Hoàn thiện thể chế đặc biệt, trao quyền mạnh hơn trong sửa Luật Thủ đô

Nhiều chính sách đặc thù phát huy hiệu quả

Theo báo cáo của UBND TP Hà Nội, sau một năm thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, thành phố đã ban hành 66 văn bản triển khai thi hành Luật (gồm 56 Nghị quyết quy phạm pháp luật; 6 Nghị quyết cá biệt của HĐND TP; 3 Quyết định quy phạm và 1 Quyết định cá biệt của UBND TP).

Trong số các văn bản đã ban hành có nhiều nghị quyết, quyết định quan trọng, tác động sâu rộng đến đời sống kinh tế - xã hội Thủ đô, như: quản lý, phát triển đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; khai thác, quản lý nguồn lực đầu tư, tài sản công, đất đai, môi trường, các công trình văn hóa; đặc biệt là các quy định về phát triển khoa học công nghệ.

Hiện nay, các sở, ngành thành phố tiếp tục nghiên cứu, xây dựng 38 văn bản để trình ban hành, đồng bộ với việc nghiên cứu xây dựng Luật Thủ đô sửa đổi.

Theo UBND TP, công tác xây dựng văn bản quy định chi tiết được triển khai ngay sau khi Luật Thủ đô được ban hành, bảo đảm nhiều chính sách quan trọng có hiệu lực đồng thời với Luật từ ngày 1/1/2025. Các văn bản đã bám sát các chính sách, điều, khoản mà Luật giao cho HĐND và UBND TP quy định chi tiết, bao quát các lĩnh vực then chốt như tổ chức bộ máy, cán bộ công chức; tài chính - ngân sách; quy hoạch, đô thị, xây dựng, giao thông; an ninh trật tự; khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; văn hóa, giáo dục, y tế và an sinh xã hội.

Quá trình soạn thảo, ban hành văn bản được thực hiện đúng quy trình, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan. Dự thảo văn bản được lấy ý kiến rộng rãi, được Sở Tư pháp thẩm định về tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ; nhiều dự thảo được Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội tổ chức phản biện xã hội, bảo đảm tính khả thi và phù hợp thực tiễn.

Công tác bảo đảm điều kiện thi hành Luật Thủ đô và các văn bản hướng dẫn được các ngành, các cấp quan tâm triển khai. Việc quán triệt, phổ biến, tập huấn Luật và các văn bản chi tiết được thực hiện kịp thời; các sở, ngành, địa phương rà soát, phân công cán bộ đầu mối theo dõi thi hành Luật; kinh phí cho tổ chức triển khai được thành phố bố trí.

Nhìn chung, việc bảo đảm điều kiện thi hành Luật được thực hiện đúng trọng tâm, góp phần nâng cao hiệu quả triển khai. Công tác hướng dẫn áp dụng pháp luật, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị liên quan đến Luật Thủ đô và các nghị quyết của HĐND TP được thực hiện thường xuyên theo quy định. Việc áp dụng các quy định đặc thù, đột phá bước đầu giúp giữ vững trật tự, kỷ cương, an toàn xã hội, tạo đà cho phát triển kinh tế - xã hội Thủ đô.

Thông qua các kênh tuyên truyền, các quy định của Luật Thủ đô được người dân, tổ chức đồng thuận, chấp hành, nhất là trong quản lý đất đai, trật tự xây dựng, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông, xây dựng nếp sống văn minh.

Những khó khăn khi triển khai thực hiện

Bên cạnh kết quả đạt được, việc triển khai thi hành Luật Thủ đô vẫn còn một số khó khăn. Một số cơ quan, đơn vị, người đứng đầu chưa nhận thức đầy đủ ý nghĩa, tầm quan trọng của Luật; chưa nắm vững các quy định mới, đặc thù và chưa tận dụng tốt ưu thế của Luật để cụ thể hóa thành văn bản phục vụ phát triển Thủ đô.

Đội ngũ công chức, viên chức tham gia xây dựng văn bản còn chưa đáp ứng yêu cầu, tư duy đổi mới chậm, một số nội dung tham mưu chưa sát thực tiễn, dẫn đến chất lượng và tính khả thi chưa cao; có nơi còn tâm lý chần chừ, e ngại trong tổ chức thực hiện.

Sự phối hợp giữa các cơ quan trong xây dựng pháp luật chưa thật chặt chẽ; việc huy động chuyên gia, doanh nghiệp, tổ chức tham gia xây dựng và tổ chức thi hành Luật còn hạn chế. Quá trình đô thị hóa nhanh, gia tăng dân số cơ học tạo áp lực lớn lên hạ tầng và công tác quản lý nNà nước, làm gia tăng thách thức trong thực thi Luật.

Đáng chú ý, sau khi Luật Thủ đô được ban hành, nhiều luật khác khi sửa đổi, bổ sung đã kế thừa và phát triển một số quy định của Luật Thủ đô thành cơ chế chung, thậm chí thuận lợi hơn, dẫn đến việc lựa chọn, áp dụng pháp luật và ảnh hưởng tới xây dựng văn bản triển khai Luật của thành phố.

Việc sắp xếp lại các sở, ngành và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp làm thay đổi tổ chức bộ máy, cơ chế phân cấp, phân quyền, tác động trực tiếp đến nội dung, tiến độ xây dựng văn bản chi tiết. Một số nghị quyết của HĐND TP ban hành theo mô hình cũ chưa kịp sửa đổi, gây vướng mắc khi áp dụng.

Mặc dù Luật đã trao thêm thẩm quyền cho thành phố, song mức độ phân quyền còn hạn chế, chưa tương xứng với vị trí, vai trò của Thủ đô. Thành phố chưa có đủ thẩm quyền để chủ động thử nghiệm nhiều mô hình, cơ chế mới trong quản trị đô thị, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Các vấn đề đô thị cốt lõi mang tính liên ngành, liên cấp, liên vùng nhưng việc xử lý còn phân tán, hiệu quả chưa cao.

Luật Thủ đô đã đề cập liên kết vùng, song chưa xác lập rõ vai trò điều phối, dẫn dắt của Thủ đô, thiếu cơ chế ràng buộc và thiết chế điều phối hiệu quả. Một số quy định trong Luật khi triển khai còn phát sinh vướng mắc, cần sửa đổi, bổ sung.

Cần hoàn thiện thể chế vượt trội, trao quyền mạnh hơn cho Thủ đô

Từ thực tiễn triển khai, thành phố Hà Nội đề xuất sửa đổi Luật Thủ đô. Qua rà soát, trong 54 điều của Luật hiện hành đã có 5 điều bị bãi bỏ toàn bộ, 10 điều bị bãi bỏ một phần, sửa đổi, bổ sung. Nhiều nội dung còn hiệu lực nhưng không còn là cơ chế đặc thù, vượt trội do đã được luật, nghị quyết ban hành sau kế thừa và quy định thuận lợi hơn.

Một số điều khoản không còn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và việc sắp xếp đơn vị hành chính. Luật Thủ đô cần kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, giải quyết các “điểm nghẽn” của Thủ đô, hướng tới hoàn thiện thể chế đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn.

Kết quả rà soát cho thấy, trong 49 điều đang có hiệu lực, cần sửa đổi, bổ sung cơ bản nội dung của 34 điều và cập nhật nhiều nội dung mới. UBND TP đã bước đầu đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật và bổ sung cơ chế, chính sách mới gồm 4 nhóm nội dung lớn với 31 cơ chế, chính sách cụ thể.

Quan điểm sửa Luật là tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển Thủ đô; đồng bộ với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm; bảo đảm phù hợp Hiến pháp và các điều ước quốc tế.

Cơ chế, chính sách đặc thù phải có trọng tâm, trọng điểm, tạo động lực, đột phá mới để giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn, xây dựng thể chế kiến tạo phát triển. Việc sửa Luật cần tiếp cận với tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn, tạo cơ sở pháp lý đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù, mạnh dạn thí điểm mô hình mới, đồng thời bảo đảm kỷ cương, kỷ luật, minh bạch, vì lợi ích chung, với tinh thần “trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn".