Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Chỉ chữa được bệnh khi nào bắt đúng bệnh

Chiều 18/12, tại trụ sở UBND TP Hà Nội diễn ra cuộc họp bàn giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí trên địa bàn Thủ đô với sự tham gia của nhiều chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực môi trường cũng như đại diện các sở, ban, ngành liên quan. Cuộc họp do Giám đốc Sở NN&MT Hà Nội Nguyễn Xuân Đại chủ trì theo ủy quyền của Ban Thường vụ Thành ủy.

Nhiều điểm sáng

Mở đầu cuộc họp, đại diện Sở NN&MT Hà Nội báo cáo về việc kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí trên địa bàn TP với nhiều nội dung đáng chú ý. Theo đó, kết quả quan trắc cho thấy tình hình ô nhiễm không khí tại Hà Nội trong thời gian gần đây chưa có dấu hiệu giảm nhiệt mà thậm chí còn diễn biến theo chiều hướng ngày càng nghiêm trọng hơn. “Thời gian ô nhiễm kéo dài cả về số giờ và số ngày, đặc biệt trong giai đoạn từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau” – đại diện Sở NN&MT Hà Nội cho hay.

Theo đại diện Sở NN&MT Hà Nội, nguồn phát lớn nhất được xác định là khí thải phương tiện giao thông và bụi đường, chiếm trên 50% nồng độ bụi mịn PM2.5; tiếp đó là nguồn thải công nghiệp chiếp từ 14 – 23%... Các tính toán mô hình cho thấy khoảng 58,65% lượng bụi PM2.5 sơ cấp xuất phát từ các nguồn thải trên địa bàn Hà Nội, phần còn lại chịu tác động từ các tỉnh lân cận và lan truyền xuyên biên giới, đặt ra yêu cầu cấp thiết về phối hợp liên vùng trong kiểm soát ô nhiễm không khí… “Hiện nay, Sở đang tiến hành dự án tổng kiểm kê các nguồn thải và dự kiến sẽ hoàn thành trong quý I năm 2026” – đại diện Sở NN&MT Hà Nội nói.

Giám đốc Sở NN&MT Hà Nội Nguyễn Xuân Đại cho biết, trong thời gian qua, TP cũng đạt được một số thành tựu đáng ghi nhận trong công tác kiểm soát các nguồn phát thải gây ô nhiễm không khí. Có thể kể đến việc xóa bỏ tình trạng đốt than tổ ong, xóa bỏ lò gạch thủ công trên địa bàn TP, tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp đã giảm đến 80%... Đặc biệt, ngành chăn nuôi đã có sự chuyển dịch đáng kể nhằm hạn chế các nguồn phát thải gây ô nhiễm không khí khi giảm tối đa chăn nuôi thương phẩm để tập trung vào sản xuất giống, định hướng phát triển nông nghiệp trải nghiệm, nông nghiệp sinh thái.

Công tác xử lý rác thải sinh hoạt cũng có nhiều bước tiến lớn với sự ra đời của nhiều nhà máy điện rác công suất lớn như Nhà máy điện rác Sóc Sơn, Nhà máy điện rác Seraphin. “Sắp tới sẽ có thêm 2 nhà máy điện rác nữa được xây dựng tại Sóc Sơn và Sơn Tây. Với sự ra đời của 2 nhà máy này, dự kiến đến năm 2028, toàn bộ lượng rác thải sinh hoạt của TP cơ bản sẽ được xử lý hết” – ông Nguyễn Xuân Đại nói.

Bắt trúng “bệnh” để chữa khỏi “bệnh” cho không khí Hà Nội

Phát biểu tại cuộc họp, GS.TS Hoàng Xuân Cơ - Trưởng ban Khoa học, Hội Kinh tế môi trường Việt Nam kiến nghị những nhiệm vụ trọng tâm mà TP cần tập trung thực hiện trong giai đoạn từ nay đến năm 2030 để hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra trong công tác kiểm soát chất lượng không khí Thủ đô gồm: Tiến hành những nhiên cứu cơ bản làm rõ mức độ và mức đặc thù ô nhiễm không khí; tiến hành kiểm kê khí thải và xây dựng cơ sở dứ liễu phát thải; hoàn thiện hệ thống quan trắc chuẩn; làm rõ tính hiệu quả của các giải pháp chống ô nhiễm môi trường không khí đã triển khai.

“Ngoải ra, chúng ta cũng phải nhận thức lại vấn đề chất lượng không khí, coi đây là vấn đề lâu dài và tốn kém chứ không thể làm xong sớm trong ngày một ngày hai. Lâu nay vấn đề môi trường nói chung và chất lượng không khí nói riêng chúng ta chưa có cơ chế tài chính rõ ràng. Chất lượng nước chúng ta đã chi không ít nhưng lại chưa có cơ chế tài chính cụ thể nào để chi cho vấn đề chất lượng không khí” – GS.TS Hoàng Xuân Cơ nhận định.

TS Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam đặt câu hỏi: Các giải pháp chống ô nhiễm môi trường không khí đã được TP triển khai từ nhiều năm qua chứ không phải đến tận bây giờ mới được tàn đến nhưng tại sao không khí Thủ đô vẫn bị ô nhiễm?. “Đã đến lúc chúng ta cần phải có giải pháp đột phá” – TS Hoàng Dương Tùng khẳng định.

Chuyên gia này cho rằng, trong công cuộc bảo vệ môi trường không khí Hà Nội, sự vào cuộc của các địa phương cấp cơ sở (phường, xã) đóng vai trò vô cùng quan trọng. “Dường như hiện nay vấn đề chất lượng không khí chỉ nóng ở cấp TP, cấp sở chứ không nóng ở cấp xã, phường. Tới đậy tới đây phải làm rõ vấn đề trách nhiệm của các xã, phường trong công cuộc chống ô nhiễm không khí Thủ đô” – TS Hoàng Dương Tùng đề nghị.

Bên cạnh vấn đề trách nhiệm và sự vào cuộc của chính quyền cơ sở, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam cho hay, công tác nghiên cứu về vấn đề ô nhiễm không khí cũng cần được quan tâm và đầu tư hơn nữa. Trên địa bàn Hà Nội đang có nhiều trường đại học lớn với nhiều chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành trong lĩnh vực môi trường, TP có thể tận dụng nguồn lực quý giá này bằng việc kết hợp với các trường đại học để thực hiện những chương trình nghiên cứu về lĩnh vực môi trường nói chung và chất lượng không khí nói riêng. “Như ở TP Bắc Kinh họ giao hẳn cho Đại học Thanh Hoa làm việc này, các nhà quản lý của họ chỉ tập trung vào công tác quản lý thôi, còn nhiệm vụ nghiên cứu thuộc về các chuyên gia, nhà khoa học của trường” – TS Hoàng Dương Tùng chia sẻ.

Ghi nhận những ý kiến, kiến nghị của các chuyên gia tại cuộc họp, Giám đốc Sở NN&MT Hà Nội Nguyễn Xuân Đại khẳng định ý kiến đóng góp của các chuyến gia, nhà khoa học có ý nghĩa quan trọng để các đơn vị chuyên môn của TP tiếp thu, nghiên cứu, từ đó hoàn thiện giải pháp phù hợp trong công tác bảo vệ môi trường không khí Thủ đô.

“Chúng ta chỉ chữa được bệnh khi nào chúng ta khám ra bệnh từ đó tìm được thuốc chữa được bệnh, làm sao chữa được bệnh một cách giảm chi phí nhất mà không có tác dụng phụ” – ông Nguyễn Xuân Đại nói và cho biết thêm, trên cơ sở nội dung cuộc họp và ý kiến đóng góp của các chuyên gia, nhà khoa học, Sở NN&MT sẽ tổng hợp lại để tham mưu BND TP chỉ đạo triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí trên địa bàn, trong đó có cả những giải pháp cấp bách trước mắt và giải pháp lâu dài, làm sao để bầu không khí Thủ đô ngày càng trong lành hơn.