp phát triển và cơ quan quản lý có dữ liệu hoạch định chính sách. Ông cho rằng VIETQRGlobal sẽ trở thành “bệ phóng” để thương mại và du lịch Việt Nam hòa nhịp mạnh mẽ hơn với kinh tế khu vực.

Thời gian tới, NAPAS sẽ tiếp tục phối hợp ngân hàng và trung gian thanh toán mở rộng mạng lưới VIETQRPay, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế cho VIETQRGlobal. NAPAS cũng sẽ tăng cường đầu tư bảo mật, phòng chống gian lận thông qua hợp tác với Hiệp hội An ninh mạng Việt Nam và các đối tác nhằm đảm bảo thanh toán an toàn, bền vững.

Tại hội thảo, đại diện các bộ, ngành và các chuyên gia đều khẳng định, chuyển đổi sang thanh toán bằng mã QR là bước đi mang lại nhiều lợi ích then chốt. Trước hết, người tiêu dùng được hưởng trải nghiệm giao dịch minh bạch, dễ tra soát và an toàn hơn nhờ tiêu chuẩn bảo mật cao. Về phía doanh nghiệp, mã QR trở thành công cụ hỗ trợ quản lý bán hàng hiệu quả, đồng thời tạo ra nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ phân tích hành vi khách hàng. Còn với cơ quan quản lý, hệ thống thanh toán số giúp nắm bắt dòng tiền chính xác, nâng cao hiệu quả thu thuế và hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách, qua đó thúc đẩy tiêu dùng trong nước.