Kiểm tra doanh nghiệp năm 2026: không chồng chéo, không hình sự hóa quan hệ kinh tế

Kế hoạch được triển khai trên cơ sở thực hiện Nghị quyết số 138/NQ-CP và Nghị quyết số 139/NQ-CP của Chính phủ về phát triển kinh tế tư nhân, cụ thể hóa các chủ trương lớn của Bộ Chính trị và Quốc hội. Điều đáng chú ý là ngay trong phần mục đích, yêu cầu, Bộ Công an đã đặt ra nguyên tắc xuyên suốt: công tác kiểm tra phải góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và lực lượng Công an; đồng thời gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Kiểm tra có trọng tâm, không dàn trải, không chồng chéo

Theo kế hoạch, đối tượng kiểm tra là doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh hoạt động theo quy định pháp luật Việt Nam, tập trung vào những lĩnh vực, địa bàn, loại hình kinh doanh tiềm ẩn nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Việc lựa chọn đơn vị kiểm tra phải được phê duyệt, bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng trọng tâm.

Một trong những điểm mới đáng ghi nhận là nguyên tắc không để xảy ra tình trạng kiểm tra chồng chéo, trùng lặp, kéo dài. Số lần kiểm tra đối với mỗi doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh - kể cả kiểm tra liên ngành - không quá một lần trong một năm, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm rõ ràng cần kiểm tra đột xuất. Nếu đã tiến hành thanh tra thì không thực hiện kiểm tra trong cùng năm và ngược lại, trừ trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Bên cạnh đó, kế hoạch đẩy mạnh hình thức kiểm tra trực tuyến, từ xa, ưu tiên khai thác dữ liệu điện tử từ các hệ thống thông tin của cơ quan Nhà nước, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh và xác thực điện tử. Khi kiểm tra trực tuyến, chỉ yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin, tài liệu mà cơ quan Nhà nước chưa có; không yêu cầu cung cấp lại dữ liệu đã được chia sẻ, kết nối trong hệ thống. Doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật có thể được miễn kiểm tra thực tế.

Cách tiếp cận này cho thấy rõ định hướng chuyển từ “tiền kiểm” nặng về thủ tục sang “hậu kiểm” dựa trên quản trị rủi ro, dữ liệu số, giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp không cần thiết - một bước tiến quan trọng trong cải cách hành chính và chuyển đổi số trong lực lượng Công an nhân dân.

Nghiêm cấm lạm dụng kiểm tra, không “hình sự hóa” quan hệ kinh tế

Một nội dung được nhấn mạnh nhiều lần trong kế hoạch là phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi tiêu cực, lạm dụng kiểm tra để nhũng nhiễu, gây khó khăn cho doanh nghiệp. Quá trình kiểm tra, xử lý vi phạm phải đúng quy trình, bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch; ưu tiên các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính trước khi áp dụng biện pháp hình sự; không “hình sự hóa” các quan hệ kinh tế, hành chính, dân sự.

Đây là thông điệp quan trọng trong bối cảnh cộng đồng doanh nghiệp đang đặc biệt quan tâm đến tính ổn định, dự báo được của môi trường pháp lý. Kiểm tra để chấn chỉnh, phòng ngừa, hướng dẫn tuân thủ - chứ không phải để tạo áp lực hay rào cản mới.

Kế hoạch cũng yêu cầu định kỳ hàng quý báo cáo lãnh đạo Bộ (qua Cục An ninh kinh tế) về kết quả, tiến độ thực hiện; đồng thời công khai lịch dự kiến kiểm tra trên cổng thông tin điện tử của Công an tỉnh, thành phố, nêu rõ tên đơn vị, địa chỉ, lĩnh vực hoạt động, nội dung và thời gian kiểm tra. Cơ chế công khai này góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình, giảm thiểu nguy cơ tùy tiện trong tổ chức thực hiện.

Gắn bảo đảm an ninh, trật tự với phát triển kinh tế tư nhân

Kế hoạch năm 2026 không chỉ dừng lại ở việc “kiểm tra để phát hiện sai phạm” mà còn hướng đến tổng hợp, nghiên cứu, tham mưu sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững.

Cục An ninh kinh tế được giao chủ trì tham mưu, hướng dẫn, theo dõi, tổng hợp kết quả kiểm tra toàn quốc; trên cơ sở đó, báo cáo lãnh đạo Bộ, đề xuất Chính phủ và các bộ, ngành hoàn thiện cơ chế, chính sách. Như vậy, kiểm tra không chỉ là hoạt động quản lý hành chính, mà còn là kênh thu thập thông tin thực tiễn để cải cách thể chế.

Trong bối cảnh năm 2026 được xác định là năm tiếp tục đẩy mạnh thực hiện các nghị quyết lớn về phát triển kinh tế tư nhân, kế hoạch của Bộ Công an thể hiện sự chuyển biến tư duy quản lý: bảo đảm an ninh, trật tự phải song hành với bảo đảm môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định, dựa trên pháp luật.

Kiểm tra, nếu được thực hiện đúng nguyên tắc, đúng thẩm quyền và với tinh thần hỗ trợ, sẽ không còn là nỗi lo của doanh nghiệp, mà trở thành một phần của cơ chế bảo đảm kỷ cương pháp luật - nền tảng cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.