Muốn quy hoạch bền vững cần cán bộ đủ năng lực

Thách thức ở cấp cơ sở

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tạo điều kiện nâng cao hiệu quả điều phối liên ngành - liên cấp, giúp kết nối chặt chẽ giữa định hướng chiến lược ở cấp tỉnh và nhu cầu cụ thể ở cấp phường/xã. Nhờ đó, các quyết định về quy hoạch có thể vừa bảo đảm tầm nhìn tổng thể, vừa phản ánh sát thực tiễn địa phương. Việc phân định rõ trách nhiệm cũng giúp tận dụng tối đa nguồn lực địa phương, từ quỹ đất, tài chính đến nhân lực, đồng thời huy động được sự hỗ trợ của các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý mới khuyến khích tăng cường sự tham gia của cộng đồng, tạo ra môi trường minh bạch trong công khai thông tin quy hoạch và giám sát quá trình triển khai. Mô hình mới này sẽ mở ra khả năng ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số trong quản lý và giám sát quy hoạch, từ hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ đến các công cụ GIS, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thiểu sai sót trong thực thi.

Tuy nhiên, theo PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương - Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng): bên cạnh cơ hội, mô hình 2 cấp vẫn tiềm ẩn nguy cơ chồng chéo thẩm quyền, nhất là ở khâu phê duyệt và điều chỉnh quy hoạch khi quy trình phối hợp chưa thật sự rõ ràng, đặc biệt tại các khu vực chồng lấn giữa ranh giới quy hoạch và địa giới hành chính sau khi sáp nhập phường/xã. Ở cấp cơ sở, nhân lực làm công tác quy hoạch còn thiếu và hạn chế về chuyên môn tại một số phòng chức năng, gây khó khăn trong đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và tiến độ triển khai. Việc bảo đảm tính liên thông, đồng bộ giữa quy hoạch cấp tỉnh và cấp phường/xã cũng gặp nhiều thách thức do dữ liệu, bản đồ và tiêu chuẩn kỹ thuật chưa thống nhất. Bên cạnh đó, hạn chế về nguồn lực tài chính cho lập, quản lý và giám sát quy hoạch ở cấp cơ sở dễ làm giảm chất lượng và hiệu quả thực thi.

Mặt khác, PGS.TS Lưu Đức Hải - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho biết, trước đây, xã thường được gắn với chức năng nông thôn, dân cư thưa, hoạt động sản xuất chủ yếu là nông nghiệp, kết cấu hạ tầng thấp. Sau sắp xếp lại chính quyền địa phương 2 cấp (xóa cấp huyện/quận), nhiều xã lại được đặt trong vùng đô thị hóa, đảm nhiệm chức năng như một “phường”, tức là không gian đô thị về dân cư, kinh tế, hạ tầng và nhu cầu dịch vụ. Đặc biệt là các xã vừa nông thôn hóa các thị trấn, vốn là đô thị vừa được nhập vào. Do vậy, việc giữ nguyên quy hoạch nông thôn, hoặc nông thôn mới là không phù hợp. Kế thừa quy hoạch các thị trấn, quy hoạch các trung tâm huyện lỵ là một việc làm quan trọng và thiết yếu cho quá trình tiếp tục đô thị hóa ở khu vực nông thôn.

Phát huy lợi thế, nâng cao năng lực

Vấn đề lớn hiện nay là việc phân cấp, phân quyền cần đi đôi với năng lực cán bộ cơ sở, bảo đảm đủ khả năng quản lý. Đây là yếu tố then chốt để tránh tình trạng hình thức mà thiếu hiệu quả thực tiễn. Đồng thời, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn và Luật Xây dựng cần điều chỉnh, tạo cơ sở pháp lý cho phân quyền mạnh mẽ gắn với cơ chế kiểm soát.

KTS Phạm Thanh Tùng - Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam nhận định, Hà Nội là nơi tập trung đông đảo nhất nguồn nhân lực khoa học - công nghệ, trí thức của cả nước và gắn liền với sự phát triển tri thức. Những trường đào tạo, cơ sở nghiên cứu lớn về quy hoạch đô thị đều hội tụ tại Hà Nội. Đây chính là môi trường học thuật, cũng là nơi các thế hệ sinh viên sau khi ra trường tiếp tục gắn bó và phát triển. Về thực tế quản lý đô thị, giờ đây không còn đơn thuần là quản lý không gian hay địa giới, mà là tổ chức một hệ thống mới để phát triển như một thực thể hiện đại. Về phương diện con người, cần phát huy vai trò của cá nhân trong bối cảnh chung.

Trước thực tế trên, để phát huy vai trò của đội ngũ kiến trúc sư đối với việc phát triển đô thị của Hà Nội, cần phải đưa lực lượng này về phường, xã giống như cách ngành y tế đã triển khai hiệu quả. Hà Nội cần mạnh dạn tiếp nhận có chọn lọc đội ngũ kiến trúc sư và đưa về các phường, xã, đồng thời giúp chính quyền cấp này làm tốt hơn, hiệu quả hơn công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch.

"Với sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là internet và trí tuệ nhân tạo, chúng ta có thêm công cụ mạnh mẽ để kết nối, nhận diện và quản lý. Đây là nguồn lực quan trọng, song song với nguồn lực con người - vốn đang gặp nhiều thách thức. Bên cạnh đó, chúng ta cũng có Hội đồng Kiến trúc giàu kinh nghiệm, kết hợp với các chuyên gia tâm huyết, các tổ chức xã hội và sự đóng góp của lực lượng trí thức trẻ. Tất cả sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, góp phần vào sự phát triển của thành phố Hà Nội" - KTS Phạm Thanh Tùng nhấn mạnh.

Liên quan vấn đề nhân sự trong công tác quy hoạch, quản trị đô thị, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam Hồ Quang Lợi cho rằng: “Trong bối cảnh Hà Nội đang đổi mới mô hình quản trị đô thị, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp và đẩy mạnh chuyển đổi số, yêu cầu về phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ càng trở nên cấp thiết”.

Ngoài những tiêu chuẩn chung, cán bộ Hà Nội cần hội tụ ba năng lực đặc thù. Thứ nhất là khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng. Thực tiễn tại từng xã, phường, thôn, xóm đang thay đổi rất mạnh mẽ và khó hình dung trước, nên cán bộ phải có năng lực linh hoạt, thích ứng kịp thời. Thứ hai là, thành thạo chuyển đổi số và quản trị thông minh - đây là yêu cầu mang tính thời đại. Cán bộ Thủ đô cần làm chủ công nghệ, ứng dụng chuyển đổi số vào quản lý, điều hành để nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân. Thứ ba là tinh thần đổi mới sáng tạo, nếu không thể hiện được năng lực này sẽ rất khó xử lý những vấn đề thực tiễn đặt ra. Trong bối cảnh hiện nay, cán bộ phải "dám quyết, dám làm, dám chịu trách nhiệm"; muốn vậy, không thể thiếu sự sáng tạo.