Hiện thực hóa Nghị quyết 71-NQ/TW: Hà Nội vận dụng Luật Thủ đô tạo đột phá phát triển giáo dục

Sáng 15/1, Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Hà Nội tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Đề xuất các giải pháp đặc thù vượt trội để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo”. Hội thảo có sự tham gia của đông đảo nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia giáo dục, đại diện các cơ sở đào tạo, nhằm tham vấn ý kiến cho việc xây dựng kế hoạch của UBND TP Hà Nội triển khai Chương trình hành động của Ban Thường vụ Thành ủy thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Nhận diện đúng điểm nghẽn để tạo đột phá thực chất

Phát biểu đề dẫn hội thảo, TS Lê Xuân Rao - Chủ tịch Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Hà Nội nhấn mạnh, Nghị quyết 71-NQ/TƯ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao về nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế sâu rộng. Trên tinh thần đó, Thành ủy Hà Nội đã xây dựng Dự thảo Chương trình hành động với mục tiêu đến năm 2030 đưa giáo dục Thủ đô đạt trình độ tiên tiến trong khu vực, đến năm 2045 trở thành trung tâm đào tạo nhân tài hàng đầu châu Á.

Theo TS Lê Xuân Rao, vấn đề then chốt hiện nay là làm thế nào để Chương trình hành động không dừng ở định hướng đúng, tầm nhìn xa, mà phải có các giải pháp mang tính đặc thù, vượt trội, tận dụng tối đa “dư địa chính sách” mà Luật Thủ đô (sửa đổi) mang lại, từ đó tạo ra những chuyển biến rõ nét, đo đếm được trong thực tiễn giáo dục và đào tạo của Thủ đô.

Góp ý vào Dự thảo Chương trình hành động của Thành ủy Hà Nội, đa số ý kiến tại hội thảo thống nhất đánh giá cao tư duy đổi mới, tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chính trị thể hiện trong dự thảo. Chương trình đã cụ thể hóa tương đối đầy đủ các mục tiêu của Nghị quyết 71, gắn phát triển giáo dục và đào tạo với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế; đồng thời xác định rõ các nhóm nhiệm vụ trọng tâm như đổi mới chương trình, phương pháp dạy học; phát triển đội ngũ nhà giáo; đẩy mạnh tự chủ; tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ; thúc đẩy xã hội hóa giáo dục.

Tuy nhiên, nhiều đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra những khó khăn, hạn chế nếu không được tháo gỡ sẽ cản trở mục tiêu tạo đột phá đúng nghĩa. Nổi bật là sự chênh lệch về chất lượng giáo dục giữa khu vực nội đô và ngoại thành; những rào cản về thể chế, nguồn lực đối với tự chủ giáo dục; cơ chế thu hút nhân tài, chuyên gia quốc tế chưa đủ sức cạnh tranh; mối liên kết giữa nhà trường – nhà khoa học – doanh nghiệp còn lỏng lẻo; chuyển đổi số giáo dục thiếu đồng bộ, chưa hình thành được nền tảng dữ liệu dùng chung.

Theo các đại biểu, những “điểm nghẽn” này không thể giải quyết bằng các giải pháp hành chính thông thường, mà cần những cơ chế, chính sách đặc thù, mang tính đột phá, phù hợp với vai trò, vị thế và tiềm lực của Thủ đô.

Giải pháp đặc thù từ giáo dục phổ thông đến nghề nghiệp và đại học

Từ thực tiễn đó, nhiều tham luận tại hội thảo đã đề xuất các nhóm giải pháp cụ thể, tiếp cận theo hướng vừa xử lý các vấn đề bức xúc trước mắt, vừa tạo nền tảng cho phát triển dài hạn.

Đối với vấn đề dạy thêm, học thêm và nâng cao chất lượng giáo dục đại trà, các ý kiến cho rằng cần chuyển từ cách tiếp cận quản lý hành chính sang giải pháp kinh tế và quản trị. Việc khắc phục dạy thêm, học thêm chỉ bền vững khi giáo viên “sống được bằng lương” và có thu nhập tương xứng với hiệu quả công việc. Do đó, cần vận dụng Luật Thủ đô để xây dựng cơ chế thu nhập tăng thêm đặc thù cho đội ngũ nhà giáo; đồng thời triển khai mô hình “nhà trường toàn diện”, tổ chức học tập, sinh hoạt, câu lạc bộ năng khiếu ngay tại trường đến hết buổi chiều, với nguồn kinh phí xã hội hóa được quản lý công khai, minh bạch, qua đó thay thế các lớp học thêm tự phát bên ngoài.

Về đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, nhiều đại biểu đề xuất mạnh dạn trao quyền tự chủ chuyên môn cho các trường chất lượng cao, trường tiên tiến; cho phép điều chỉnh một phần chương trình để tích hợp các nội dung STEM, STEAM, kỹ năng số, văn hóa Hà Nội; giảm tải nội dung hàn lâm, tăng cường tư duy phản biện, làm việc nhóm; chú trọng giáo dục nghệ thuật, thể chất; tăng cường liên thông giữa giáo dục phổ thông – nghề nghiệp – đại học – DN, gắn hướng nghiệp với trải nghiệm thực chất ngay từ bậc trung học.

Trong đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, các ý kiến cho rằng cần đổi mới tư duy từ “sở hữu” sang “sử dụng”, vận dụng linh hoạt cơ chế thuê tài sản công, hợp tác công - tư để tránh lạc hậu công nghệ; đồng thời xây dựng các trung tâm thực hành, sáng tạo dùng chung theo khu vực, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Đối với thu hút chuyên gia, nhà khoa học quốc tế, các đại biểu kiến nghị cần cụ thể hóa mạnh mẽ hơn các quy định của Luật Thủ đô, cho phép các cơ sở tự chủ ký hợp đồng trực tiếp với chuyên gia trong và ngoài nước với mức đãi ngộ theo thị trường, đi kèm chính sách hỗ trợ về thị thực, nhà ở, điều kiện làm việc, nhằm tạo sức hút lâu dài và bền vững.

Một nội dung được thảo luận sâu tại hội thảo là vai trò của giáo dục nghề nghiệp trong thực hiện Nghị quyết 71. Theo TS Nguyễn Xuân Khánh - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, Nghị quyết 71-NQ/TW mang tính cải tổ căn bản nền giáo dục Việt Nam, có sự cộng hưởng chặt chẽ với các nghị quyết về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Đích đến cuối cùng là xây dựng nền giáo dục thực chất “học thật – nhân tài thật”.

TS Nguyễn Xuân Khánh cho rằng, giáo dục nghề nghiệp Hà Nội đã đạt nhiều kết quả tích cực, song vẫn tồn tại không ít hạn chế như thiếu cơ sở đào tạo chất lượng cao, quy mô manh mún, đội ngũ nhà giáo yếu ở các ngành nghề mới, hoạt động khoa học – công nghệ chưa rõ nét. Vì vậy, cần coi giáo dục nghề nghiệp là then chốt trong phát triển kỹ năng cao, lấy đầu tư công dẫn dắt, giáo dục công lập làm trụ cột, tăng cường tự chủ thực chất, gắn đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp và chiến lược phát triển các ngành mũi nhọn của Thủ đô.

Kết luận hội thảo, TS Lê Xuân Rao nhấn mạnh, Nghị quyết 71 và Luật Thủ đô đã mở ra “cánh cửa cơ chế”, Chương trình hành động chính là “bản thiết kế”. Để xây dựng được “ngôi nhà giáo dục Thủ đô” vững chắc, hiện đại, cần những giải pháp cụ thể, đồng bộ và sự chung tay của đội ngũ trí thức, nhà quản lý, nhà giáo. Ông bày tỏ tin tưởng rằng, các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm tại hội thảo sẽ được Thành ủy, UBND TP Hà Nội tiếp thu, hoàn thiện kế hoạch triển khai, tạo đà cho giáo dục và đào tạo Thủ đô thực sự cất cánh trong giai đoạn phát triển mới.