Luật Thương mại điện tử: lập lại kỷ cương thị trường kinh doanh trực tuyến

Thương mại điện tử phát triển chưa đồng đều, thiếu bền vững

Thời gian qua, thương mại điện tử (TMĐT) đã trở thành kênh phân phối quan trọng, góp phần kết nối trực tiếp DN với người tiêu dùng, thúc đẩy mở rộng thị trường cho hàng hóa Việt Nam.

Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) Hoàng Ninh thông tin: những năm gần đây, TMĐT duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 25%/năm. Năm 2025, quy mô bán lẻ ước đạt 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa, với khoảng 60% dân số tham gia mua sắm trực tuyến.

Sự phát triển nhanh và rộng của thị trường đặt ra yêu cầu ngày càng cao về kỷ cương, minh bạch thông tin, bảo vệ người tiêu dùng và tuân thủ pháp luật, nhằm bảo đảm TMĐT phát triển bền vững. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy mức độ phát triển TMĐT giữa các địa phương còn chênh lệch đáng kể, đặc biệt giữa các đô thị lớn và nhiều tỉnh miền núi, biên giới. Nguyên nhân đến từ hạn chế về hạ tầng số, logistics, nguồn nhân lực và mức độ sẵn sàng chuyển đổi số của DN.

Nói về tăng trưởng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Công nghệ Arobid Trần Văn Chín phân tích, dù duy trì mức tăng trưởng ấn tượng nhưng TMĐT Việt Nam vẫn đang tồn tại những nghịch lý. Hiện nay, thị trường chủ yếu tập trung vào mô hình B2C (từ DN đến người tiêu dùng cuối). Điều này vô tình tạo áp lực cực lớn lên các DN sản xuất và cửa hàng bán lẻ truyền thống trong nước khi phải đối đầu trực diện về giá với hàng ngoại nhập trên các sàn số.

Ở góc độ quản lý, cơ quan nhà nước đang phải đối mặt với tình trạng dữ liệu phân mảnh. Việc theo dõi hoạt động thực – ảo của DN và chuỗi cung ứng liên vùng gặp nhiều khó khăn do thiếu các công cụ đánh giá năng lực thực tế. Đặc biệt, khoảng trống về một nền tảng B2B (DN với DN) kết nối đa ngành và xuyên biên giới đang là rào cản khiến việc quản lý chuỗi cung ứng trở nên rời rạc.

Chính sự chênh lệch về mức độ phát triển giữa các đô thị lớn và khu vực miền núi, biên giới cũng là một thách thức lớn. Sự hạn chế về hạ tầng số, logistics và nguồn nhân lực tại các vùng sâu vùng xa đang tạo ra một khoảng cách số đáng ngại, khiến nhiều DN địa phương và hộ kinh doanh nhỏ lẻ có nguy cơ bị bỏ lại phía sau.

Siết trách nhiệm của chủ sàn, người bán hàng, người livestream

Để giải bài toán này, ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Thương mại điện tử, có hiệu lực từ 1/7/2026. Đây là cột mốc quan trọng, hoàn thiện hành lang pháp lý để thị trường phát triển theo hướng minh bạch, trách nhiệm và bền vững.

Theo ông Nguyễn Văn Thành - Trưởng Phòng Chính sách - Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), khung pháp lý về TMĐT đã được hoàn thiện. Một hệ sinh thái về TMĐT ở Việt Nam sẽ phát triển bền vững, minh bạch và rõ ràng, vượt qua giai đoạn chỉ tăng trưởng về mặt quy mô.

Một trong những điểm mới quan trọng của Luật là phân loại rõ các mô hình TMĐT. Cụ thể, Luật xác định 4 loại hình để quản lý: Nền tảng TMĐT bán hàng trực tiếp; nền tảng trung gian (sàn giao dịch, đấu giá, khuyến mại); mạng xã hội có tích hợp chức năng mua bán; và nền tảng tích hợp đa chức năng, đóng vai trò như “xương sống” kết nối nhiều ứng dụng, chia sẻ dữ liệu. Việc phân loại là cơ sở để xác định trách nhiệm pháp lý tương ứng, chấm dứt tình trạng “đứng ngoài” quản lý như trước đây, đặc biệt với mạng xã hội.

Luật đặt ra nghĩa vụ chung cho các nền tảng như minh bạch thông tin sản phẩm, hàng hóa, nhãn mác, chất lượng; phối hợp với cơ quan quản lý khi có vi phạm; kiểm soát rủi ro và gỡ bỏ kịp thời nội dung sai phạm. Với các nền tảng số lớn, Luật yêu cầu phải có hệ thống tiếp nhận, xử lý phản ánh và bộ phận chuyên trách.

Đặc biệt, Luật cũng lần đầu tiên quy định cụ thể trách nhiệm của mạng xã hội có hoạt động thương mại. Theo đó, nền tảng phải phân biệt tài khoản kinh doanh và tài khoản cá nhân; tách bạch nội dung thương mại và nội dung thông thường; lưu trữ dữ liệu giao dịch; với nền tảng có quy mô lớn, phải tuân thủ đầy đủ quy định như sàn thương mại điện tử trung gian.

Luật Thương mại điện tử xác định 3 nhóm chủ thể chịu sự điều chỉnh trực tiếp, gồm: Chủ sở hữu nền tảng, người bán và người trực tiếp livestream bán hàng. Chủ nền tảng phải công khai quy chế hoạt động, xác thực danh tính người bán, có công cụ kiểm soát nội dung livestream và kết nối, xác thực thông tin với cơ sở dữ liệu quốc gia. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, nền tảng có quyền và trách nhiệm dừng phát sóng, gỡ bỏ nội dung theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Đối với người bán và người livestream phải cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về hàng hóa, giấy tờ pháp lý; thực hiện đúng nội dung quảng cáo đã được xác nhận. Đây được coi là “nút chặn” quan trọng đối với tình trạng quảng cáo quá mức, thổi phồng công dụng sản phẩm trên môi trường số.

Với các nền tảng có yếu tố nước ngoài, Luật yêu cầu phải có hiện diện pháp lý tại Việt Nam hoặc đại diện được ủy quyền để giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thực hiện nghĩa vụ tài chính khi phát sinh vi phạm.