Kinh tế nhà nước – Vai trò chủ đạo, điểm tựa phát triển cho Thủ đô Hà Nội

Ngay sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, Trung ương đã ban hành hai Nghị quyết mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng: Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Hai Nghị quyết không chỉ bổ sung cho nhau trong cấu trúc phát triển mới của đất nước, mà còn định hình rõ hai trụ cột nền tảng – kinh tế và văn hóa trong tiến trình phát triển nhanh và bền vững.

Chương trình thời sự đặc biệt "Hà Nội tiên phong, gương mẫu thực hiện các nghị quyết của Trung ương" của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, sẽ được phát sóng trực tiếp từ 18 giờ đến 20 giờ hôm nay 27/2, trên kênh H1, H2, FM90, FM96 và các nền tảng số.

Một nội dung quan trọng của Chương trình thời sự đặc biệt này là tọa đàm chuyên đề “Kinh tế nhà nước – Vai trò chủ đạo, điểm tựa phát triển cho Thủ đô”, các chuyên gia kinh tế đã phân tích sâu những nội dung cốt lõi và tầm nhìn chiến lược của Nghị quyết 79. Đồng thời đưa ra bức tranh kinh tế Nhà nước và các dư địa của kinh tế Nhà nước Hà Nội.

Các khách mời tham gia chương trình: PGS.TS Bùi Hoài Sơn – Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội. PGS.TS Nguyễn Đình Thiên – Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam. PGS.TS Tô Thế Nguyên – Phó Trưởng khoa Kinh tế Chính trị, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội. Với sự tham gia của các chuyên gia, chương trình sẽ phân tích thực trạng, cơ hội, thách thức và giải pháp để Hà Nội tiên phong, gương mẫu trong cụ thể hóa các Nghị quyết bằng những chương trình hành động rõ mục tiêu, rõ lộ trình, vì sự phát triển văn minh, hiện đại và vì nhân dân.

Phát huy vai trò của kinh tế nhà nước là chủ đạo, tiên phong kiến tạo, dẫn dắt nền kinh tế

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện hai Nghị quyết được tổ chức vào ngày 25/2 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu: Kinh tế nhà nước phải thực sự trở thành “điểm tựa quốc gia”, chiếm lĩnh những cao điểm chiến lược của nền kinh tế, giữ vai trò dẫn dắt, kiến tạo và bảo đảm ổn định vĩ mô. Đồng thời, văn hóa phải thực sự “soi đường cho quốc dân đi”, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia - tạo động lực cho phát triển nhanh, hài hòa và bền vững. Đây không chỉ là định hướng chính sách, mà là tầm nhìn chiến lược cho tương lai đất nước trong nhiều thập niên tới.

Ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm với một thông điệp xuyên suốt: phát triển phải dựa vào nội lực và nội lực ấy phải được củng cố đồng thời từ nền tảng kinh tế vững chắc và nền tảng văn hóa sâu bền.

Nếu Nghị quyết 79 nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong các lĩnh vực then chốt để bảo đảm tự chủ và ổn định, thì Nghị quyết 80 đặt văn hóa vào vị trí trung tâm của hệ giá trị phát triển – coi văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực.

Với Hà Nội, đây không chỉ là yêu cầu thực thi chính sách, mà là cơ hội khẳng định vai trò đầu tàu, trung tâm lan tỏa giá trị và định hình chuẩn mực phát triển cho cả nước. Phát triển nhanh, nhưng phải bền vững; hội nhập sâu rộng, nhưng không đánh mất mình – đó chính là tầm quan trọng của 2 Nghị  quyết này.

Nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước xác định rõ kinh tế nhà nước là một chỉnh thể thống nhất, bao gồm toàn bộ nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Các nguồn lực đó gồm: Đất đai, tài nguyên, vùng trời, vùng biển, không gian ngầm; hệ thống kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư; ngân sách nhà nước; dự trữ quốc gia; các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; doanh nghiệp nhà nước; tổ chức tín dụng nhà nước; vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các đơn vị sự nghiệp công lập.

Nghị quyết số 79-NQ/TW khẳng định, qua gần 40 năm đổi mới, kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo, vừa trực tiếp sản xuất, kinh doanh, vừa là công cụ chiến lược để Nhà nước định hướng, dẫn dắt và điều tiết nền kinh tế, góp phần giữ vững các cân đối lớn, ổn định vĩ mô, nâng cao năng lực tự chủ và thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam không chỉ là tăng trưởng nhanh, mà còn phải phát triển bền vững, tự chủ và có sức chống chịu cao. Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước được xem là một dấu mốc quan trọng, khẳng định lại vai trò nòng cốt, dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nghị quyết số 79-NQ/TƯ thể hiện tư duy đổi mới sâu sắc, đưa doanh nghiệp nhà nước thoát khỏi mô hình vận hành cứng nhắc, đồng thời tăng cường tính liên kết, bổ trợ giữa các khu vực kinh tế, tạo nền tảng cho sự phát triển hài hòa và cân bằng của toàn bộ nền kinh tế.

Nghị quyết không chỉ làm rõ hơn vị trí, sứ mệnh của doanh nghiệp nhà nước trong những lĩnh vực then chốt, thiết yếu, mà còn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả, minh bạch và năng lực cạnh tranh theo chuẩn mực quốc tế. Những điểm mới, đột phá trong tư duy và giải pháp của Nghị quyết 79 đang mở ra kỳ vọng về một khu vực kinh tế nhà nước thực sự mạnh, hiện đại và đóng vai trò “trụ đỡ” vững chắc cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, khu vực này vẫn còn không ít hạn chế như: Cơ chế, chính sách chậm đổi mới; quản lý, khai thác tài sản công chưa hiệu quả; doanh nghiệp nhà nước hoạt động chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ...

Trình bày những nội dung trọng tâm của dự thảo Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về "Phát triển kinh tế Nhà nước “ tại Hội nghị quán triệt, triển khai Chương trình hành động của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội thực hiện các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị sáng 25/2 - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Vũ Đại Thắng nhấn mạnh: Doanh nghiệp nhà nước quy mô còn nhỏ, hiệu quả chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ. Đơn vị sự nghiệp công lập chưa có bước đột phá về tự chủ. Cơ sở dữ liệu về đất đai, tài sản công chưa đạt tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống". Từ thực tiễn đó, thành phố xác định còn nhiều dư địa để phát triển kinh tế nhà nước nếu biết khơi thông điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực và đổi mới phương thức quản trị.

Theo đánh giá được nêu trong dự thảo Chương trình hành động, Hà Nội đang nắm giữ nguồn lực kinh tế nhà nước rất lớn, đóng vai trò bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, cân đối lớn của thành phố, tạo dựng hạ tầng khung ngày càng văn minh, hiện đại, đồng thời bảo đảm an sinh xã hội và cung ứng dịch vụ công thiết yếu.

Tuy nhiên, Chủ tịch UBND thành phố cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều tồn tại, điểm nghẽn trong phát triển kinh tế nhà nước tại Hà Nội. Trong đó, hiệu quả sử dụng đất tại một số nơi còn thấp; còn dự án chậm đưa đất vào sử dụng. Tài sản công, quỹ nhà chuyên dùng, nhà tái định cư, nhà ở sinh viên còn tình trạng sử dụng chưa hiệu quả, thậm chí để trống. Kết cấu hạ tầng chưa được hạch toán đầy đủ; khai thác sau đầu tư chưa phát huy hết tiềm năng.

Doanh nghiệp nhà nước quy mô còn nhỏ, hiệu quả chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ. Đơn vị sự nghiệp công lập chưa có bước đột phá về tự chủ. Cơ sở dữ liệu về đất đai, tài sản công chưa đạt tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống". Từ thực tiễn đó, thành phố xác định còn nhiều dư địa để phát triển kinh tế nhà nước nếu biết khơi thông điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực và đổi mới phương thức quản trị.

Dự thảo Chương trình hành động nêu rõ 6 quan điểm chỉ đạo xuyên suốt, trong đó cơ bản 5 quan điểm bám sát Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị và 1 quan điểm mang tính đặc thù của Hà Nội. Cụ thể, thành phố xác định rõ, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế; phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính.

Kinh tế nhà nước được xác định bình đẳng với các khu vực kinh tế khác; trong đó kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng, kinh tế tập thể và khu vực FDI giữ vai trò quan trọng. Sự phân vai này thể hiện tư duy phát triển hài hòa, đồng bộ, không bao cấp, không bao trùm, mà tập trung đúng lĩnh vực cốt lõi.

Đáng chú ý, Hà Nội bổ sung quan điểm riêng: Triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW với tinh thần tiên phong, gắn với mô hình tăng trưởng kinh tế mới và Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Điều này thể hiện tầm nhìn dài hạn, chiến lược, không chỉ giải quyết vấn đề trước mắt mà còn đặt nền móng cho phát triển bền vững.

Trên cơ sở đó, Chương trình hành động đề ra mục tiêu tổng quát và các mục tiêu cụ thể đến năm 2030, cùng 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp với 79 nhiệm vụ cụ thể. Tinh thần xuyên suốt trong chỉ đạo của Thành ủy Hà Nội là: Kinh tế nhà nước chỉ tập trung vào các lĩnh vực mang tính nhà nước, dịch vụ thiết yếu phục vụ nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội; đầu tư vào các lĩnh vực có tính dẫn dắt, lan tỏa, những lĩnh vực khu vực tư nhân chưa đủ nguồn lực hoặc chưa sẵn sàng tham gia. Đáng chú ý, trong các nhiệm vụ, giải pháp, Hà Nội xác định tập trung đột phá về thể chế, quản trị.

Thành phố sẽ hoàn thành cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước vào năm 2027; duy trì mô hình 100% vốn nhà nước đối với lĩnh vực hạ tầng thiết yếu như cấp nước, thoát nước, vận tải công cộng, môi trường đô thị. Đáng chú ý, Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng 1-3 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á, khẳng định vai trò dẫn dắt trong các lĩnh vực then chốt.

Theo PGS.TS Tô Thế Nguyên, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế nhà nước luôn được xác định giữ vai trò chủ đạo. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, kinh tế xanh và hội nhập toàn diện, “chủ đạo” không thể chỉ dừng lại ở quy mô hay tỷ trọng, mà phải được thể hiện bằng năng lực dẫn dắt và kiến tạo.

Còn theo TS Trần Đình Thiên, Nghị quyết 79 không chỉ là một văn bản định hướng phát triển kinh tế nhà nước, mà còn là thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm đổi mới tư duy, nâng tầm quản trị và phát huy tối đa nguồn lực quốc gia trong giai đoạn phát triển mới. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, yêu cầu tăng trưởng nhanh đi đôi với bền vững đặt ra cao hơn bao giờ hết, kinh tế nhà nước phải thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt, kiến tạo và bảo đảm ổn định vĩ mô.

Thành công của Nghị quyết 79 sẽ không chỉ được đo bằng những con số tăng trưởng, mà bằng chất lượng phát triển, sức chống chịu của nền kinh tế và niềm tin của người dân, doanh nghiệp. Từ chủ trương đến hành động, từ quyết sách đến thực thi - đó chính là thước đo bản lĩnh và tầm nhìn trong kỷ nguyên mới.

Những năm gần đây, Hà Nội luôn nằm trong tốp đầu cả nước về tăng trưởng kinh tế, đặc biệt thu ngân sách hai năm qua liên tiếp dẫn đầu toàn quốc - một minh chứng rõ nét cho năng lực quản trị, điều hành và khai thác hiệu quả các nguồn lực công. Kết quả đó không chỉ phản ánh sức mạnh nội tại của kinh tế Thủ đô, mà còn cho thấy khi kinh tế nhà nước được tổ chức và vận hành hiệu quả, sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững.

Văn hoá nguồn lực nội sinh cho phát triển nhanh, bền vững

Cùng với Nghị quyết 79, Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đang mở ra một bước chuyển quan trọng trong tư duy và hành động. Nếu trước đây, văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, thì nay được nâng tầm thành nền tảng vững chắc của sự phát triển, là trụ cột và cũng là hệ điều tiết cho tăng trưởng nhanh, bền vững. Nghị quyết bám sát tư tưởng Hồ Chí Minh về “năm điểm lớn xây dựng nền văn hóa dân tộc”, đồng thời khẳng định: văn hóa không chỉ để làm đẹp hay trang trí bề ngoài, mà chính là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn của đất nước.

Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam ra đời với ý nghĩa đặc biệt. Văn hóa được xác định rõ là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực và trụ cột cho phát triển nhanh, bền vững.

Hà Nội không chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế đơn thuần, mà còn hướng tới phát triển nhanh và bền vững, trong đó văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là nguồn lực nội sinh cho phát triển. Tuy nhiên, để văn hóa thực sự trở thành động lực kinh tế, đòi hỏi cách tiếp cận mới – từ bảo tồn đơn thuần sang khai thác giá trị, từ gìn giữ sang phát huy sáng tạo.

Thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, tại các Hội nghị triển khai chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và 2 Nghị quyết 79, 80, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc đã nhấn mạnh yêu cầu phải thực hiện một cuộc chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy đến hành động: chuyển từ “nói” sang “làm”, từ “nhận thức” thành “hành động” cụ thể; kiên quyết khắc phục tình trạng “nói nhiều làm ít”, “nói hay làm dở”, “nói không đi đôi với làm”; chấm dứt lối làm việc quan liêu, hình thức, xa rời thực tiễn – những rào cản đang kìm hãm sự phát triển.

Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79 và Nghị quyết 80 không chỉ đơn thuần là bổ sung hai chính sách mới, mà cho thấy một bước hoàn thiện quan trọng trong kiến trúc chiến lược phát triển quốc gia. Khi kinh tế nhà nước được củng cố để giữ vững những trụ cột then chốt, và văn hóa được đặt đúng vị trí nền tảng tinh thần, động lực nội sinh của xã hội, chúng ta đang định hình một mô hình phát triển cân bằng – vừa mạnh về nội lực, vừa vững về bản sắc. Kinh tế và văn hóa hòa quyện, nâng đỡ lẫn nhau, tạo thành sức mạnh tổng hợp của quốc gia trong thời đại mới.

Với vai trò Thủ đô - trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa của cả nước, Hà Nội đang thể hiện tinh thần tiên phong, gương mẫu trong tổ chức thực hiện: quán triệt sớm, cụ thể hóa nhanh, triển khai quyết liệt. Không dừng ở nhận thức, quán triệt nội dung, Thành phố chuyển hóa Nghị quyết của Đảng thành Chương trình hành động với mục tiêu, lộ trình, trách nhiệm rõ ràng - làm đến đâu, hiệu quả đến đó.