Minh bạch để bảo vệ người yếu thế

Nhiều “kẽ hở” trong xét duyệt hồ sơ

Thời gian qua, đã xuất hiện không ít trường hợp người có thu nhập cao, sở hữu nhiều BĐS nhưng vẫn “lọt” vào danh sách được mua, thuê mua NƠXH. Trong khi đó, nhiều công nhân, người lao động thu nhập thấp, cán bộ, công chức trẻ – đúng đối tượng thụ hưởng – lại gặp khó khăn khi tiếp cận. Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc khâu xét duyệt hồ sơ tại một số địa phương còn mang tính hình thức, thiếu kiểm tra chéo thông tin về thu nhập, nhà ở, điều kiện cư trú. Thậm chí, có nơi giao gần như toàn bộ việc xét duyệt cho chủ đầu tư, trong khi cơ quan quản lý Nhà nước chưa thực hiện đầy đủ vai trò giám sát.

“Nếu không siết chặt từ khâu xét hồ sơ, NƠXH rất dễ bị biến tướng thành hàng hóa đầu cơ trá hình. Điều này không chỉ gây thất thoát nguồn lực Nhà nước mà còn làm xói mòn niềm tin của người dân vào chính sách an sinh” – chuyên gia pháp lý BĐS, luật sư Nguyễn Văn Đỉnh nhìn nhận.

Trước thực trạng trên, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều chỉ đạo yêu cầu các bộ, ngành, địa phương chấn chỉnh toàn diện hoạt động xét duyệt hồ sơ mua, thuê mua NƠXH. Tinh thần xuyên suốt là làm rõ trách nhiệm của từng khâu, từng chủ thể; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, kể cả cán bộ tiếp tay cho sai phạm. Theo đó, Chính phủ yêu cầu UBND các tỉnh, TP trực thuộc T.Ư rà soát lại toàn bộ quy trình xét duyệt, công khai, minh bạch danh sách đối tượng đủ điều kiện, đồng thời tăng cường hậu kiểm sau khi đã bố trí NƠXH.

Trường hợp phát hiện mua bán, chuyển nhượng trái phép, khai man hồ sơ phải kiên quyết thu hồi nhà, xử lý theo quy định pháp luật. Bộ Xây dựng được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan hướng dẫn cụ thể việc kiểm tra, xác minh điều kiện về thu nhập, nhà ở của người đăng ký mua, thuê mua. Đồng thời, nghiên cứu hoàn thiện cơ chế quản lý dữ liệu, tiến tới kết nối thông tin giữa ngành xây dựng, thuế, bảo hiểm xã hội, công an… để hạn chế tối đa việc gian lận.

Điểm nhấn quan trọng trong đợt chấn chỉnh lần này là việc siết trách nhiệm của các chủ đầu tư dự án NƠXH. Thực tế cho thấy, không ít chủ đầu tư vì mục tiêu bán hàng nhanh, thu hồi vốn sớm nên chưa thực sự nghiêm túc trong việc thẩm tra hồ sơ người mua. Theo quy định mới được quán triệt, chủ đầu tư không chỉ là đơn vị tiếp nhận hồ sơ mà còn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu để xảy ra sai phạm trong quá trình xét duyệt. Trường hợp vi phạm nghiêm trọng có thể bị đình chỉ dự án, không được tham gia các chương trình NƠXH trong thời gian tiếp theo.

“Việc ràng buộc trách nhiệm pháp lý rõ ràng sẽ buộc chủ đầu tư phải thận trọng hơn. Đây là bước đi cần thiết để NƠXH quay trở lại đúng bản chất là chính sách xã hội, chứ không phải phân khúc để lách luật” – Phó Chủ tịch Hiệp hội BĐS Việt Nam, TS Nguyễn Văn Đính cho hay.

Tạo nền tảng cho thị trường phát triển lành mạnh

Song song với siết chặt quản lý, Chính phủ cũng yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong xét duyệt hồ sơ. Việc công khai quy trình, tiêu chí, danh sách người đủ điều kiện trên cổng thông tin điện tử của địa phương được xem là giải pháp then chốt nhằm hạn chế “xin – cho”. Khi thông tin được minh bạch, người dân có thể giám sát ngược lại cơ quan quản lý và chủ đầu tư, nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, dư luận xã hội sẽ trở thành “kênh kiểm tra” hiệu quả, góp phần ngăn chặn sai phạm ngay từ sớm.

Về lâu dài, các chuyên gia cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến NƠXH, đặc biệt là các quy định về điều kiện thụ hưởng và cơ chế kiểm soát sau bán hàng. Việc chỉ kiểm tra ở thời điểm nộp hồ sơ là chưa đủ, mà cần có cơ chế theo dõi trong suốt thời gian người dân sở hữu, sử dụng NƠXH. Bởi NƠXH là chính sách đặc thù, mang tính phân phối lại nguồn lực, nếu để lọt đối tượng không đúng, thì không chỉ là sai phạm hành chính, mà là làm méo mó chính sách, triệt tiêu niềm tin xã hội.

“Việc Chính phủ mạnh tay chấn chỉnh cho thấy quyết tâm đưa chính sách này trở về đúng bản chất. Trong bối cảnh thị trường BĐS đang được tái cấu trúc theo hướng lành mạnh, NƠXH phải được coi là “trụ cột ổn định”, chứ không thể trở thành phân khúc bị lợi dụng để đầu cơ, trục lợi chính sách” - PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhìn nhận.

Bên cạnh đó, một số ý kiến đề xuất nghiên cứu áp dụng chế tài kinh tế mạnh hơn, như phạt ở mức cao đối với hành vi khai man, trục lợi; đồng thời bổ sung quy định cấm vĩnh viễn tham gia các chương trình NƠXH đối với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng. Chấn chỉnh xét hồ sơ chỉ là bước đầu, quan trọng hơn là xây dựng một hệ thống quản lý khép kín, liên thông dữ liệu và có chế tài đủ sức răn đe. Khi đó, NƠXH mới thực sự trở thành trụ cột an sinh bền vững.

“Trong thời gian qua, có tình trạng khoán gần như toàn bộ khâu xét hồ sơ cho chủ đầu tư, trong khi đây là chính sách có yếu tố ưu đãi của Nhà nước, nếu không ràng buộc trách nhiệm rõ ràng, sai phạm là điều khó tránh. Tuy nhiên, cùng với việc xử lý sai phạm đã xảy ra, cần có chế tài đủ mạnh mang tính răn đe, như cấm tham gia các dự án NƠXH trong thời gian dài đối với chủ đầu tư vi phạm, đồng thời xử lý trách nhiệm cá nhân của cán bộ liên quan” – chuyên gia tài chính, ngân hàng TS Cấn Văn Lực phân tích.

Việc Chính phủ mạnh tay chấn chỉnh hoạt động xét hồ sơ mua, thuê mua NƠXH không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi của người thu nhập thấp, mà còn góp phần lập lại trật tự, kỷ cương trong lĩnh vực phát triển nhà ở. Khi chính sách được thực thi nghiêm túc, nguồn lực Nhà nước sẽ được sử dụng hiệu quả hơn, tạo niềm tin cho xã hội và nền tảng cho thị trường bất động sản phát triển lành mạnh.

Trong bối cảnh mục tiêu phát triển hàng triệu căn NƠXH đang được đặt ra cho giai đoạn tới, việc “siết” từ đầu vào chính là điều kiện tiên quyết để bảo đảm chất lượng và ý nghĩa nhân văn của chương trình. Như tinh thần chỉ đạo của Chính phủ: không để bất kỳ “kẽ hở” nào làm méo mó chính sách và không để người yếu thế bị bỏ lại phía sau trong hành trình an cư.

“Việc Chính phủ mạnh tay chấn chỉnh hoạt động xét hồ sơ mua, thuê mua NƠXH là bước đi cần thiết để làm “sạch” chính sách, tạo nền tảng cho chương trình NƠXH phát triển bền vững, đúng định hướng. Siết không phải để làm khó người dân, mà để bảo vệ chính sách, khi kỷ cương được lập lại, NƠXH mới thực sự trở thành điểm tựa an cư cho người thu nhập thấp và là trụ cột ổn định xã hội trong quá trình đô thị hóa” - PGS.TS Trần Đình Thiên cho biết thêm.