“Mở khóa” dòng vốn cho đô thị xanh

Thay đổi cách tiếp cận phát triển đô thị

Nghị định 35/2026/NĐ-CP được ban hành với nhiều điểm nhấn đáng chú ý, đặc biệt là việc làm rõ và thống nhất các khái niệm về đô thị hiện hữu, đô thị mở rộng, khu vực phát triển mới trong đô thị. Đây được xem là bước đi cần thiết, bởi trên thực tế, nhiều địa phương thời gian qua lúng túng trong phân loại đô thị, dẫn đến áp dụng tiêu chí chưa đồng nhất.

Đáng nói, đây là lần đầu tiên khái niệm “đô thị tăng trưởng xanh” được đưa vào văn bản quy phạm pháp luật với hệ tiêu chí cụ thể, thay vì chỉ dừng lại ở định hướng hay khẩu hiệu. Theo đó, phát triển đô thị không chỉ gắn với quy mô dân số, hạ tầng kỹ thuật - xã hội, mà còn đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt về sử dụng năng lượng hiệu quả, tỷ lệ không gian xanh, quản lý tài nguyên nước, chất lượng không khí và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo Nghị định 35/2026/NĐ-CP, các đô thị muốn được công nhận hoặc nâng loại theo hướng tăng trưởng xanh phải đáp ứng bộ tiêu chí môi trường khắt khe hơn đáng kể so với trước đây. Trong đó, nhiều chỉ tiêu mang tính định lượng rõ ràng như tỷ lệ đất cây xanh bình quân đầu người, tỷ lệ thu gom - xử lý nước thải đạt chuẩn, mức phát thải khí nhà kính trên đầu người, tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo trong chiếu sáng và giao thông đô thị… Việc “siết” tiêu chuẩn môi trường được xem là cần thiết, bởi thực tế cho thấy không ít đô thị đang phải trả giá cho quá trình phát triển nóng, thiếu kiểm soát. Ô nhiễm không khí, ngập úng, suy giảm không gian xanh và áp lực lên hạ tầng kỹ thuật - xã hội đang trở thành vấn đề nan giải tại nhiều TP lớn.

“Bộ tiêu chí mới sẽ đóng vai trò như một “hàng rào kỹ thuật”, buộc chính quyền địa phương và nhà đầu tư phải tính toán kỹ lưỡng hơn trong từng dự án, từ khâu quy hoạch đến triển khai, những dự án không đáp ứng yêu cầu về môi trường sẽ khó có “cửa” tham gia vào lộ trình phát triển đô thị trong giai đoạn tới. Cách tiếp cận này đánh dấu sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển đô thị từ tăng trưởng nhanh sang tăng trưởng có chọn lọc” - TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam đánh giá.

Điểm đột phá khác của Nghị định 35/2026/NĐ-CP nằm ở việc gắn tiêu chuẩn môi trường với cơ chế ưu đãi về tài chính. Các đô thị, khu vực phát triển mới hoặc dự án hạ tầng đáp ứng tiêu chí tăng trưởng xanh sẽ được hưởng nhiều chính sách khuyến khích như ưu đãi thuế, tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh, trái phiếu xanh hoặc các quỹ đầu tư phát triển bền vững.

Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế, việc thiết kế các cơ chế tài chính linh hoạt được kỳ vọng sẽ kích hoạt dòng vốn xã hội hóa, đặc biệt là vốn tư nhân và quốc tế vào các dự án hạ tầng xanh như giao thông công cộng thân thiện môi trường, xử lý nước thải, năng lượng tái tạo, công trình tiết kiệm năng lượng... phù hợp với xu thế toàn cầu khi các dòng vốn đang ngày càng ưu tiên yếu tố ESG (môi trường - xã hội - quản trị).

“Thị trường tài chính xanh tại Việt Nam có tiềm năng lớn nhưng vướng nhất là thiếu chuẩn mực và cơ sở pháp lý để phân loại dự án xanh. Khi tiêu chí đô thị tăng trưởng xanh được luật hóa, các ngân hàng và nhà đầu tư sẽ có cơ sở để thiết kế sản phẩm tín dụng xanh, trái phiếu xanh bài bản và an toàn. Tuy nhiên, lưu ý ưu đãi vốn cần đi kèm cơ chế giám sát chặt chẽ để tránh trục lợi chính sách, bảo đảm dòng tiền thực sự chảy vào các dự án mang lại giá trị môi trường và xã hội lâu dài” - TS Nguyễn Quang Huy - chuyên gia tài chính bày tỏ.

Cần đồng bộ chính sách và nguồn lực

Dù được đánh giá cao về định hướng và tính đột phá, Nghị định 35/2026/NĐ-CP cũng đặt ra không ít thách thức trong quá trình triển khai. Trước hết là năng lực thực thi của chính quyền địa phương. Việc đo lường, giám sát các chỉ tiêu môi trường đòi hỏi hệ thống dữ liệu đầy đủ, nhân lực chuyên môn cao và sự phối hợp liên ngành chặt chẽ. Bên cạnh đó, chi phí đầu tư ban đầu cho hạ tầng xanh thường cao hơn so với mô hình phát triển truyền thống. Điều này có thể khiến một số địa phương hoặc DN e ngại, đặc biệt trong bối cảnh thị trường bất động sản (BĐS) và tài chính đang trong quá trình phục hồi. Nếu không có hướng dẫn chi tiết và cơ chế phân bổ nguồn lực hợp lý, nguy cơ “xanh hóa trên giấy” có thể xảy ra. Việc công nhận đô thị tăng trưởng xanh phải đi kèm kiểm tra, đánh giá thực chất, tránh chạy theo danh hiệu mà bỏ qua chất lượng môi trường sống.

Tuy nhiên, trong dài hạn Nghị định 35/2026/NĐ-CP sẽ mở ra cơ hội tái cấu trúc mô hình phát triển đô thị tại Việt Nam, thay vì dàn trải theo chiều rộng, các đô thị sẽ phải chú trọng hiệu quả sử dụng đất, chất lượng hạ tầng và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Đồng thời kỳ vọng tạo ra lợi thế cạnh tranh mới cho các đô thị trong thu hút đầu tư, những đô thị có môi trường sống tốt, hạ tầng xanh đồng bộ sẽ có sức hút lớn hơn trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các địa phương.

“Luật hóa khái niệm phát triển đô thị tăng trưởng xanh là bước tiến quang trọng, chuyển từ “khuyến khích” sang “bắt buộc có điều kiện”. Nghị định 35/2026/NĐ-CP tạo ra khung pháp lý rõ ràng để đánh giá chất lượng đô thị, buộc các địa phương phải thay đổi cách tiếp cận quy hoạch, không thể tiếp tục phát triển theo chiều rộng, tiêu tốn tài nguyên như trước đây. Để phát huy hiệu quả, cần chú trọng vai trò điều phối của Nhà nước trong việc dẫn dắt dòng vốn, tránh tình trạng tiêu chuẩn cao nhưng thiếu nguồn lực thực hiện” - Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam Trần Ngọc Chính nhìn nhận.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cho rằng, để Nghị định 35/2026/NĐ-CP đi vào cuộc sống cần có sự đồng bộ giữa quy hoạch, đầu tư và chính sách tài chính. Quy hoạch đô thị phải tích hợp chặt chẽ các tiêu chí tăng trưởng xanh, thay vì điều chỉnh “chắp vá” trong quá trình thực hiện. Song song với đó, cần sớm ban hành các thông tư hướng dẫn cụ thể về tiêu chí, quy trình đánh giá, cũng như cơ chế ưu đãi vốn và thuế. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu đô thị, ứng dụng công nghệ số trong giám sát môi trường cũng được xem là yếu tố then chốt để bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả.

“Thách thức lớn nhất không nằm ở việc ban hành tiêu chí, mà ở năng lực đo lường và giám sát. Muốn đô thị xanh thực chất phải có hệ thống dữ liệu môi trường minh bạch, liên tục và có thể kiểm chứng. Nếu thiếu công cụ giám sát chất lượng không khí, nước thải, phát thải carbon… các tiêu chí rất dễ bị hình thức hóa. Vì vậy, nghị định cần được triển khai song song với đầu tư cho hạ tầng quan trắc môi trường và chuyển đổi số trong quản lý đô thị” - TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam khuyến cáo.

Có thể khẳng định, Nghị định 35/2026/NĐ-CP phản ánh quyết tâm chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế - xã hội - môi trường của Chính phủ. Dù còn nhiều thách thức trong triển khai, song nếu được thực hiện một cách nghiêm túc và đồng bộ, nghị định này được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích quan trọng, đưa đô thị Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu tăng trưởng xanh, nâng cao chất lượng sống cho người dân và khả năng chống chịu trước những biến động trong tương lai.