Lan tỏa không gian văn hóa xanh

Nhận thức sâu sắc vai trò, ý nghĩa của các công trình văn hóa – lịch sử, thời gian qua phường Hoàn Kiếm đã từng bước hình thành thêm các không gian văn hóa sáng tạo trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, hướng tới nâng cao chất lượng đời sống tinh thần của Nhân dân, xây dựng đô thị kiểu mẫu và đô thị thông minh.

Yêu cầu cấp thiết

Trong bối cảnh đô thị trung tâm ngày càng sôi động, nhu cầu của người dân và du khách về các “điểm đến văn hóa” ngay trong lòng TP ngày càng lớn. Vì vậy, việc tổ chức các mô hình văn hóa tại không gian công cộng trở thành yêu cầu cấp thiết, góp phần lan tỏa văn hóa đọc, nâng cao nhận thức cộng đồng, hình thành thói quen ứng xử văn minh và tạo sức sống mới cho các không gian đô thị.

Vườn hoa Hàng Trống là một không gian công cộng tại số 42 phố Nhà Chung, được đưa vào sử dụng từ ngày 3/10/2008, có quy mô khoảng 6.845,6m². Đặc biệt, trong khu vực có Thư viện phường Hoàn Kiếm – nơi tuyên truyền và phát huy giá trị văn hóa đọc cho Nhân dân trên địa bàn. Đây là lợi thế rõ nét để tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng theo hướng bài bản, thường xuyên, gắn kết “không gian xanh – văn hóa đọc – trải nghiệm giáo dục”, qua đó phát huy hiệu quả giá trị không gian công cộng và góp phần xây dựng phường Hoàn Kiếm văn minh, hiện đại, giàu bản sắc.

Thực tiễn cho thấy, nhu cầu hưởng thụ văn hóa, sinh hoạt cộng đồng, thư giãn, đọc sách, trải nghiệm các hoạt động giáo dục – nghệ thuật tại những điểm công cộng văn minh, an toàn, thân thiện ngày càng tăng. Song song với đó, TP Hà Nội tiếp tục quan tâm triển khai các kế hoạch cải tạo, nâng cấp công viên – vườn hoa, hướng tới nâng cao chất lượng không gian xanh, phục vụ đời sống tinh thần của Nhân dân. Trong bối cảnh ấy, việc xây dựng một mô hình văn hóa tại Vườn hoa Hàng Trống càng có ý nghĩa, nhằm phát huy hiệu quả sử dụng vườn hoa theo hướng “xanh – sạch – đẹp – văn minh”; tạo điểm đến văn hóa quy mô nhỏ nhưng có hoạt động thường xuyên, góp phần hình thành thói quen sinh hoạt cộng đồng tích cực; nâng cao ý thức, nếp sống văn minh đô thị, hạn chế các hoạt động tự phát ảnh hưởng trật tự, vệ sinh và mỹ quan.

Thời gian qua, Trung tâm Văn hóa – Thông tin và Thể thao phường Hoàn Kiếm đã chủ động phối hợp với các cơ quan, đơn vị tổ chức nhiều hoạt động văn hóa tại không gian công cộng; nổi bật là các sự kiện trưng bày – triển lãm ảnh giới thiệu nét đẹp văn hóa phường Hoàn Kiếm, hình ảnh Thủ đô Hà Nội và các vùng miền của Tổ quốc. Tiêu biểu, triển lãm “Hà Nội – còn mãi với thời gian” đã giới thiệu tới công chúng những tác phẩm ảnh giàu cảm xúc, khắc họa Hà Nội không chỉ là một đô thị hiện đại mà còn là không gian ký ức, nơi lưu giữ dấu ấn lịch sử, tinh hoa văn hóa và vẻ đẹp con người Thủ đô.

Đặc biệt, tại không gian Vườn hoa Hàng Trống Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội phối hợp với Hội Nhiếp ảnh Nghệ thuật Hà Nội tổ chức Triển lãm ảnh nghệ thuật Hà Nội lần thứ 55 với chủ đề: “Tự hào Hà Nội – Vẻ đẹp mọi miền Tổ quốc”. Triển lãm trưng bày hơn 150 tác phẩm được lựa chọn từ hàng trăm tác phẩm dự thi của các nhiếp ảnh gia chuyên và không chuyên; phản ánh góc nhìn sáng tạo, tình yêu quê hương đất nước; khắc họa sinh động vẻ đẹp con người, văn hóa và đời sống xã hội Việt Nam trong thời kỳ đổi mới.

Bên cạnh đó, tại không gian công cộng này, Triển lãm chuyên đề “Khoảnh khắc xanh – Hành động xanh – Tương lai xanh” giới thiệu những tác phẩm xuất sắc từ cuộc thi ảnh do Ban Quản lý dự án “Lồng ghép chống chịu biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường để phát triển các đô thị xanh loại II”, Cục Môi trường – Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam tổ chức. Những “khoảnh khắc xanh” tại Vườn hoa Hàng Trống không chỉ giàu giá trị thẩm mỹ mà còn là lời kêu gọi hành động vì tương lai phát triển bền vững, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về ứng phó biến đổi khí hậu, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải; đồng thời thúc đẩy hành vi văn minh nơi công cộng, xây dựng đô thị xanh – hiện đại.

Nâng chất lượng để hình thành mô hình điểm

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, thực tiễn tổ chức hoạt động văn hóa tại Vườn hoa Hàng Trống vẫn còn một số hạn chế. Cụ thể, hoạt động chưa đều theo nhịp định kỳ; cơ chế phối hợp và phân công lực lượng đôi lúc còn mang tính sự kiện; công tác truyền thông tại chỗ chưa tối ưu; sự liên thông giữa không gian triển lãm với thư viện/điểm đọc chưa phát huy hết tiềm năng; chưa hình thành quy trình đăng ký – vận hành thống nhất để dễ nhân rộng. Từ đó đặt ra yêu cầu cần có mô hình tổ chức bài bản, ổn định và bền vững hơn.

Để triển khai hiệu quả Vườn hoa Hàng Trống như một mô hình có thể nhân rộng ra các vườn hoa khác trên địa bàn phường Hoàn Kiếm nói riêng và TP Hà Nội nói chung, cần tập trung một số giải pháp trọng tâm. Thứ nhất là đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng. Tiếp tục phổ biến rộng rãi chủ trương, mục đích, ý nghĩa của việc bảo vệ và phát huy giá trị không gian công cộng, đặc biệt là Vườn hoa Hàng Trống, tới Nhân dân và du khách. Tăng cường truyền thông trước – trong – sau sự kiện; lồng ghép tuyên truyền nếp sống văn minh, không xả rác, không gây ồn, tôn trọng không gian đọc và không gian xanh.

Tiếp đó, xây dựng cơ chế vận hành theo lịch định kỳ và quy trình đăng ký hoạt động thống nhất. Ban hành lịch hoạt động theo tuần/tháng/quý với nguyên tắc “ít nhưng đều”: mỗi tuần tối thiểu 1–2 hoạt động nòng cốt (đọc sách cộng đồng, giới thiệu sách, không gian trải nghiệm cho thiếu nhi, triển lãm ảnh luân phiên…); mỗi tháng có 1 hoạt động điểm nhấn (tọa đàm, giao lưu tác giả, biểu diễn nghệ thuật nhỏ gọn, ngày hội môi trường…). Đồng thời áp dụng quy trình 5 bước: đăng ký đề xuất (đơn vị/cá nhân gửi nội dung, thời gian, nhu cầu hỗ trợ); thẩm định – phê duyệt (đánh giá phù hợp không gian, an ninh trật tự, tiếng ồn, vệ sinh); phối hợp triển khai (phân công nhiệm vụ, chuẩn bị cơ sở vật chất, truyền thông); tổ chức – giám sát (đảm bảo an toàn, ứng xử văn minh, vệ sinh môi trường); tổng kết – rút kinh nghiệm (đánh giá hiệu quả, tiếp nhận góp ý, chuẩn hóa để lặp lại).

Cùng với đó, thiết lập mô hình đồng quản trị và phát triển mạng lưới “Tình nguyện viên văn hóa”. Hình thành lực lượng nòng cốt gồm cán bộ chuyên môn, đoàn thể và tình nguyện viên để phối hợp tổ chức, hướng dẫn Nhân dân – du khách, tiếp nhận góp ý, nhắc nhở ứng xử văn minh, hỗ trợ trẻ em và người cao tuổi. Mạng lưới tình nguyện giúp tăng tính chủ động, giảm phụ thuộc vào một lực lượng đơn lẻ và tạo sự gắn kết cộng đồng.

Đặc biệt là tăng cường ứng dụng chuyển đổi số bằng QR code tại điểm đến. Xây dựng hệ thống thông tin số, gắn mã QR tại các vị trí phù hợp để giới thiệu mô hình không gian văn hóa, lịch hoạt động, nội quy – quy tắc ứng xử, hướng dẫn tham gia/đăng ký sự kiện, kênh tiếp nhận phản ánh – góp ý. Giải pháp này hỗ trợ du khách tra cứu nhanh, nâng cao trải nghiệm và góp phần quảng bá, lan tỏa giá trị không gian công cộng.

Cuối cùng là tăng cường phối hợp liên ngành và tranh thủ sự quan tâm, chỉ đạo của các cấp, các ngành. Thông qua triển khai mô hình tại Vườn hoa Hàng Trống, kết hợp phát huy vai trò cộng đồng trong tổ chức và quản lý hoạt động văn hóa (gắn với Không gian đi bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm – phụ cận và Khu phố cổ

Hà Nội), sẽ góp phần làm phong phú hoạt động không gian công cộng, nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân và du khách; đồng thời kích cầu du lịch, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội trên địa bàn phường Hoàn Kiếm nói riêng và Thủ đô Hà Nội nói chung.

Với lợi thế hội tụ “không gian xanh – thiết chế thư viện/điểm đọc – không gian trưng bày”, Vườn hoa Hàng Trống hoàn toàn có điều kiện trở thành một “điểm đến văn hóa” nhỏ gọn nhưng có chiều sâu, vận hành thường xuyên và bền vững. Khi mô hình được chuẩn hóa về lịch hoạt động, cơ chế phối hợp, truyền thông và lực lượng đồng hành, Vườn hoa Hàng Trống sẽ tiếp tục lan tỏa văn hóa đọc, nuôi dưỡng thói quen sinh hoạt cộng đồng tích cực, góp phần xây dựng phường Hoàn Kiếm văn minh, hiện đại, giàu bản sắc.