Khi “cửa sinh” bị biến thành “bãi rác”: lối thoát hiểm trong khu dân cư bị sử dụng sai mục đích

Quy hoạch đúng, nhưng sử dụng sai - nguy cơ hiện hữu từ những lối đi bị bịt kín

Theo quy định pháp luật về quy hoạch xây dựng và phòng cháy, chữa cháy, các lối thoát hiểm giữa các khối nhà không phải là “đất thừa” hay không gian phụ. Đây là hạng mục bắt buộc trong đồ án quy hoạch chi tiết, nhằm bảo đảm thông gió, chiếu sáng tự nhiên, thoát nạn khi có sự cố, đồng thời tạo hành lang để lực lượng chức năng tiếp cận dập lửa, cứu hộ, cứu nạn khi xảy ra cháy nổ. Về nguyên tắc, các lối đi này phải được giữ thông thoáng, không bị che chắn, không được sử dụng sai mục đích.

Thế nhưng, khi khu dân cư đi vào sử dụng, nhiều nơi đã buông lỏng quản lý. Một số hộ dân ngang nhiên chiếm dụng lối thoát hiểm làm phần “mở rộng” nhà ở; rác thải sinh hoạt bị đổ tràn lan, lâu ngày không được thu dọn; cỏ dại, vật liệu dễ cháy chất đống. Những không gian đáng lẽ phải thông thoáng, sạch sẽ lại trở thành điểm ô nhiễm môi trường và “bẫy nguy hiểm” giữa lòng khu dân cư.

Thực tế những ngày gần đây, nhiều vụ cháy liên tiếp xảy ra tại các khu dân cư trên cả nước, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo. Khi hỏa hoạn bùng phát, từng mét vuông lối thoát hiểm có thể quyết định sự sống còn. Nếu lối đi bị rác thải, vật dụng che kín, xe chữa cháy không thể tiếp cận, người dân không có đường thoát nạn, hậu quả sẽ vô cùng khó lường.

Không chỉ là nguy cơ cháy nổ, việc biến lối thoát hiểm thành bãi rác còn làm suy giảm chất lượng sống, phá vỡ mỹ quan đô thị, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Một khu dân cư văn minh không thể tồn tại song song với những “điểm đen” môi trường như vậy.

Trách nhiệm từ ý thức người dân đến quản lý của chính quyền

Rõ ràng, trước hết đây là vấn đề ý thức chấp hành pháp luật và văn hóa cộng đồng của một bộ phận người dân. Việc chiếm dụng không gian chung, xả rác bừa bãi không chỉ vi phạm quy định, mà còn xâm hại trực tiếp đến quyền được sống trong môi trường an toàn, lành mạnh của chính những người xung quanh.

Tuy nhiên, trách nhiệm không thể chỉ dừng ở người dân. Chính quyền địa phương, cơ quan quản lý trật tự đô thị và môi trường cần nhìn thẳng vào thực tế: nhiều nơi đã thiếu kiểm tra, nhắc nhở, xử lý kịp thời. Có khu dân cư, tình trạng lấn chiếm diễn ra trong thời gian dài nhưng không bị chấn chỉnh, tạo tâm lý “làm cũng không sao”, dẫn đến vi phạm lan rộng.

Qua phản ánh của người dân, phóng viên Báo Kinh tế & Đô thị đã trực tiếp tiếp cận, ghi nhận thực trạng tại khu dân cư trên đường Trần Văn Giáp, thuộc Hòa Cường, Đà Nẵng. Tại đây, ngay lối thoát hiểm nằm bên cạnh và phía sau ngôi nhà số 01 Trần Văn Giáp, tình trạng lấn chiếm diễn ra khá rõ ràng: lối đi vốn đã hẹp bị tận dụng để đặt chậu cây cảnh, đồ đạc sinh hoạt; rác thải sinh hoạt bị tập kết tùy tiện, lâu ngày không được thu gom, gây nhếch nhác và cản trở hoàn toàn chức năng thoát hiểm ban đầu.

Theo người dân sinh sống xung quanh, tình trạng này đã tồn tại trong thời gian dài nhưng chưa được xử lý dứt điểm. Vào những ngày nắng nóng, nguy cơ cháy nổ luôn thường trực; còn khi mưa xuống, rác thải ứ đọng gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống sinh hoạt của các hộ liền kề.

Trả lại đúng chức năng lối thoát hiểm - giải pháp cho môi trường sống an toàn

Clip phóng viên ghi nhận thực tế tại khu vực số 01 Trần Văn Giáp, nơi lối đi chung bị chiếm dụng, ảnh hưởng đến sinh hoạt và an toàn của người dân.

Để bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy và xây dựng môi trường sống xanh - sạch - đẹp, việc lập lại trật tự tại các lối thoát hiểm giữa nhà ở là yêu cầu cấp thiết. Chính quyền cần rà soát, thống kê các điểm bị lấn chiếm; kiên quyết giải tỏa, xử lý vi phạm; đồng thời tổ chức vệ sinh, cải tạo cảnh quan, lắp đặt biển báo, rào chắn kỹ thuật phù hợp để ngăn tái chiếm.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cho rằng Nhà nước và chính quyền địa phương cần có chính sách khuyến khích, đồng hành với người dân, đặc biệt là các hộ tiếp giáp trực tiếp với lối thoát hiểm và đường cống kỹ thuật bên hông nhà. Việc hỗ trợ lát xi măng, bê tông hóa bề mặt lối đi, làm nắp đậy cống, bảo đảm thoát nước và vệ sinh môi trường không chỉ giúp hạn chế xả rác bừa bãi, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng phòng cháy, chữa cháy tiếp cận khi xảy ra sự cố.

Khi lối thoát hiểm được đầu tư chỉnh trang, sạch sẽ và có chức năng rõ ràng, ý thức cộng đồng cũng sẽ dần thay đổi: từ chỗ coi đó là “khoảng trống vô chủ” sang trách nhiệm cùng giữ gìn không gian chung. Đô thị an toàn không bắt đầu từ những khẩu hiệu lớn, mà từ những lối đi nhỏ được trả lại đúng chức năng. Mỗi lối thoát hiểm thông suốt, sạch sẽ chính là thêm một “cửa sinh” cho cộng đồng trong những tình huống sinh tử.