Khơi dòng FDI thế hệ mới vào khu công nghiệp

Công nghệ và hạ tầng chưa bắt kịp FDI thế hệ mới

Sau gần 40 năm đổi mới, khu vực FDI đã trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu, đóng góp hơn 20% GDP, tạo ra hơn 5,1 triệu việc làm và chiếm hơn 70% giá trị xuất khẩu của Việt Nam. Riêng giai đoạn 2021–2025, tổng vốn FDI thực hiện đạt hơn 158 tỷ USD, vượt mục tiêu 100 - 150 tỷ USD đề ra trong Nghị quyết 50-NQ/TW. Trong 10 tháng năm 2025, Việt Nam thu hút 31,52 tỷ USD FDI đăng ký, tăng 15,6% so với cùng kỳ, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực chế biến, chế tạo, đồng thời xuất hiện nhiều dự án công nghệ cao, xanh, thân thiện môi trường.

Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược T.Ư Nguyễn Đức Hiển khẳng định, các KCN ngày càng đóng vai trò trung tâm trong thu hút vốn FDI, đặc biệt là dòng vốn thế hệ mới nhờ hạ tầng đồng bộ, hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh và môi trường kinh doanh được kiểm soát. Thể chế, chính sách liên tục được hoàn thiện, hướng tới dòng vốn công nghệ cao, xanh, giá trị gia tăng lớn, có khả năng lan tỏa mạnh và thúc đẩy liên kết với doanh nghiệp trong nước, từ đó gia tăng hàm lượng nội địa trong chuỗi sản xuất.

Tuy nhiên, ông Hiển cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế. Dòng vốn FDI mặc dù tăng mạnh nhưng đóng góp vào tổng vốn đầu tư toàn xã hội đang giảm, từ 17,9% năm 2018 xuống còn 16,5% năm 2024. Chất lượng vốn FDI và liên kết với DN trong nước còn hạn chế, tỷ lệ nội địa hóa chỉ khoảng 20 - 25%. Trình độ công nghệ, khả năng chuyển giao công nghệ và hạ tầng, nguồn nhân lực hiện vẫn chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của FDI thế hệ mới, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ xanh.

Cũng theo Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư (Bộ Công Thương) Nguyễn Bá Hải, dòng vốn FDI đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, là động lực thúc đẩy xuất khẩu và nâng chuẩn sản xuất, tạo áp lực cải thiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, liên kết với doanh nghiệp nội địa còn yếu, làm hạn chế giá trị gia tăng trong nước và khả năng chuyển giao tri thức, đồng thời khiến phần lớn giá trị xuất khẩu phụ thuộc vào linh kiện và dịch vụ nhập khẩu.

Đại diện doanh nghiệp FDI cũng nhìn nhận thực tế này. Ông Nguyễn Xuân Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Hội đồng DN Việt – Trung (VCBC), cho biết nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đến khảo sát, tìm đối tác và thử nghiệm thị trường trước khi đầu tư. Hơn 50% doanh nghiệp bày tỏ ý định đầu tư trong 2–3 năm tới, tập trung vào công nghệ cao, robot, ô tô điện và công nghiệp phụ trợ. Tuy nhiên, khoảng cách về nguồn nhân lực kỹ thuật vẫn là rào cản lớn, đòi hỏi hợp tác chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp và chuyên gia nước ngoài để nâng cao tay nghề, đáp ứng yêu cầu vận hành các dự án công nghệ cao. Đồng thời, ông Tùng nhấn mạnh vai trò của chính sách minh bạch, đầu mối hỗ trợ rõ ràng, cũng như cơ chế ưu đãi hạ tầng và chuỗi cung ứng để thúc đẩy dòng vốn FDI có giá trị cao vào Việt Nam.

Hoàn thiện thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực

Để thu hút FDI thế hệ mới, các chuyên gia đều đồng thuận rằng, cần một cách tiếp cận đồng bộ. Ông Phan Hữu Thắng - Chủ tịch Liên chi hội Tài chính KCN đề xuất sớm ban hành Chiến lược thu hút FDI thế hệ mới 2025-2035, xây dựng bộ tiêu chí quốc gia và gói ưu đãi đặc biệt cho công nghệ cao. Các KCN xanh, KCN sinh thái cần cơ chế dữ liệu, ưu đãi R&D và đổi mới sáng tạo.

Ông Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh: “Chiến lược thu hút FDI không chỉ nhằm vốn, mà còn xây dựng hệ sinh thái toàn diện, kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, làm chủ công nghệ và chiếm lĩnh vị trí quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu.” Ông Hiển cũng lưu ý các cơ chế ưu đãi cần chuyển từ thuế sang chi phí R&D, đào tạo và kết quả đầu ra, đồng thời phát triển hệ sinh thái hạ tầng, đặc biệt tại các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.

Phó Chủ tịch SingCham Việt Nam Seck Yee Chung đánh giá cao nỗ lực cải cách thể chế và môi trường đầu tư của Việt Nam. “Việc cải thiện thời gian và thủ tục phê duyệt, hoàn thiện hướng dẫn pháp lý và nâng cấp hạ tầng năng lượng, số và trung tâm dữ liệu là điều cần thiết để tạo thuận lợi cho nhà đầu tư” - ông Seck Yee Chung nhấn mạnh.

Ở góc độ DN, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn CNCTech Nguyễn Phương Nga cho rằng, hạ tầng KCN hiện nay phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, logistics hiện đại, dịch vụ hỗ trợ đầy đủ, khả năng tích hợp công nghệ và tiêu chuẩn xanh ESG. CNCtech phát triển mô hình hạ tầng tích hợp với 24 dịch vụ, giúp nhà đầu tư rút ngắn thời gian vận hành nhà máy xuống 1-3 tháng. Bà Nga đề xuất số hóa thủ tục cấp phép, hoàn thiện chính sách và hỗ trợ các chủ đầu tư phát triển KCN sinh thái mang tính cộng sinh công nghiệp.

Trong khi đó, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư phía Bắc, Bộ Tài chính Phạm Thanh Bình khuyến nghị, Việt Nam cần tập trung ưu tiên thu hút FDI công nghệ cao, thúc đẩy đầu tư xanh, tăng cường hợp tác giữa DN FDI và nội địa để nâng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế và Khu Thương mại tự do, cũng như phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

Các chuyên gia đều thống nhất rằng thời gian tới, Việt Nam phải xây dựng cơ chế sàng lọc đầu tư minh bạch, xác định rõ chi phí giảm phát thải và phát triển mô hình cộng sinh công nghiệp, từ đó khuyến khích doanh nghiệp FDI chuyển sang công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và thân thiện môi trường. Đây là điều kiện để Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trong khu vực.

Với quyết tâm chính trị cao, sự phối hợp đồng bộ giữa Chính phủ, DN và nhà đầu tư nước ngoài, Việt Nam có cơ hội tận dụng làn sóng FDI thế hệ mới để nâng cấp các KCN, biến chúng thành trung tâm sản xuất tiên tiến, bền vững, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và tích hợp sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.