Khí tự nhiên trong lộ trình chuyển dịch năng lượng cho công nghiệp của Việt Nam

Phát biểu tại Hội thảo khoa học: Ứng dụng khí tự nhiên trong công nghiệp - hướng tới sản xuất xanh và Net-zero 2050, ông Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam cho rằng, khi các chuẩn mực môi trường, phát thải và phát triển bền vững ngày càng được siết chặt, chuyển đổi năng lượng không còn là xu hướng mang tính khuyến nghị, mà đã trở thành nghĩa vụ bắt buộc. Với Việt Nam, lựa chọn tăng trưởng xanh không chỉ nhằm thực hiện các cam kết quốc tế, mà còn là giải pháp chiến lược để bảo đảm an ninh năng lượng, duy trì đà tăng trưởng và nâng cao vị thế cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo các nghiên cứu và dự báo dài hạn, từ nay đến năm 2050, nhu cầu năng lượng của Việt Nam sẽ tiếp tục gia tăng mạnh, đặc biệt trong khu vực công nghiệp, đô thị và dịch vụ. Sự gia tăng này đặt ra sức ép lớn đối với hệ thống cung ứng năng lượng cũng như mục tiêu kiểm soát phát thải. Trong khi đó, Việt Nam lại là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, với thiệt hại kinh tế ước tính tương đương khoảng 3% GDP mỗi năm. Những thách thức đan xen này cho thấy việc tái cấu trúc hệ thống năng lượng theo hướng xanh, sạch và bền vững không còn là lựa chọn dài hạn, mà là yêu cầu cấp bách của hiện tại.

Trong bức tranh chuyển đổi đó, khí tự nhiên được xem là một mắt xích quan trọng trong giai đoạn trung gian. Nhờ đặc tính phát thải thấp hơn so với than và dầu, cùng khả năng đáp ứng linh hoạt nhu cầu điện, nhiệt và nguyên liệu cho sản xuất, khí tự nhiên đang được nhiều quốc gia lựa chọn như giải pháp “bắc cầu”, vừa giúp giảm phát thải trong ngắn hạn, vừa tạo nền tảng kỹ thuật cho việc tiếp nhận các dạng năng lượng phát thải thấp hơn trong tương lai.

Thực tế, Việt Nam hiện đang khai thác khí tại 26 mỏ dầu – khí, với sản lượng đạt đỉnh trong giai đoạn 2010–2015, nhưng đã giảm đáng kể kể từ sau năm 2016. Giai đoạn 2021–2025, sản lượng khí khai thác chỉ còn khoảng 5,95–8,08 tỷ m³ mỗi năm. Trước xu hướng suy giảm này, việc mở rộng nhập khẩu LNG trở thành lựa chọn tất yếu. Lô LNG đầu tiên cập cảng Thị Vải vào tháng 7/2023 được xem là dấu mốc quan trọng, đánh dấu sự chuyển dịch từ mô hình phụ thuộc chủ yếu vào khí nội địa sang mô hình kết hợp giữa nguồn khí trong nước và nguồn nhập khẩu. Đặc biệt, hợp đồng LNG dài hạn đầu tiên giữa PV GAS và Shell ký kết vào tháng 1/2026 cho giai đoạn 2027–2031 đã tạo thêm dư địa ổn định cho nguồn cung khí trong trung và dài hạn.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, quá trình phát triển thị trường khí của Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản, từ sự suy giảm trữ lượng khí nội địa, mức độ phụ thuộc ngày càng lớn vào LNG nhập khẩu, cho đến hạ tầng khí – LNG chưa đồng bộ và khung chính sách thị trường chưa theo kịp yêu cầu phát triển.

Từ những phân tích đó, hội thảo thống nhất định hướng phát triển khí tự nhiên theo hướng linh hoạt và bền vững hơn, gắn với phát triển điện khí LNG, đồng thời mở rộng ứng dụng khí trong các ngành công nghiệp ngoài điện lực. Song song với đó là việc chủ động chuẩn bị các điều kiện kỹ thuật, thể chế để từng bước tích hợp các loại nhiên liệu phát thải thấp hơn như khí xanh và hydrogen trong tương lai

Để giải quyết bài toán này, các chuyên gia đề xuất phát triển đồng bộ hạ tầng khí – điện – khu công nghiệp; triển khai các mô hình kết nối đa dạng như đường ống trực tiếp, LNG vệ tinh và các trung tâm năng lượng tích hợp. Đồng thời, cần xác định hạ tầng khí là một cấu phần thiết yếu của khu công nghiệp, khu kinh tế, đi kèm với các cơ chế đầu tư linh hoạt như PPP và hợp đồng mua khí dài hạn nhằm bảo đảm tính khả thi và hiệu quả.

Với sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp, hội thảo được kỳ vọng sẽ góp phần làm rõ các giải pháp mang tính thực tiễn, thúc đẩy việc ứng dụng khí tự nhiên trong công nghiệp, qua đó đóng góp thiết thực cho mục tiêu sản xuất xanh và lộ trình Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam.

Hội thảo có sự đồng hành của Tổng Công ty Khí Việt Nam – CTCP (PV GAS).