Kỳ vọng mở khóa làn sóng tái cáu trúc doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn

Siết chuẩn nhà đầu tư chiến lược: lọc dòng vốn, nâng chuẩn quản trị

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của Nghị định 57 là chuẩn hóa tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chiến lược. Theo đó, nhà đầu tư muốn trở thành cổ đông chiến lược phải có lãi trong hai năm gần nhất, không có lỗ lũy kế, có kinh nghiệm trong ngành liên quan và không vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong ba năm.

Đáng chú ý, nhà đầu tư phải cam kết duy trì ngành nghề kinh doanh chính và thương hiệu doanh nghiệp trong tối thiểu ba năm; đồng thời bị hạn chế chuyển nhượng số cổ phần mua trong thời hạn này. Nếu vi phạm, Nhà nước có quyền định đoạt cổ phần và yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Cơ chế này được kỳ vọng sẽ chấm dứt tình trạng đầu cơ ngắn hạn, “lướt sóng” sau cổ phần hóa - vấn đề từng làm méo mó mục tiêu cải cách trước đây. Thông điệp rất rõ: Nhà nước không chỉ tìm kiếm dòng tiền, mà tìm kiếm đối tác có năng lực công nghệ, thị trường và quản trị để đồng hành dài hạn.

Quy trình bán cổ phần cũng được siết chặt. Việc bán cho nhà đầu tư chiến lược phải hoàn tất trước Đại hội đồng cổ đông lần đầu. Trường hợp có nhiều nhà đầu tư đăng ký vượt khối lượng chào bán, sẽ tổ chức đấu giá công khai tại Sở Giao dịch chứng khoán. Cơ chế cạnh tranh minh bạch này góp phần hạn chế rủi ro định giá thấp tài sản công.

Song song đó, Nghị định quy định lượng cổ phần bán đấu giá công khai tối thiểu phải đạt 20% vốn điều lệ, tạo dư địa thanh khoản và tăng sức hút thị trường.

Tái phân bổ nguồn lực ở tầng lõi

Điểm gây chú ý lớn nhất nằm ở Phụ lục III với danh sách 20 tập đoàn, tổng công ty thuộc diện cơ cấu lại vốn. Trong đó có những DN giữ vai trò hạ tầng chiến lược như Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Viettel, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam cùng nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng, viễn thông, tài chính, logistics, nông nghiệp và tài nguyên.

Việc đồng thời đưa các “pháo đài kinh tế” này vào diện cơ cấu vốn cho thấy quy mô cải cách chưa từng có kể từ giai đoạn 2016–2020. Tuy nhiên, Nghị định cũng đặt ra điều kiện chặt chẽ: chỉ những DN sau xử lý tài chính có giá trị thực lớn hơn nợ phải trả, không thuộc diện Nhà nước cần nắm giữ 100% vì an ninh – quốc phòng, mới đủ điều kiện cổ phần hóa.

Cách tiếp cận này phản ánh sự thay đổi tư duy chính sách. Nếu trước đây cổ phần hóa thường gắn với mục tiêu giảm gánh nặng ngân sách, thì nay trọng tâm là nâng cao hiệu quả kinh doanh, năng lực sản xuất và sức cạnh tranh. Đây là quá trình “tái cấu trúc chuỗi giá trị Quốc gia” chứ không đơn thuần là bán vốn.

Bên cạnh đó, Nghị định 57 đặc biệt chú trọng ngăn chặn thất thoát tài sản công. Giá trị quyền sử dụng đất phải được xác định theo giá đất cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định, trên cơ sở phương án sử dụng đất phù hợp quy hoạch. Các khoản nợ phải thu được đối chiếu, xác nhận đầy đủ; khoản nợ không có khả năng thu hồi phải xử lý trách nhiệm và bàn giao cho Công ty Mua bán nợ Việt Nam (DATC).

Những quy định này được kỳ vọng tháo gỡ “điểm nghẽn đất đai” - vốn là nguyên nhân gây tranh cãi và kéo dài nhiều thương vụ cổ phần hóa trước đây.

Với hiệu lực gần như ngay lập tức sau khi ban hành, Nghị định 57/2026/NĐ-CP cho thấy quyết tâm chính trị cao trong việc tái cấu trúc khu vực DN Nhà nước. Kỳ vọng đặt ra không chỉ là đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa, mà còn nâng chuẩn quản trị, minh bạch hóa định giá và chọn lọc dòng vốn chất lượng.

Nếu được triển khai nhất quán và nghiêm túc, Nghị định 57 có thể trở thành cú hích thể chế, mở ra một chu kỳ cải cách mới - nơi khu vực kinh tế nhà nước được tái định vị theo hướng tinh gọn, hiệu quả và đóng vai trò dẫn dắt trong cấu trúc kinh tế hiện đại.