Kinh tế số tăng tốc: Doanh nghiệp cần “đường băng” chính sách đủ dài
Kinhtedothi - Với tốc độ tăng trưởng khoảng 20%/năm - kinh tế số không chỉ là xu thế tất yếu mà còn mở ra dư địa lớn để DN, đặc biệt là khu vực tư nhân và DN nhỏ và vừa, bứt phá. Tuy nhiên, để DN tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số, việc gỡ bỏ các điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực và năng lực triển khai đang trở thành yêu cầu cấp thiết.
DN gặp nhiều rào cản số hóa
Trong bối cảnh kinh tế thế giới đối mặt nhiều bất định, kinh tế số đang nổi lên như một trụ cột tăng trưởng quan trọng, góp phần nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế Việt Nam. Phát triển kinh tế số không chỉ là yêu cầu khách quan của quá trình hiện đại hóa mà còn là cơ hội để DN tư nhân Việt Nam vươn lên mạnh mẽ, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này trước hết đến từ cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong thúc đẩy kinh tế số và xã hội số. Chiến lược dữ liệu quốc gia giai đoạn 2024 – 2030 đã khẳng định rõ ưu tiên của Nhà nước đối với hạ tầng số, dữ liệu số, an toàn thông tin và chuyển đổi số trong DN.
Thông qua các chương trình, chính sách hỗ trợ và hệ sinh thái nền tảng dùng chung, Nhà nước đang tạo “đường băng” để DN, nhất là DN nhỏ và vừa, tiếp cận công nghệ, giảm chi phí đầu tư ban đầu và nâng cao năng lực quản trị. Trong bối cảnh đó, kinh tế số được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới, bù đắp cho những lĩnh vực truyền thống chịu tác động từ suy giảm kinh tế toàn cầu.
Khách hàng tham quan trải nghiệm robot phục vụ trong nhà hàng.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy quá trình chuyển đổi số trong cộng đồng DN vẫn gặp không ít rào cản. Nguồn lực tài chính hạn chế, thiếu nhân sự có kỹ năng số, cùng những lo ngại về an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu đang khiến nhiều DN, đặc biệt là DN nhỏ và vừa, chậm bước vào nền kinh tế số.
Chia sẻ từ thực tiễn Giám đốc Công ty TNHH Schum Đỗ Lan Hương cho biết, DN nhỏ và vừa gặp rất nhiều khó khăn trong giai đoạn đầu chuyển đổi số. “Khó khăn lớn nhất là thiếu nhân sự phù hợp và hạn chế về tài chính. Bên cạnh đó, DN còn lo ngại các rủi ro như lộ thông tin, khó khăn trong triển khai kỹ thuật. Vì vậy, chúng tôi rất mong nhận được sự hỗ trợ về chuyên gia kỹ thuật, kinh phí và các giải pháp đồng hành thiết thực” - bà Hương nhấn mạnh.
Thực tế, hơn 90% DN Việt Nam hiện nay là DN nhỏ và vừa. Phần lớn trong số này chưa có chiến lược chuyển đổi số bài bản; năng lực tiếp cận và khai thác dữ liệu còn hạn chế; thiếu nhân lực số và gặp khó khăn trong tiếp cận vốn cho đổi mới sáng tạo. Bên cạnh đó, khung khổ pháp lý về dữ liệu, giao dịch điện tử, thương mại số dù đã có bước tiến nhưng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ và mô hình kinh doanh mới.
Trước những thách thức đó, yêu cầu đặt ra là Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như dữ liệu, an ninh mạng và thương mại số. Đồng thời, cần tăng cường các chương trình hỗ trợ DN nhỏ và vừa thông qua tư vấn, đào tạo, ưu đãi tài chính, cung cấp nền tảng dùng chung và dữ liệu đầu vào - đầu ra, giúp DN giảm chi phí và rút ngắn thời gian chuyển đổi.
Đẩy mạnh hợp tác công - tư
Từ góc độ DN công nghệ, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Công nghệ Sapo Nguyễn Thị Minh Khuê cho rằng, để tiến trình chuyển đổi số quốc gia đạt hiệu quả cao hơn, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, DN công nghệ, các tổ chức trung gian và cộng đồng doanh nhân. Trong đó, mô hình hợp tác công - tư cần được đẩy mạnh trong các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số trên diện rộng.
Theo bà Khuê, việc tăng cường truyền thông, đào tạo và phổ cập kiến thức chuyển đổi số cho DN siêu nhỏ là hết sức quan trọng. Đây là nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế nhưng lại gặp nhiều rào cản khi tiếp cận công nghệ, từ hạn chế về thời gian, kỹ năng cho đến nhận thức về lợi ích của chuyển đổi số. “Chúng tôi mong muốn tiếp tục được đồng hành cùng Nhà nước trong việc tư vấn, hỗ trợ DN tham gia chuyển đổi số một cách hiệu quả, thông qua những giải pháp cụ thể, thiết thực” - bà Khuê chia sẻ.
Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, do kinh tế số là lĩnh vực mới, các chính sách cần được thiết kế theo hướng linh hoạt, đột phá, cho phép thử nghiệm và triển khai thí điểm trước khi luật hóa. Cách tiếp cận này sẽ tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, giúp DN mạnh dạn ứng dụng công nghệ số vào sản xuất, kinh doanh mà vẫn bảo đảm quản lý rủi ro.
Theo Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và xã hội số (Bộ KH&CN) Nguyễn Phú Tiến, việc phát triển các nền tảng số quy mô quốc gia do DN Việt Nam làm chủ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây sẽ là “hạ tầng mềm” tạo không gian phát triển cho các hoạt động kinh tế - xã hội, đồng thời mở ra cơ hội để DN tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị số theo hướng liên ngành, liên vùng.
Ông Nguyễn Phú Tiến cũng nhấn mạnh vai trò của dữ liệu số, cần được xác định là nguồn tài nguyên và yếu tố sản xuất quan trọng. Việc pháp lý hóa, bảo vệ và chia sẻ dữ liệu một cách hợp lý sẽ giúp DN khai thác hiệu quả, tạo ra các giá trị mới cho kinh tế số. Song song với đó, bảo đảm an toàn, an ninh mạng là điều kiện tiên quyết để DN yên tâm đầu tư, đổi mới và mở rộng hoạt động trên môi trường số.
Phát triển nguồn nhân lực số và kỹ năng số tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thông qua các chương trình đào tạo, hợp tác “3 nhà” giữa Nhà nước – nhà trường – DN. Đây là giải pháp căn cơ nhằm giúp DN, đặc biệt là DN nhỏ và vừa, thích ứng với môi trường kinh tế số đang thay đổi nhanh chóng.
Theo ông Nguyễn Phú Tiến, khi Chính phủ số phát triển, vận hành dựa trên dữ liệu thời gian thực và ra quyết định thông minh, sẽ tạo lực kéo quan trọng cho kinh tế số và khu vực DN tư nhân. Cùng với đó, việc thúc đẩy công nghiệp công nghệ số “Make in Vietnam”, hỗ trợ DN làm chủ các công nghệ chiến lược, sẽ góp phần nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
